 Zanieczyszczenie produktów pochodzenia zwierzęcego, szczególnie produktów pochodzących od drobiu, pałeczkami Salmonella Enteritidis i Typhimurium pozostaje w kręgu naszych zainteresowań. Badanie rozpowszechnienia Salmonelli w stadach drobiu, którego wyniki zostały opublikowane w roku 2006 podkreśliło potrzebę podejmowania ścisłych środków zapobiegawczych, chroniących zdrowie konsumenta poprzez produkcję wolnych od Salmonelli jaj konsumpcyjnych i mięsa drobiowego.
Okazuje się, że osiągnięcie tego celu jest bardzo trudne i wielokierunkowe. Właściwości interesujących nas serowarów takie jak;  przystosowanie się do wielu różnych żywicieli, zdolność do osiedlania się i namnażania wewnątrz komórek gospodarza, powstawanie nosicielstwa i okresowego siewstwa sprawiają, że nie możemy mówić o eradykacji tych patogenów, a jedynie o działaniach mających na celu ograniczanie całkowitej liczby bakterii w środowisku bytowania ptaków i wspomaganie układu odpornościowego do walki z potencjalnym zakażeniem.
Szczepienia drobiu stanowiÄ… istotny element w profilaktyce salmonellozy.
Należy jednak podkreślić, że szczepienia nie stanowią stuprocentowej ochrony przed zakażeniem, są one jednym z elementów skutecznej ochrony przed pałeczkami Salmonella. Podając jakąkolwiek szczepionkę zapobiegamy chorobom, w tym jednak przypadku dążymy do maksymalnego ograniczenia kolonizacji, inwazji i siewstwa. Naszym celem jest ilościowe ograniczenie salmonelli na poziome produkcji pierwotnej.
Aby móc zrozumieć skuteczność i potrzebę szczepień przy użyciu żywych szczepionek, należy poznać mechanizmy patogenezy zakażeń pałeczkami Salmonella.
Bakterie dostają się do organizmu ptaków najczęściej drogą alimentarną. Najbardziej wrażliwe na zakażenie są ptaki tuż po wykluciu, wrażliwość ptaków maleje z wiekiem, ale bakteria może skutecznie przełamać barierę jelitową dorosłych ptaków. O zagrożeniu więc możemy mówić na każdym etapie cyklu produkcyjnego. Jest ono ściśle skorelowane z liczebnością bakterii. Znaczna liczba bakterii może być przyczyną upadków u młodych ptaków, a u starszych powodować nieswoiste biegunki, spadki nieśności, słabsze przyrosty.
Salmonella po dostaniu się do światła przewodu pokarmowego rozpoczyna penetrację to wnętrza enterocytów. Miejscem penetracji są komórki M umiejscowione w obrębie nabłonka jelitowego- FAE ( Folicule Associated Epitelium), w których to komórkach bakteria swobodnie się namnaża, następnie wykorzystując układ immunologiczny gospodarza w postaci makrofagów skutecznie rozprzestrzenia się do narządów wewnętrznych. Mechanizm ten został dosyć dobrze poznany i opisany.
Na tym etapie zakażenia uruchamiana zostaje nieswoista odpowiedź immunologiczna, jako pierwsze aktywowane zostają makrofagi i granulocyty obojętnochłonne (heterofile), uwalnianych zostaje szereg mediatorów zapalnych. Konsekwencją zachodzących zmian jest pobudzenie swoistej odpowiedzi immunologicznej typu komórkowego, dochodzi do proliferacji limfocytów T. Następnie dołącza się odpowiedź typu humoralnego, aktywowane komórki plazmatyczne wytwarzają przeciwciała skierowane przeciwko zróżnicowanym antygenom. W skład odpowiedzi humoralnej wchodzą lokalne przeciwciała IgA wytwarzane przez komórki plazmatyczne błon śluzowych, ale także przeciwciała krążące IgG. Naturalnie przebiegająca infekcja uruchamia więc trzy składowe układu immunologicznego.
Bezdyskusyjną przewagą żywych szczepionek podawanych doustnie jest zdolność uruchamiania dokładnie takich samych mechanizmów odpornościowych jak przy zakażeniu terenowym wysoce zjadliwym i inwazyjnym szczepem Salmonelli Enteritidis lub Typhiumurium. Uzyskujemy efekt podobny do naturalnie przebiegającego zakażenia, z tą tylko różnicą, że podczas szczepienia wprowadzamy do przewodu pokarmowego żywą bakterię charakteryzującą się pewnymi znanymi nam i przewidywalnymi właściwościami.
Niekwestionowaną zaletą stosowania żywych szczepionek AviPro jest możliwość podania ich bezpośrednio do wody pitnej, bez konieczności kłucia każdego ptaka. Unikamy w ten sposób niekorzystnego wpływu iniekcji w postaci objawów poszczepiennych, bolesności, stresu dla ptaków, późniejszego rozpoczęcia nieśności, czasowego spadku odporności. Podanie szczepionki do wody pozwala nam zaoszczędzić czas i pieniądze przeznaczone na opłacenie załogi szczepiącej ptaki. Charakterystyka szczepionek AviPro
Dostępne na polskim rynku żywe szczepionki produkowane przez Firmę Lohmann Animal Health - linia AviPro zawierają szczepionkowy szczep Salmonella Enteritidis i Salmonella Typhimurium. Szczepionki te powstały w oparciu o zasadę „mutantów zmienionych metabolicznie". Mutacje te pozbawiają szczep szczepionkowy ważnych enzymów i prowadzą do zaburzenia procesów metabolicznych, co w konsekwencji skutkuje powolniejszym wzrostem i wydłużeniem czasu generacji. RNA polimeraza i rybosomalna proteina S12 jako dwie metaboliczne składowe zmienione w szczepie szczepionkowym, powodują występowanie oporności na rifampicynę i streptomycynę. Dodatkowo mutacja zmienia właściwości błony komórkowej, co powoduje większą przepuszczalność dla erytromycyny, innych antybiotyków i powszechnie stosowanych środków odkażających. Właściwości te sprawiają, że szczep szczepionkowy mimo zdolności generowania skutecznej odporność zachowuje się jak „niepełnosprawna" bakteria i bardzo szybko ginie w środowisku zewnętrznym. Siewstwo bakterii zawartej w szczepionce ogranicza się do kilkunastu dni. W licznych badaniach terenowych z użyciem wielu setek próbek, nigdy nie udało się wyizolować szczepu szczepionkowego ze ściółki, środowiska kurnika, dzikich ptaków, gryzoni, także ludzi obsługujących kurnik. Szczepu szczepionkowego nie izolowano także od świń i bydła. Możemy więc wnioskować, że szczep szczepionkowy jest całkowicie bezpieczny.
Wiele kontrowersji budzi fakt wprowadzania żywych bakterii do środowiska, pojawiają się pytania o potencjalne zagrożenia jakie mogą nieść za sobą żywe szczepionki. Firma Lohmann Animal Health ponosi pełną odpowiedzialność za swoje produkty. Unikalne właściwości szczepów szczepionkowych charakteryzuje wysokie bezpieczeństwo. Powrót do wirulencji metabolicznych mutantów jest praktycznie niemożliwy. Szybka eliminacja ze środowiska i krótki czas życia bakterii sprawiają, że nie rozprzestrzeniają się one w środowisku, nie ma więc niebezpieczeństwa zakażenia ptaków nieszczepionych, np. w sytuacji wielu obiektów na fermie. Szczepienie nie wywołuje immunosupresji, nie wpływa na parametry produkcyjne i nieśność.
Aby zwiększyć bezpieczeństwo stosowania szczepionek i zapewnić skuteczne metody identyfikacji i różnicowania szczepów stworzono skuteczną metodę rozpoznawania i klasyfikowania szczepów. Przedstawienie przez producenta wystandaryzowanej metody różnicowania jest podstawowym warunkiem dopuszczającym żywe szczepionki do obrotu na terenie Polski.
Nawiązując do praktycznych aspektów stosowania szczepionek, program trzykrotnego szczepienia w odchowie został opracowany w oparciu o liczne badania terenowe. Mierząc poziom siewstwa i zdolność przetrwania bakterii w narządach wewnętrznych, taki schemat szczepień okazał się najbardziej skuteczny w stadach kur niosek towarowych. Najpełniejsza odporność powstaje po zastosowaniu trzech dawek szczepionki. Pierwszą dawkę należy podać w pierwszym dniu, drugą między 6-8 tygodniem, trzecią między 16-18 tygodniem.
Najwięcej trudności praktycznych sprawia podanie pierwszej dawki szczepionki, dokładniej czas jej podania. Firma rekomenduje rozpoczęcie programu w pierwszym dniu życia ptaków, co często nie jest możliwe chociażby dlatego, że chęć picia wody przez jednodniówki jest bardzo słaba, drugim problemem jest częsta praktyka stosowania antybiotyków w pierwszych dniach cyklu produkcyjnego, a czasem już w wylęgarni razem ze szczepieniem przeciwko chorobie Mareka, niejednokrotnie bez wiedzy hodowcy. Obecność antybiotyków neutralizuje bakterie zawarte w szczepionce. Dlatego, w przypadku, kiedy zastosowano antybiotyk proponujemy przestrzeganie 10 dniowego odstępu przed i po szczepieniu. Jeżeli ptaki nie były leczone, szczepionkę należy podać najwcześniej jak to tylko możliwe, w praktyce z chwilą pobierania przez ptaki wystarczającej ilości wody. Dlaczego pierwsza dawka szczepionki jest tak istotna?
Najpełniejsze działanie ma miejsce wtedy kiedy przewód pokarmowy nie jest jeszcze skolonizowany przez zróżnicowaną florę bakteryjną, z którą szczepy szczepionkowe konkurują o miejsca receptorowe na enterocytach. Poza tym duża ilość flory towarzyszącej może inhibować wrażliwe bakterie w szczepionce. Po wniknięciu do błony śluzowej dużej liczby organizmów pochodzenia szczepionkowego, w pełni aktywowane są mechanizmy swoistej odpowiedzi komórkowej i nieswoistych mechanizmów odpornościowych. Tylko po pierwszym szczepieniu bakteria szczepionkowa może skutecznie przenikać do narządów i rozwijać pełną odpowiedź immunologiczną. Drugie i trzecie szczepienie działa jak booster potęgując odporność humoralną. Głównie pobudzana jest produkcja przeciwciał klasy IgA, których wartość wzrasta po kolejnych dawkach szczepionki chroniąc nioski do 60 tygodnia życia.
Należy także zwrócić uwagę na wrażliwość szczepów szczepionkowych. Dla optymalnego działania szczepionki potrzebna jest szczególna dbałość o technikę przeprowadzanych szczepień. Ważne jest, aby woda użyta do immunizacji była wysokiej jakości, pozbawiona środków dezynfekcyjnych i zakwaszaczy. W miarę możliwości należy użyć produkty stabilizujące jakość wody np. odtłuszczone mleko w proszku lub stabilizujące barwniki. Należy ściśle przestrzegać czasu podania i dbać o to, aby wszystkie ptaki miały dostęp do wody ze szczepionką, co można w prosty sposób osiągnąć poprzez usunięcie z linii wodnych zalegającej tam wody, tak aby w momencie opuszczenia linii lub ponownego jej uruchomienia w poidłach znalazła się woda ze szczepionką.
Skuteczność, bezpieczeństwo i techniczne zalety stosowania żywych szczepionek linii AviPro spowodowały skuteczne wyparcie szczepionek iniekcyjnych.
W krajach Europy Zachodniej produkty firmy Lohmann Animal Health są najczęściej stosowanymi szczepionkami w profilaktyce zakażeń Salmonella Enteritidis i Typhimurium w stadach kur towarowych. Tags: choroby , choroby drobiu , drób , jaja , nioski , profilaktyka , salmonella , zdrowie
|
przystosowanie się do wielu różnych żywicieli, zdolność do osiedlania się i namnażania wewnątrz komórek gospodarza, powstawanie nosicielstwa i okresowego siewstwa sprawiają, że nie możemy mówić o eradykacji tych patogenów, a jedynie o działaniach mających na celu ograniczanie całkowitej liczby bakterii w środowisku bytowania ptaków i wspomaganie układu odpornościowego do walki z potencjalnym zakażeniem.