Produkcja jaj wylęgowych, ze względu na dużą wrażliwość zarodków na warunki środowiskowe, wymaga ścisłego przestrzegania reżimów technologicznych. W ciągu ostatnich 25 lat polepszenie wskaźnika wylęgowości piskląt z jaj od mięsnych stad rodzicielskich o 5-6% uzyskano poprzez poprawę managementu w kurnikach, zastosowanie odpowiednich programów świetlnych oraz wprowadzenie rodzicielskiego żywienia kur i kogutków w celu rozwiązania problemów z nadwagą ptaków, zbyt wczesnej dojrzałości płciowej i słabej wydajności reprodukcyjnej samców.

     Duża liczba jaj nie zapłodnionych spowodowana małą aktywnością samców w okresie lata, bądź ich nadwagą, a w konsekwencji problemami z nogami staje się często przyczyną znacznych strat jaj nałożonych. Średnia zamieralność zarodków w pierwszych 7-8 dniach inkubacji liczona w stosunku do jaj nałożonych nie powinna bowiem przekraczać 4-5%.

    Nie wylężone jaja należy regularnie rozbijać w celu dokładnego ocenienia, czy były one zapłodnione i przeprowadzenia analizy przyczyny zamierania zarodków. Do 7. dnia inkubacji zamiera niekiedy 50% z ogólnej liczby zamarłych zarodków, wskutek zbyt dużego schładzania jaj zimą lub przegrzania w lecie. Przyczynami zwiększonej zamieralności zarodków są także błędy popełnione podczas gazowania jaj i inkubacji, nieprawidłowe żywienie stada rodzicielskiego, choroby, łączenie brudnych jaj ściółkowych z czystymi, zły stan ściółki oraz zanieczyszczone gniazda.

    Istnieje też korelacja między zapłodnieniem jaj a wczesną zamieralnością zarodków. Przy słabym zapłodnieniu zamieralność zarodków jest duża, natomiast przy wysokim wskaźniku zapłodnienia jaj wyniki wylęgu okazują się dobre, a zamieralność zarodków niewielka. Problemy ze spadkiem zapłodnienia i wylęgowości występują zwykle po szczycie nieśności, gdy koguty stają się leniwe i ociężałe.

  Przyczyny obniżonej wylęgowości piskląt

1.    Prześwietlone jajo jest czyste, po wybiciu widoczna mała, biała tarczka zarodka, nie ma krwi. Jajo jest niezapłodnione:

    •    Koguty okazują się niedojrzałe płciowo. Czasem wymagają one o dwa tygodnie wcześniejszej stymulacji świetlnej niż kury.

    •    Nasienie produkowane przez koguty jest anormalne, kury znoszą jaja z anormalną tarczką zarodkową. Najczęściej występuje to w stadach bardzo młodych lub starych.

    •    Zbyt mało kogutów powoduje rzadkie krycie kur. Z kolei, za dużo kogutów prowadzi do nieustannych wzajemnych walk. Zaleca się zachowanie, odpowiedniego dla danej linii ptaków, stosunku płci.

    •    Stare stado hodowlane. Wprowadzenie młodych kogutów może pomóc, jeśli problem dotyczy tylko samców.

    •    Zbyt wysoka masa ciała ptaków, zwłaszcza mięsnych kogutów hodowlanych.

    •    Niedobory żywieniowe lub przekarmienie, ostra restrykcja paszy.

    •    Problemy nóg i palców, zwłaszcza u ciężkich kogutów mięsnych stad rodzicielskich.

    •    Za duża obsada ptaków na 1 m2 powierzchni podłogi.

    •    Nieprawidłowe oświetlenie kurnika (intensywność lub długość dnia świetlnego).

    •    Ekstremalne warunki pogodowe.

    •    Choroba w stadzie hodowlanym. Często oznakami są jaja szorstkie, niekształtne i o cienkiej skorupie.

    •    Leki, związki chemiczne, toksyny i mykotoksyny.

    •    Pasożyty, np. roztocze.

    •    Zmniejszona częstotliwość kopulacji lub jej wstrzymanie często spowodowane są wymienionymi wyżej czynnikami, co bezpośrednio staje się przyczyną znoszenia przez kury jaj niezapłodnionych.

    •    Niewłaściwie przeprowadzona sztuczna inseminacja (dotyczy stad, w których się ją stosuje).

    •    Skrajnie wysoka lub niska temperatura powietrza w kurniku.

2.    Prześwietlone jajo jest czyste, po wybiciu tarczka zarodkowa jest wyraźnie powiększona, nie ma krwi. Jajo jest zapłodnione:

    •    Zbyt długi okres magazynowania jaj – czas przechowywania jaj wylęgowych nie powinien przekraczać 7. dni.

    •    Jaja przechowywane są w niewłaściwych warunkach, w zbyt niskiej lub za wysokiej temperaturze, względnie przy dużych wahaniach temperatury.

    •    Nieodpowiednio przeprowadzone gazowanie jaj – zbyt intensywne, albo między 12. a 96. godziną inkubacji.

    •    Za wysoka temperatura w początkowym okresie inkubacji.

    •    Uszkodzenie jaj podczas zbioru lub transportu, szok temperaturowy.

    •    Rzadkie i niedokładne zbieranie jaj.

    •    Zainfekowanie jaj.

    •    Bardzo młode i stare stada hodowlane.

    •    Dziedziczność, imbred, anormalności chromosomowe.

    •    Wady podstawowych organów odpowiedzialnych za prawidłowy rozwój.

    • Choroby w stadzie.

    •    Leki, toksyny.

  3.    Prześwietlone jajo jest czyste, po wybiciu widoczny jest krwawy pierścień lub mały zarodek, który zamarł przed trzecim dniem inkubacji.

    •    Jaja są magazynowane za długo lub w nieodpowiedniej temperaturze.

    •    Stare stado hodowlane.

    •    Zinbredowanie, anormalności chromosomowe.

    •    Zanieczyszczenia, skażenia.

    •    Leki, toksyny.

    •    Brak niektórych witamin i składników mineralnych (np. witamin A, E, biotyny, kwasu pantotenowego, miedzi, boru).

    •    Choroby w stadzie.

    •    Uszkodzenia jaj wskutek wstrząsów podczas transportu.

    •    Zbyt wysoka lub za niska temperatura w początkowym okresie inkubacji.

    •    Nieprawidłowy rozwój zarodka.

  4.    Zarodki zamarłe w 3-6 dniu inkubacji, system krążenia widoczny w woreczku żółtkowym, zarodek leży na lewej stronie.

    •    Przyczyny podane powyżej.

    •    Brak witamin E, B2, biotyny, kwasu pantotenowego i linolowego.

    •    Nieodpowiednia wentylacja.

    •    Nieprawidłowe obracanie jaj.

  5.    Zarodki zamarłe w 7-17 dniu inkubacji, widoczne są pazurki, torebki piór (8 dni), pióra (11 dni).

    •    Geny letalne.

    •    Zanieczyszczenia, skażenia.

    •    Niedobór niektórych witamin i składników mineralnych (witamin B2, B6, B12, H, PP, kwasu pantotenowego, kwasu linolowego, fosforu, boru).

    •    W aparacie lęgowym nieodpowiednia temperatura, wilgotność  i wentylacja oraz nieprawidłowe obracanie jaj.

  6.    Zarodki zamarłe po 18. dniu inkubacji:

    •    Dziedziczność.

    •    Skażenia, zwłaszcza pleśniami         (np. Aspergillus).

    •    Niedobór składników odżywczych: witamin         (A, D, E, K, B1, B2, B12, H), kwasu foliowego,         selenu, wapnia, fosforu, magnezu.

    •    Zbyt intensywne lub za długie gazowanie jaj.

    •    Uszkodzenie skorupy – przed nakładem, podczas inkubacji, przy przenoszeniu jaj.

    •    Zaburzenia w prawidłowym rozwoju zarodka.

    •    W aparacie lęgowym nieodpowiednia temperatura, wilgotność i wentylacja oraz nieprawidłowe obracanie jaj.

    •    Przeziębienie jaj przy przenoszeniu do klujnika lub zbyt późne przenoszenie.

    •    W klujniku niewłaściwa temperatura i wilgotność.

    •    Zbyt częste otwieranie klujnika podczas klucia się piskląt.

    •    Nieprawidłowe ułożenie zarodka, zarodek nie może powrócić do właściwej pozycji.

  7.    Opóźniony wyląg

    •    Niewłaściwa temperatura powietrza w komorze lęgowej lub w klujniku.

    •    Zbyt niska wilgotność powietrza w komorze lęgowej lub w klujniku.

  8.    Przyspieszony wyląg.

    •    Za wysoka temperatura powietrza w komorze lęgowej lub w klujniku.

    •    Zbyt wysoka wilgotność powietrza w komorze lęgowej.

  9.    Niewyrównany wyląg.

    •    Nierównomierne wstępne podgrzewanie jaj.

    •    Zła cyrkulacja powietrza w komorze lęgowej lub w klujniku.

    Ze względu na przeznaczenie jaj wylęgowych stawia się im znacznie większe wymagania niż jajom spożywczym. Pierwszym warunkiem jest świeżość jaja. Jaja powinny być przechowywane w pozycji pionowej, tępym końcem do góry. Optymalny okres przechowywania od dnia zniesienia wynosi 4, a dopuszczalny 7 dni. W pomieszczeniu magazynowanym zaleca się temperaturę 13-15°C, a wilgotność względną 70-80%. Pomieszczenie musi być zaciemnione, czyste, dobrze wentylowane, bez zapachów.

    Jaja wylęgowe powinny być dwukrotnie dezynfekowane: po raz pierwszy na fermie nie później niż 4 godziny po zniesieniu, po raz drugi w zakładzie wylęgowym przed włożeniem do komory lęgowej.

    Jaja o średniej masie mają lepszą wylęgowość niż jaja małe i bardzo duże. Czas inkubacji jaj dużych jest nieco dłuższy niż jaj małych, dlatego m.in. ważne jest ujednolicenie masy jaj wylęgowych. Ponieważ masa pisklęcia w momencie klucia stanowi 62-76% początkowej masy jaja, nie zaleca się przeznaczania do wylęgu jaj małych. Jest to szczególnie ważne w stadach rodzicielskich kur mięsnych. Z kolei jaja bardzo duże, to najczęściej jaja dwużółtkowe, z których wyląg nie jest możliwy.

    Skorupa jaj musi być gładka, dobrze uwapniona, bez zgrubień, pęknięć, pokryta kutykulą oraz czysta. Na dwa tygodnie przed pojawieniem się pierwszych jaj gniazda powinny być ustawione w kurniku i wypełnione ściółką. Musi ona być zawsze czysta i w wystarczającej ilości. Nadmiar ściółki utrudnia ptakom dostęp do wnętrza gniazda, ale niewystarczająca jej ilość w gnieździe przyczynia się do wzrostu liczby jaj stłuczonych oraz brudnych. Zaleca się zbierać jaja co najmniej dwukrotnie w ciągu dnia o ustalonych porach. W okresie upałów (temperatura powyżej 25°C) zbioru jaj należy dokonywać częściej.

    Zdolność kur do transferowania witamin z paszy do rozwijającego się zarodka zmienia się wraz z ich wiekiem i poziomem białka w diecie. Młodsze nioski w mniejszym stopniu przekazują składniki odżywcze do jaj, natomiast wraz ze wzrostem produkcji nieśnej kury bardziej wykorzystują takie składniki z paszy, jak witaminy B6 i B12 oraz wapń. Niedobory składników odżywczych w diecie kur powodują dużą śmiertelność embrionów w pierwszych 7. dniach inkubacji, a w późniejszym okresie mają wpływ na zakłócenia w rozwoju zarodków. Najczęściej występujące niedobory witamin i składników mineralnych oraz ich skutki wywierające wpływ na zaburzenia w rozwoju embrionalnym podano w tabeli 1.

    Budowa wewnętrzna jaja wylęgowego bez rozbicia jest możliwa do sprawdzenia w bardzo ograniczonym zakresie. Świetląc jaja przed nakładem można wyeliminować jaja z zerwanymi chalazami (ruchome żółtko) i ciałami obcymi. Można także określić prawidłowość położenia i wielkość komory powietrznej. Komora powietrzna powinna być słabo widoczna, o głębokości nie przekraczającej 5 mm. Komora głębsza może wskazywać na zbyt długi okres przechowywania lub za niską wilgotność i zbyt wysoką temperaturę w magazynie.

    W przypadku świetlenia jaj zaleca się dodatkowo zbadanie wszystkich odrzuconych, bowiem pozwala to na precyzyjne określenie, czy jajo było zapłodnione, czy zarodek zamarł we wczesnym stadium inkubacji.

    W pierwszym okresie lęgu zamiera około 1/3 zarodków, a w późniejszych 2/3. Na zamieranie zarodków w pierwszym okresie inkubacji znaczny wpływ ma postępowanie z jajami wylęgowymi od momentu ich zniesienia do nałożenia do aparatu lęgowego (Tab. 2).

    Najczęstszą jednak przyczyną zamierania zarodków w pierwszym okresie inkubacji jest nieodpowiednie magazynowanie jaj wylęgowych.

    Wnikliwa analiza przedstawionych kwestii może doprowadzić do właściwych wniosków. Ważnymi dodatkowymi informacjami są też wszelkie dane dotyczące temperatury w kurniku, podawanej ptakom paszy, nieśności oraz zmian wielkości oraz barwy jaj.  Bardzo ważne jest prowadzenie kontrolnej oceny losowo pobieranych prób jaj. Jeśli w zakładzie wylęgowym z 30-35% jaj nie uzyskuje się piskląt, istnieje potrzeba poprawy warunków utrzymania kur i lęgu. Na fermach hodowlanych jaja nie nadające się do lęgu, to jaja o słabej, porowatej skorupie, małe i z innymi wadami, których przyczyną mogą być także choroby (pomór rzekomy, zakaźne zapalenie oskrzeli, zakaźny nieżyt nosa, reowirusy).

    W podsumowaniu należy stwierdzić, że regularne analizowanie wyników lęgów i odpadów powylęgowych jest bardzo pomocne przy rozwiązywaniu problemów występujących na fermach i w zakładach wylęgowych.

Tags: drób , pisklęta , wylęgi