Sposoby kontroli tych patogenów powinny zostać wdrożone w całym łańcuchu produkcyjnym: stadach reprodukcyjnych, w wylęgarniach i na fermach brojlerów.

 Kiedy firma drobiarska przekracza normę salmonelli ustanowioną przez prawo, często pierwszą reakcją jest oskarżenie zakładu ubojowo-przetwórczego. Firmy te zazwyczaj wydały już duże kwoty i poświęciły mnóstwo czasu na działania związane z redukcją obecności salmonelli w tuszach, poprzez odpowiednie zmiany dokonane w zakładzie przetwórczo-ubojowym, nie zawsze uwieńczone sukcesem, ponieważ poziom zakażenia produktu gotowego salmonellą zależny jest również od każdego z poprzedzających etapów produkcji.

Stado reprodukcyjne
Salmonella może być przenoszona na powierzchni jaj wraz z kałem zanieczyszczającym ją podczas znoszenia jaja lub może też być obecna we wnętrzu jaja. Bakterie te były też stwierdzane w układzie rozrodczym kogutów i u kur w gruczołach przechowujących nasienie, co wskazuje na możliwość infekcji w trakcie inseminacji.
W Europie coraz szerzej prowadzi się akcję testowania stad rodzicielskich w kierunku salmonelli. Jeżeli stado okaże się pozytywne, zostaje przeznaczone do likwidacji, a jaja nie mogą być wykorzystywane. Takie praktyki wpłynęły na ograniczenie poziomu salmonelli w stadach brojlerów.

•Szczepienia
Niektóre firmy, które wdrożyły program szczepień przeciwko salmonelli, wykazały się niższym poziomem salmonelli stwierdzanym w swoich stadach rodzicielskich. Inne natomiast nie uznały tych programów za przydatne, ponieważ nie każda szczepionka jest efektywna przeciwko wszystkim serotypom.

•Kompetycja
Inną praktyką spotykaną w państwach europejskich jest stosowanie w stadach rodzicielskich produktów kompetycyjnych. Teoria stosowania takich produktów polega na założeniu, że podawanie ptakom bakterii pożytecznych, pozwala na ich kolonizację w jelitach. Kiedy wówczas bakterie patogenne, jak salmonella, dostaną się do przewodu pokarmowego, nie mają miejsca do połączenia się ze ścianą jelita i/lub zostają unieszkodliwiane przez bakteriocyny (antybiotyki bakteryjne) produkowane przez pożyteczne bakterie. Kultury wykorzystywane do celów kompetycyjnych nie zawsze są w pełni zidentyfikowane i utrudnia to uzyskiwanie zezwoleń na ich stosowanie w różnych krajach.

Wylęgarnia
Podczas fazy klujnikowej powinny być prowadzone działania zapobiegawcze, ponieważ salmonella bywa znajdowana we wszelkich miejscach, w tym w gniazdach kur reprodukcyjnych, pomieszczeniach do przechowywania jaj, samochodach do transportu z wylęgarni i w samej wylęgarni. Bakterie rozprzestrzeniają się na powierzchni jaj. W rzadkich przypadkach mogą one też wnikać przez skorupę i pozostawać w jaju pod jej powierzchnią.

•Czyszczenie i dezynfekcja
Badania naukowe wykazały, że zanieczyszczenie salmonellą drobiowych produktów spożywczych może być powodowane przez zakażenia wtórne z zainfekowanych jaj lub powierzchni podczas procesu wylęgu. Prace opublikowane w roku 1990 stwierdziły w wylęgarni wynik dodatni z 71% fragmentów skorup, 80% taśm transportujących kurczęta i 74% próbek podkładek stosowanych pod nowo wylężone kurczęta. Pisklęta z zapłodnionych jaj zakażonych wysokim poziomem Salmonella typhimurium normalnie się klują i nie wykazują żadnych objawów chorobowych. Jednak bakterie rozprzestrzeniają się szybko w pomieszczeniach wylęgarni poprzez wentylatory. Kiedy zastosowano infekcję jaj bakteriami salmonelli znaczonymi markerem, ponad 80% piskląt wylężonych powyżej i poniżej poziomu jaj zakażonych okazało się też zainfekowanych. Bakterie na zewnątrz jaj lub w błonach skorup przenoszone są na kurczęta podczas klucia.
Salmonella przeżywa długo w środowisku wylęgarni: złuszczony naskórek zakażony salmonellą i przechowywany przez cztery lata w temperaturze pokojowej pozwalał na wyhodowanie do miliona komórek na gram próbki.
Naukowcy wykazali związek pomiędzy zakażeniem wtórnym w wylęgarni i obecnością tusz dodatnich w zakładzie przetwórczym, stwierdzając w obu przypadkach te same serotypy. Wysokie standardy czystości i higieny w wylęgarni są więc podstawą sukcesu w zapobieganiu zanieczyszczeniom wtórnym.
Poprzez oprysk ptaków w wylęgarni żywą szczepionką możliwe jest osiągnięcie redukcji salmonelli o 20-50%. Podobnie jak właściciele stad rodzicielskich, także niektórzy europejscy właściciele ferm brojlerów znaleźli dla siebie skutecznie działające kultury kompetycyjne.
Przykłady skutecznych metod dezynfekcji wylęgarni to zamgławianie środkiem dezynfekcyjnym lub oprysk elektrostatyczny w pomieszczeniach pomocniczych, komorach klujnikowych i komorach lęgowych, wykonywane w odpowiednich przedziałach czasowych. Podczas nakładania i klucia, oprysk środkiem dezynfekcyjnym co 30 minut zapobiega skutecznie wtórnym zakażeniom. Szuflady i klujniki muszą być regularnie i dokładnie czyszczone i dezynfekowane. Wszystkie te działania powinny być właściwie dokumentowane w procedurach operacyjnych.

•Monitorowanie skuteczności
Aby osiągnąć odpowiednią skuteczność tych działań należy regularnie monitorować w kierunku obecności salmonelli fragmenty skorup, papierowe podkładki pod kurczęta oraz fragmenty naskórka kurcząt zebrane z komór klujnikowych.

Utrzymanie kurcząt brojlerów
Wśród różnych cech charakterystycznych jedną z największych zalet kurcząt brojlerów jest zdolność do wysokiego pobrania paszy i wysokiej efektywności jej wykorzystania. Jednak skutkiem tego jest, że podczas okresu wycofania paszy na 3-7 godzin przed załadunkiem do transportu, kurczęta grzebią w ściółce w poszukiwaniu pokarmu. Zwiększa to ryzyko zainfekowania przez salmonelle lub inne patogeny. Szczególnie tutaj narażone jest wole. Infekcja z wola może łatwo rozprzestrzeniać się, kiedy wole jest usuwane po uboju.
Doświadczenia z wykorzystaniem markerów barwiących wykazały, że treść wola może zanieczyszczać wiele wewnętrznych i zewnętrznych części tusz.

•Woda
Niektóre firmy drobiarskie skutecznie wprowadziły metodę ograniczania rozwoju salmonelli w wolu poprzez zakwaszanie wody podawanej do picia w okresie wycofania paszy. Kwasy octowy, cytrynowy i mlekowy oraz PWT stosowane są do zakwaszania wola i skutecznie redukują poziom salmonelli. Kwas mlekowy (0,44%) zmniejszał poziom salmonelli w wolu o 80% w jednym z doświadczeń. Przeżywalność patogenów w tuszach przed schłodzeniem była zredukowana o 52%.
Najlepszą praktyką jest stopniowe przyzwyczajanie ptaków do obecności kwasów w wodzie w tygodniu poprzedzającym ich załadunek. Ocena pH wola w zakładzie ubojowym mogłaby potwierdzać skuteczność zastosowanego zakwaszania.

•Wycofanie paszy
Przed patroszeniem należy sprawdzać czy kurczętom była odstawiona pasza w odpowiednim czasie przed ubojem. Wypukła jama brzuszna wskazuje na okarmienie kurcząt, co jest niewłaściwe. Po dokonaniu patroszenia wyjęte jelita powinny być płaskie, nie pełne treści lub nabrzmiałe. Nabrzmienie pojawia się wtedy, gdy kurczęta pozostawały bez paszy zbyt długo. Ze względu na słabe napięcie jelit kurcząt głodujących, salmonella lub inne patogeny mają łatwą drogę rozprzestrzeniania i zakażają sprzęt lub kolejne tusze.
Niewystarczające wycofanie paszy jest być może najważniejszym czynnikiem utrudniającym uzyskanie standardu zero tolerancji dla tusz docierających do etapu chłodzenia. Jeżeli wycofanie paszy jest zbyt krótkotrwałe (poniżej 8 godzin) jelita będą pełne treści. W przypadku kiedy zostaną przedziurawione lub odpowietrzone, ich zakażenie bardzo łatwo będzie się rozprzestrzeniało.

Konwencjonalne klatki stosowane do transportu drobiu są stosunkowo trudne do utrzymania w czystości, jest jednak konieczne ich regularne i dokładne mycie i usuwanie pozostałości odchodów, również tych zaschniętych oraz dezynfekcja. Nieefektywne mycie może bardzo łatwo doprowadzić do rozwoju salmonelli.
Ograniczenie skażenia salmonellą i zapewnienie bezpieczeństwa tusz przygotowanych do wypuszczenia na rynek wymaga połączonych wysiłków wszystkich producentów, od stad zarodowych począwszy, aż do zakładu ubojowo-przetwórczego.

Dr Scott M. Russell, profesor nadzwyczajny,
wydział Drobiarstwa, Uniwersytet w Georgia, USA.
Artykuł oparty na materiale ze strony
www.WATTpoultry.com

Artykuł ukazał się w Poultry International, luty 2008

Tags: brojlery , choroby , drób , profilaktyka , salmonella , szczepienia , wylęgi , zdrowie