Reklama

giełda online

Zboża paszowe
cena netto zł/t
pszenica660
kukurydza700-710
owiesbrak ofert
jęczmień540-710
Śruty
rzepakowabrak ofert
sojowa1710
żródło:www.rolpetrol.com.pl
przejdź
Produkty uboczne przerobu nasion rzepaku na olej pędny Makuchy/wytłoki oraz gliceryna w żywieniu drobiu PDF Drukuj Email
Hodowca Drobiu
Wpisany przez Jerzy Koreleski, Sylwester Świątkiewicz Instytut Zootechniki w Krakowie Państwowy Instytut Badawczy, Dział Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa, Balice-Aleksandrowice   

 Produkcja biopaliw zużywa surowce pierwotnie przeznaczone do żywienia zwierząt i człowieka. W ten sposób na rynku surowców paszowych i spożywczych pojawił się nowy, silny konkurent w postaci przemysłu paliwowego. Chodzi tutaj o takie surowce jak nasiona rzepaku i olej rzepakowy do produkcji oleju pędnego oraz ziarno kukurydzy i innych zbóż do produkcji bioetanolu. Prognozy rozwoju nowej gałęzi produkcji wskazują na rosnącą konkurencyjność względem rynku paszowego i możliwość zaistnienia braku surowca na cele paszowe. Gdy się uwzględni niedobór pożywienia w ubogich rejonach świata - w przyszłości mogą powstać czynniki hamujące rozwój produkcji odnawialnych źródeł paliwa.

Produkty uboczne powstałe przy wytwarzaniu biopaliw częściowo łagodzą to zjawisko. Pozwalają bowiem na powrót części składników pokarmowych do sfery żywienia zwierząt. Konsekwencją rozwoju produkcji biopaliw w Polsce jest przewidywany wzrost ilości makuchów/wytłoków i surowej gliceryny z rzepaku oraz zbożowego wywaru gorzelnianego - wymagające racjonalnego zagospodarowania.
Można przewidywać, że do przerobu na paliwo zostaną także użyte surowce niepełnowartościowe, nienadające się do celów spożywczych. Mogą też być to surowce pozyskane z ziem rekultywowanych, o wysokiej zawartości szkodliwych metali i innych substancji. Należy więc wyraźnie zaznaczyć, że do celów paszowych nadają się tylko produkty uboczne pozyskane z przerobu surowców (nasiona rzepaku, ziarno kukurydzy i innych zbóż) spełniających wymagania mikrobiologiczne i toksykologiczne. W przeciwnym wypadku produkty muszą być inaczej zagospodarowane. Substancje toksyczne lub szkodliwe przechodzą bowiem do wytłoków i wywaru - stanowiąc zagrożenie dla zwierząt, a poprzez ich produkty - dla konsumenta. Chodzi tutaj przede wszystkim o mykotoksyny i metale ciężkie.

Kilka słów na temat historii doskonalenia rzepaku
W ostatnich 40 latach nastąpił znaczny postęp w doskonaleniu rzepaku celem obniżenia zawartości kwasu erukowego (C22:1) w oleju rzepakowym oraz glukozynolanów w nasionach i produktach ich przerobu. Historia genetycznego doskonalenia rzepaku (nie należy mylić z metodami inżynierii genetycznej - GMO) uczy jednak, że najważniejsze jest spełnienie wymagań konsumenta, a dopiero w drugiej kolejności zaspokojenie potrzeb zwierząt wykorzystujących produkty uboczne. Najpierw udoskonalono więc rzepak (0) pod względem zawartości kwasu erukowego (C22:1, n-9) w oleju, oraz zwrócono uwagę na potrzebę dezaktywacji myrozynazy - enzymu rozkładającego glukozynolany - przez odpowiednie ogrzewanie nasion przed ich rozdrobnieniem. W wyniku rozkładu glukozynolanów wyzwalała się bowiem siarka utrudniająca proces utwardzania oleju.
Dopiero w dalszej kolejności przystąpiono do obniżania zawartości glukozynolanów w nasionach rzepaku biorąc pod uwagę trujące, goitrogenne działanie produktów ich rozkładu na organizm zwierząt. Warto wspomnieć, że cechę niskiej zawartości glukozynolanów dostarczył do prac hodowlanych prowadzonych w Kanadzie nasz rodzimy rzepak jary Bronowski. W prac hodowlanych obniżono zawartość glukozynolanów z 200 µM/g suchej masy beztłuszczowej (s.m.b.) w rzepaku tradycyjnym i z 250 µM/g.s.m.b. w poekstrakcyjnej śrucie z tegoż rzepaku, do odpowiednio 30 µM/g.s.m.b. w nasionach i do 25 µM/g.s.m.b. w śrutach, makuchach i wytłokach z rzepaku podwójnie ulepszonego (00). Te ilości glukozynolanów w rzepaku 00 odpowiadają 3-4 mg w przeliczeniu na 1g śruty rzepakowej.
Hierarchia potrzeb zachowana przy doskonaleniu rzepaku dobrze odpowiada na pytanie, dlaczego nasiona strączkowych grubonasiennych nie mają szans we współzawodnictwie z nasionami roślin oleistych? A odpowiedź jest prosta. Dopóki nasiona strączkowych nie staną się źródłem jakiejś wartościowej substancji sprzedającej się dobrze na rynku, dopóty stanowić będą materiał do produkcji pasz oraz bardzo zresztą smacznych i zdrowych potraw dla człowieka. Nie pomoże też i to, że rośliny te stanowią ważny czynnik glebotwórczy i istotną pozycję w płodozmianie. W przypadku soi, rzepaku i innych nasion roślin oleistych - wartość rynkowa pozyskanego oleju równoważy bowiem znaczną część kosztów uprawy i stanowi produkt główny.
Glukozynolany w swojej pierwotnej postaci nie są toksyczne. Dopiero pod wpływem enzymu myrozynazy ulegają rozpadowi do substancji trujących, tj. alifatycznych izo-tio-cyjanianów (ITC) i indolowych vinylo-oksazolidine-tionów (VOT). Powstałe substancje blokują gospodarkę jodu w organizmie (Tab. 1).
Produkty rzepakowe (śruty poekstrakcyjne oraz makuchy i wytłoki) winny zawierać poniżej 25 µM sumy glukozynolanów w 1 g s.m.b. W całych (nierozdrobnionych) nasionach glukozynolany są biologicznie nieaktywne dopóki uwolniony z rozdrobnionych nasion enzym myrozynaza nie uwolni szkodliwych dla organizmu ITC i VOT. Celowe jest więc ogrzanie surowca przed rozdrobnieniem - celem dezaktywacji enzymu. W poekstrakcyjnych śrutach rzepakowych problem substancji antyżywieniowych został w dużej mierze rozwiązany. W wytłokach i makuchach - z uwagi na różnorodność technologii produkcji - problem ten nadal istnieje.

Przerób nasion rzepaku na olej pędny (i spożywczy)
Dostosowanie oleju rzepakowego do potrzeb silników diesla polega na przeprowadzeniu kwasów tłuszczowych zawartych w rzepaku - w estry metylowe. W wyniku przerobu pozyskuje się olej pędny, a produktami ubocznymi są wytłoki/makuchy rzepakowe oraz surowa gliceryna rzepakowa. Przed przeznaczeniem na paszę, ta ostatnia wymaga usunięcia resztek metanolu. Makuchy i wytłoki rzepakowe powstają także przy pozyskiwaniu oleju spożywczego z tłoczonych pod dużym ciśnieniem nasion.
Dwa używane pojęcia: makuch lub wytłoki są sobie bliskie i w zasadzie równoznaczne. Różnica polega na formie fizycznej, w jakiej uzyskuje się produkt. Makuch oznacza odciśnięte z oleju reszty nasion uformowane w matrycy w postaci zbitych placków (expeller cakes). Przed spasaniem wymagają one wtórnego rozdrobnienia. Wytłoki natomiast pozyskiwane są w formie sypkiej (expeller). We współczesnych technologiach przerobu rzepaku mamy do czynienia głównie z sypkimi wytłokami, które łatwiej schładzać po procesie produkcji.

Wytłoki rzepakowe. Z uwagi na niejednakowe technologie przerobu nasion na olej pędny lub olej spożywczy - powstaje potrzeba zwrócenia większej uwagi na czynniki antyżywieniowe zawarte w rzepaku podwójnie ulepszonym (00). Chodzi tutaj o sposób przygotowania surowca do procesu tłoczenia, a konkretnie o kondycjonowanie nasion przed wyciskaniem oleju. Z punktu widzenia potrzeb konsumenta - najlepsze są oleje wyciskane ‘na zimno'. Pozyskane tą drogą makuchy/wytłoki zawierają jednak czynną myrozynazę rozkładającą glukozynolany do związków toksycznych ITC i VOT. Myrozynaza jako enzym zawierający komponent białkowy jest wrażliwa na temperatury powodujące denaturację białka. Z punktu widzenia paszowego lepsze są więc makuchy/wytłoki ogrzewane przed tłoczeniem oleju, w których myrozynaza ulegnie uszkodzeniu. Ma to znaczenie wówczas, gdy poziom produktów rzepakowych w mieszance paszowej jest wysoki, np. przekracza 10%. Istnieje bowiem możliwość wprowadzenia do paszy nadmiaru czynnych związków goitrogennych rzepaku.
Kolejnym czynnikiem ograniczającym użycie rzepaku i jego produktów w żywieniu drobiu jest zawartość synapiny (1-2%). Synapina, poza gorzkim smakiem nie ma własności szkodliwych dla organizmu. Produktem przemiany synapiny w organizmie jest biogenna amina charakterystyczna dla ryb - trójmetyloamina. Odznacza się ona nieprzyjemnym, rybim smakiem i zapachem. W wyniku dalszych przemian z udziałem swoistej oksydazy powstają bezwonne, utlenione formy tej aminy.
Warto zaznaczyć, że istnieją już obecnie kury niosące jaja w brązowych skorupach, a nie mające wspomnianej wady - np. Lohman brown.
W próbkach analizowanych wytłoków rzepakowych (dane: KLP IZ w Lublinie i CL. IZ w Balicach) stwierdzono 29-31% białka ogólnego, 9-17% tłuszczu i 12% włókna oraz 0,9% fosforu (w 85% nieprzyswajalny - jako fityna), 1,2% potasu i 9-22 µM g s.m.b. glukozynolanów. Zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych w oleju wyniosła 91%. Wysoka jest zawartość kwasu linolowego będącego prekursorem wyższych kwasów tłuszczowych szeregu n-6 i kwasu linolenowego - prekursora kwasów szeregu n-3. Daje to korzystny z dietetycznego punktu widzenia stosunek n-6 : n-3 rzędu 2,5. Poziom mykotoksyn w analizowanych próbkach wytłoków był bardzo niski i świadczył o użyciu do przerobu surowca dobrej jakości.
W badaniach własnych na kurach nioskach w okresie od 35 do 42 dnia życia zastosowano mieszanki izobiałkowe i izokaloryczne z udziałem 4-8% wytłoków rzepakowych (Tab. 2). Liczebność grupy wyniosła 12 sztuk trzymanych w pojedynczych klatkach z indywidualną kontrolą ilości pobranej paszy i zniesionych jaj. W porównaniu z grupą kontrolną kury otrzymujące 4, 6 i 8% wytłoków miały podobną nieśność i masę jaj przy zbliżonym dziennym pobraniu paszy oraz jej zużyciu w przeliczeniu na masę zniesionych jaj.
Z rezultatów doświadczeń własnych oraz danych piśmiennictwa (Smulikowska, 2003) wynika, że udział wytłoków rzepakowych w mieszance paszowej dla niosek jaj o białych skorupach oraz starszych kurcząt może sięgać 10%. Natomiast dla młodszych kurcząt oraz dla niosek podejrzanych o brak w tkankach oksydazy trójmetyloaminy - można zalecić do 4%.
Takie ilości wytłoków wprowadzają do paszy glukozynolany w ilości nie przekraczającej odpowiednio 2 mM/kg i 0,8 mM/kg.
Zestawiając mieszanki pokarmowe z udziałem poekstrakcyjnej śruty sojowej i wytłoków rzepakowych warto pamiętać, że obydwie pasze wzajemnie się uzupełniają pod względem zawartości niezbędnych aminokwasów - lizyny i metioniny.

Gliceryna z rzepaku, nie oczyszczana (ale bez metanolu) zawiera 74% suchej masy, 8,4% tłuszczu surowego i 62% substancji bezazotowych wyciągowych (w tym także fosfolipidy, barwniki, witaminy, składniki mineralne). Na 100 kg oleju pędnego przypada 1 kg czystej gliceryny i znacznie więcejgliceryny nieoczyszczonej. Można przewidywać, że powstała nadwyżka gliceryny, której nie zagospodaruje przemysł chemiczny i kosmetyczny - będzie przeznaczona na paszę. Energia brutto nieoczyszczonej gliceryny jest prawdopodobnie wyższa w porównaniu z czystym glicerolem, a badania nad oznaczeniem w niej energii metabolicznej jeszcze trwają.
We własnym doświadczeniu (2007 rok) prowadzonym wg podobnego układu jak poprzednie, do mieszanki paszowej dla kur niosek w miejsce skrobi wprowadzano 2-6% nieoczyszczanej gliceryny (ale bez metanolu) z produkcji biodiesla (Tab. 3). Kury kontrolne otrzymywały mieszankę paszową bez gliceryny (z 6% skrobi)
Wprowadzenie do 6% gliceryny nie spowodowało istotnego obniżenia wskaźników produkcyjnych u niosek.
Z rezultatów doświadczeń własnych wynika, że udział gliceryny nieoczyszczanej w mieszance paszowej dla kur niosek może sięgać 6%. W przypadku gliceryny oczyszczanej dane piśmiennictwa sugerują jej użycie w mieszance paszowej dla brojlerów w ilości do 5%.

Piśmiennictwo:
Koreleski J. Świątkiewicz S. 2007. Produkty uboczne z biopaliw - wartość pokarmowa i wykorzystanie makuchów/wytłoków rzepakowych, glicerolu oraz suszonego pełnego wywaru zbożowego w żywieniu drobiu. Pasze Przemysłowe. Biuletyn Polskiego Związku Producentów Pasz, 4, 54, s. 28-32.
Koreleski J. 1993. Improved rapeseed meal or oilseed as a feed for poultry. Proc. 9th Symposium on Poultry Nutrition WPSA, s. 67-86.
Smulikowska S. 2003. Wartość odżywcza wytłoków rzepakowych dla drobiu. Polskie Drobiarstwo, 6, 9-11.
Sprawozdanie etapowe tematu 2301.1: Gliceryna z rzepaku jako źródło energii w żywieniu kur niosek, 2007/2008, Instytut Zootechniki PIB. s.1-6.

 

Tags: biopaliwa , brojlery , drób , nioski , pasze , rzepak , wytłoki , żywienie , żywienie drobiu