Mikroklimat w pomieszczeniu kształtuje się pod wpływem pogody, konstrukcji budynku, funkcjonowania urządzeń grzewczo-wentylacyjnych, a także sprzętu do pojenia i żywienia oraz sposobu utrzymania drobiu. Ptaki podobnie jak ssaki są zwierzętami stałocieplnymi. Temperatura wewnętrzna ciała ptaków gospodarskich mieści się od 41,1 do 42,1°C i jest większa niż u ssaków. Ciepło w ciele ptaków wytwarzane jest podczas pracy mięśni i w wyniku przemian metabolicznych. Nadwyżki ciepła mogą być z organizmu usunięte w drodze promieniowania, przewodzenia, przenoszenia lub parowania. Utrata ciepła przez promieniowanie następuje wtedy, gdy temperatura powierzchni ciała ptaka jest większa od temperatury otoczenia, a przez przenoszenie, wtedy kiedy ptak zostaje wystawiony na działanie powietrza wentylacyjnego. Ptaki nie mają gruczołów potowych, mogą jednak tracić ciepło przez parowanie ziając (dysząc). Czym szybszy ruch powietrza tym parowanie ciepła jest większe.

    U ptaków dorosłych zakres wahań temperatury ciała jest mniejszy niż u piskląt, u których system termoregulacyjny uzyskuje pełną sprawność dopiero po około 28. dniach życia. Natomiast zakres wahań temperatury zewnętrznej wynosi u piskląt tylko 6 do 8°C, w stosunku do temperatury optymalnej, a u drobiu dorosłego więcej, nawet 15°C. Granice tolerancji ptaków, w tym samym wieku na temperaturę otoczenia wyższą lub niższą od optymalnej, zależą od przystosowania do określonej temperatury i od wilgotności względnej powietrza, bowiem para wodna zmienia jego przewodnictwo cieplne. Układy termiczno-wilgotnościowe, a więc temperatura otoczenia i wilgotność powietrza, mają podstawowe znaczenie w kształtowaniu warunków cieplnych w pomieszczeniach dla drobiu, a także wpływają na kształtowanie się procesów termoregulacyjnych i bilansu cieplnego u ptaków. Wilgotnością nazywa się zawartość pary wodnej w powietrzu. Para wodna stanowi od 0,04 do 0,6% masy powietrza atmosferycznego.
    Izolację cieplną ptaki zawdzięczają piórom, skórze i tkance podskórnej. U ptaków grzebiących tłuszcz jest magazynowany głównie w jamie brzusznej i nie stanowi materiału izolacyjnego. Natomiast u drobiu wodnego tłuszcz jest rozmieszczony pod skórą w postaci dosyć równej warstwy, podobnie jak u ssaków i stanowi dobrą izolację. Dlatego dorosły drób wodny (szczególnie gęsi) jest bardziej odporny na wysokie i niskie temperatury niż grzebiący. Młode ptaki (małe) mają stosunkowo dużą powierzchnię a małą masę ciała, dlatego następuje u nich większa utrata ciepła niż u osobników dorosłych (dużych). Dlatego w celu utrzymania stałocieplności młodych ptaków konieczne jest zapewnienie im w pomieszczeniu wyższej temperatury.
 
 
Skąd wilgoć w kurniku?
Wysoka wilgotność względna, przy wysokiej temperaturze powietrza utrudnia oddawanie ciepła przez ptaki, natomiast w niskich temperaturach i wysokiej wilgotności powietrza następuje nadmierne ochłodzenie organizmu, gdyż zwiększa się znacznie przewodnictwo cieplne powietrza. Natomiast zbyt mała wilgotność powietrza (poniżej 55%), sprzyja zwłaszcza w wysokiej temperaturze, wysychaniu i pękaniu błon śluzowych oraz przesuszeniu piór. Szczególnie u młodych ptaków dochodzi do zakażeń mikroorganizmami, a także zwiększa się znacznie, bardzo szkodliwe dla ptaków w różnym wieku, zapylenie powietrza. 
    Źródłem wilgotności powietrza w pomieszczeniach z drobiem są para wodna wydychana przez ptaki (tzw. ewaporacja fizjologiczna) oraz powstała w wyniku parowania ze wszystkich mokrych powierzchni (tzw. ewaporacja fizyczna) np. ze ściółki (pomiot, woda rozlana z poideł, woda która skropliła się na ścianach i suficie). Wielkość ewaporacji fizycznej ocenia się na 10 do 25% ewaporacji fizjologicznej. Natomiast wilgoć dostająca się do pomieszczenia z powietrzem zewnętrznym podczas wentylacji, stanowi od 5 do 15% ogólnej zawartości pary wodnej w powietrzu pomieszczenia. Do zwiększenia wilgotności w pomieszczeniu przyczyniać się może również zła izolacja cieplna powierzchni stropu i ścian, powodująca skraplanie się pary wodnej (punkt rosy) na tych powierzchniach. Znaczne zawilgocenie powietrza i ściółki następuje także po zatruciach pokarmowych (biegunka) oraz w przypadku niesprawnej wentylacji. W normalnych warunkach termiczno-wilgotnościowych zawartość pary wodnej w pomieszczeniu zależy od gatunku ptaków gospodarskich, ich masy ciała, temperatury na dworze, pory roku, intensywności wymiany powietrza i innych.
 
 
Optymalne temperatury
Optymalna temperatura dla kurcząt w pierwszych dniach życia powinna wynosić pod sztuczną kwoką 30 do 35°C, a w pomieszczeniu mniej o 6 do 10°C. Umożliwia to ptakom okresowe chłodzenie ciała. W ciągu 3 lub 4 tygodni wraz ze wzrostem masy ciała, zapotrzebowanie kurcząt na ciepło ma-
leje, dlatego temperaturę pod sztu-czną kwoką obniża się do 25°C, a w pomieszczeniu do 20°C. Optymalna temperatura dla dorosłych kur wynosi 18 do 20°C, dla kaczek i gęsi 8 do 12°C. Tylko indyki i kaczki piżmowe wymagają wyższych temperatur w czasie wychowu i chowu. Optymalna wilgotność względna dla kur ma mieć od 65 do 75%, z dopuszczalnym odchyleniem od 60 do 80%. Używaną w praktyce wilgotność względną powietrza wyraża się procentowym stosunkiem wilgotności bezwzględnej i maksymalnej podanej w g/m3 powietrza. Poniżej i powyżej tych wartości notuje się już ujemny wpływ wilgotności na zdrowie i produkcję ptaków gospodarskich. W budynkach z centralnym ogrzewaniem występują trudności w początkowym okresie wychowu z utrzymaniem optymalnej wilgotności. W takim przypadku zachodzi konieczność sztucznego nawilżania powietrza.
    Zdolność termoregulacji u mło-dych ptaków zależy głównie od stopnia rozwoju mięśni i ośrodka termoregulacji. Zakres termoneutralny u kurcząt znajduje się wyżej na skali temperatur niż u ptaków dorosłych, ale w miarę rozwoju obniża się i rozszerza. Ziajanie występuje u kurcząt wcześniej niż u dorosłych ptaków, odpowiada to ich niższej temperaturze ciała. Mimo to kurczęta są zdolne wytrzymać wyższą temperaturę otoczenia, niż ptaki dorosłe. Czas przeżycia ptaków w różnych temperaturach zależy od tego, jak szybko mogą one tracić ciepło lub pobierać je ze środowiska. Natomiast letalna temperatura ciała jest określona zdolnością tkanek do funkcjonowania w różnych temperaturach.
    W zbyt niskiej temperaturze otoczenia wzmaga się wytwarzanie ciepła przez organizm ptaka, nastę-puje zwiększenie przepływu krwi przez powierzchniowe części ciała, a kiedy straty ciepła przewyższają jego produkcję, wtedy następuje obniżenie temperatury ciała. Reakcją fizjologiczną na wysoką temperaturę jest zwiększony przepływ krwi przez nieopierzone części ciała. Gdy temperatura powietrza równa się temperaturze ciała, wówczas oddawanie nadmiaru ciepła może się odbywać tylko przez parowanie z błon śluzowych dróg oddechowych (ziajanie). W organizmach ptaków stale odbywa się produkcja ciepła w wyniku procesów metabolicznych. Nadmiaru ciepła 
ptaki pozbywają się, jak podano wcześniej, przez promieniowanie (radiację), przewodzenie (kondukcję), przenoszenie (konwekcję), parowanie (ewaporację) oraz wydalają też pewną ilość ciepła z jajami i pomiotem. Ciepło tracone drogą promieniowania, przenoszenia i przewodzenia nazywa się ciepłem jawnym, a ciepło tracone przez parowanie ciepłem utajonym. Emisja ciepła jawnego zależy od masy ciała ptaków oraz od temperatury otoczenia (Kołacz i Dobrzański, 2006).
    Temperatura ciała zwiększa się wraz z wiekiem ptaków gospodarskich i jest wyższa u samców niż u samic. Odporność drobiu na wyższe temperatury zależy od rasy i barwy piór. Jest również wyższa po pobraniu paszy i po zwiększeniu dawki pokarmowej. Natomiast ptaki głodzone mają niższą temperaturę ciała. Dobowa zmiana aktywności drobiu wpływa także na temperaturę ciała, bowiem w nocy jest ona niższa niż w dzień. Znany jest także wpływ temperatury otoczenia i pory roku na ptaki. Zanotowano, że drób pierzący się ma wyższą temperaturę ciała od ptaków opierzonych.
    Dla każdego gatunku ptaków gospodarskich istnieje zakres temperatury neutralnej, w której nie zachodzi zmiana temperatury ciała. Jeżeli temperatura otoczenia nie wykracza poza zakres termoneutralny, wówczas ptaki mają największą produkcję, ponieważ potrzebują wtedy najmniejszej ilości energii, dla utrzymania temperatury ciała. Temperatura otoczenia od 9 do 29,5°C nie wywołuje istotnych zmian w produkcji. Obniżenie temperatury poniżej 9°C znacznie zmniejsza produkcję jaj, a przekroczenie 29,5°C, pogarsza procenty zapłodnienia jaj i wylęgu piskląt. Zbyt wysoka lub zbyt niska temperatura otoczenia mają wpływ na częstość kopulacji oraz na ilość i jakość nasienia.
    Między temperaturą otoczenia i wilgotnością względną, a spożyciem paszy i wody istnieje ścisła zależność. Wzrost temperatury powietrza powoduje zmniejszenie spożycia paszy i zwiększenie pobierania wody, którą ptaki zużywają w czasie ziajania. Zmniejszenie spożycia paszy prowadzi do obniżenia nieśności i pogorszenia wartości biologicznej jaj. Dla utrzymania stałej temperatury ciała w niższej od optymalnej temperaturze otoczenia, ptaki zużywają więcej paszy na produkcję ciepła, dlatego spożycie paszy zwiększa się w przeliczeniu na jednostkę produkcji. Temperatura dla niosek powinna się mieścić od 14 do 21°C, przy dobowych wahaniach nie przekraczających 5°C, nie jest to jednak temperatura optymalna. Wyraźnie ujemny wpływ na nieśność wywierają temperatury poniżej 5°C i powyżej 25°C, ale największe obniżenie nieśności następuje przy gwałtownych zmianach temperatury.
    Kiedy temperatura otoczenia zwiększa się powyżej temperatury neutralnej lub maleje poniżej tej temperatury, ciepłota ciała ptaków zmienia się. Zakres zmian temperatury otoczenia powyżej górnej wartości neutralnej (tzw. wartość krytyczna) jest znacznie mniejszy, niż zakres temperatury poniżej dolnej granicy krytycznej, w której ptaki mogą jeszcze przeżyć. Kury, kiedy działa na nie gorąco, zmniejszają aktywność i produkcję ciepła oraz trzymają skrzydła z daleka od tułowia, ażeby zwiększyć straty ciepła z gorzej izolowanych powierzchni ciała. Piją w tym czasie dużo wody i ochładzają się spryskując wodą grzebień, dzwonki i pióra. Dlatego bardzo ważne jest podawanie ptakom do picia zawsze zimnej wody, o temperaturze od 10 do 12°C.
    Indyczęta wymagają w czasie wychowu wyższej temperatury w wychowalni niż kurczęta. W pierwszych dniach wychowu temperatura w wychowalni w strefie przebywania indycząt pod sztucznymi kwokami powinna wynosić 37 do 38°C, a w wychowalni 25 do 27°C. Po 28. dniach zaprzestaje się używania sztucznych kwok, a temperaturę obniża z 22 do 16°C. W okresie nieśności temperatura indycznika może być jeszcze niższa. Optymalna wilgotność względna w wychowalni ma stanowić w pierwszych dniach życia indycząt 65 do 70%, a dla starszych 60 do 65%. Wilgotność powyżej 85% jest dla indyków szkodliwa.
    Przegrzanie jest bardzo dużym zagrożeniem dla wszystkich gatunków ptaków gospodarskich. Zwię-ksza się wtedy dwu- lub trzykrotnie ilość pobieranej wody. Następuje większe wydalanie z organizmu witamin i substancji mineralnych oraz obniża się ilość białka i cukru we krwi. Nadmierne pobieranie wody wywołuje choroby przewodu pokarmowego, zwiększa wrażliwość na inne choroby (następuje zmniejszenie poziomu przeciwciał) i powoduje obniżenie produkcji. Młode ptaki utrzymywane w temperaturze powyżej 28°C, bez możliwości ochłodzenia, tracą apetyt i gorzej przyrastają. Notuje się też padnięcia najcięższych ptaków. Natomiast powyżej 24°C stwierdza się zmniejszenie odporności i większą śmiertelność dorosłego drobiu.
    Drób utrzymywany na wybiegach wyszukuje sobie w gorącej porze dnia ocienione i chłodne miejsca. W czasie chłodów drób kuli się zmniejszając swoją powierzchnię oraz stroszy pióra, co zwiększa izolację i zmniejsza straty ciepła. Często też ptaki chowają głowę pod skrzydło, ograniczając w ten sposób straty ciepła. Utratę ciepła drób zmniejsza stłaczając się w grupy lub siedząc na opierzonych częściach nóg.
 
 
Utrata ciepła przez promieniowanie
Utrata ciepła przez promieniowanie (radiację) zachodzi wtedy, kiedy istnieje różnica między temperaturą powierzchni ciała ptaka a otoczeniem. Wielkość strat ciepła przez promieniowanie zależy od mikroklimatu w pomieszczeniu. W przypadku zimnych i zawilgoconych ścian murowanych lub w budynkach aluminiowych o niskiej ciepłochronności, nawet mimo optymalnej temperatury powietrza, może dochodzić u drobiu do ujemnego bilansu cieplnego organizmu. Przenoszenie ciepła (konwekcja) polega na unoszeniu się ogrzanego powietrza do góry i napływaniu na to miejsce powietrza zimniejszego. Straty ciepła w wyniku konwekcji zależą od temperatury powierzchni ciała ptaka pokrytej piórami (porowata powłoka powietrza jest złym przewodnikiem ciepła), temperatury i wilgotności powietrza oraz od prędkości ruchu powietrza i od ciśnienia atmosferycznego. W celu zmniejszenia konwekcji zmieniono zasady budowy pomieszceń w taki sposób, żeby utrzymać przy stropie izolacyjną warstwę ciepłego powietrza.
 
 
Kondukcja
Straty ciepła przez przewodzenie (kondukcję) zachodzą przy zetknięciu się ptaków z zimnym podłożem (np. na wybiegu) czy w zimnym i wilgotnym powietrzu (np. w zimnym pomieszczeniu). Powietrze nasycone parą wodną posiada dużą pojemność cieplną i większe przewodnictwo cieplne w porównaniu z powietrzem suchym. Ptaki mogą także przyjmować ciepło w drodze przewodzenia (np. zbyt ciepła ściółka). Taka sytuacja szczególnie po 14. dniach życia ptaków, kiedy zwiększa się temperatura ściółki, może sprzyjać przegrzaniu. Straty ciepła przez parowanie zachodzą u drobiu wówczas kiedy prężność pary wodnej na powierzchni płuc jest wyższa niż prężność pary wodnej w otaczającym powietrzu. Wielkość parowania zależy też od szybkości ruchu powietrza i jego temperatury. U drobiu parowanie odbywa się tylko przez dziób (ziajanie).
 
 
Hiper- i hipotermia
Reakcja fizjologiczna wywołana przez gorąco nazywa się hipertermią, a reakcja wywołana przez zimno hipotermią. Gdy temperatura otoczenia wynosi tyle samo co temperatura ciała, to ciepło może być oddawane tylko przez parowanie wody z błon śluzowych dróg oddechowych. Temperatura wewnątrz ciała, przy której rozpoczyna się ziajanie mieści się u różnych gatunków ptaków gospodarskich w granicach od 41,0 do 43,5°C. Kiedy temperatura otoczenia jest zbyt wysoka zwiększa się wymiana gazowa u ptaków, umożliwiająca dzięki parowaniu usuwanie ciepła z organizmu. W rezultacie zwiększają się straty dwutlenku węgla i rośnie pH krwi, natomiast obniża się ciśnienie krwi. Równocześnie następuje w organizmie zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej.
    Szczegółowe zakresy optymalnych temperatur dla drobiu grzebiącego i wodnego, z podziałem na grupy wiekowe podano w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 02.09.2003 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymania poszczególnych gatunków zwierząt gospodarskich (Dz. U. z 2003 r., nr 167). Według tych danych optymalna temperatura powietrza w strefie przebywania dorosłych kur nieśnych i mięsnych powinna wynosić 15°C, dla indyków 10 do 20°C, dla kaczek 12 do 16°C, a dla gęsi 10 do 18°C. Nie podano natomiast wartości wilgotności względnej powietrza w pomieszczeniach dla drobiu.
 
 
Jak postępować w przypadku stresu cieplnego?
W przypadku stresu cieplnego ptaki tracą więcej wody przez ziajanie i z kałomoczem, niż w temperaturze neutralnej. W celu uzyskania równowagi kwasowo-zasadowej w organizmach ptaków, konieczne jest wzbogacanie dawek pokarmowych przede wszystkim w sód, chlor i potas. Zmiany bilansu kwasowo-zasadowego połączone ze zmniejszeniem pobierania paszy, powodują ograniczenie wzrostu u młodych ptaków, a produkcji jaj u dorosłych. Ptaki pobierają więcej wody w hipertermii niż w hipotermii, zwiększa się także objętość pomiotu. Przez ziajanie ptaki mogą oddać tylko ok. 50% produkowanego ciepła to znaczy, że temperatura ciała będzie się zwiększać, doprowadzając do padnięć. Temperatura letalna dla kur wynosi ok. 47°C. Zauważono, że kury nie niosące mogą oddawać więcej ciepła przez parowanie z układu oddechowego.
    Zakłócenie procesów fizjologicznych związane z przegrzaniem (temperatura otoczenia około 37,8°C), powoduje pogorszenie wykorzystania paszy, obniżenie nieśności, zmniejszenie masy jaj i grubości skorup oraz liczby wylężonych piskląt. Maleje także masa ciała ptaków. Równocześnie zwiększa się zapotrzebowanie ptaków na witaminy B1, B6 i C oraz wapń i składniki energetyczne paszy. Zmniejszenie skutków stresu cieplnego można uzyskać wprowadzając do dawki pokarmowej 0,3 do 1,0% chlorku amonowego lub 0,5% węglanu sodu. Dodatki te należy stosować z dużą ostrożnością. Podawanie niewielkiej ilości chlorku sodu do wody (0,1%) może również łagodzić skutki stresu cieplnego.
 Drób ze względu na wysoką temperaturę ciała (przeszło 41°C) ulega stresowi cieplnemu znacznie rzadziej niż inne zwierzęta gospodarskie. U kur wzrost temperatury powyżej 25°C, o każdy kolejny 1°C, powoduje zmniejszenie nieśności o 1,5%, zużycia paszy także o 1,5% i masy jaj o 0,3 g. Powyżej 30°C następuje gwałtowne zmniejszenie spożycia paszy i produkcji, a później w krótkim czasie śmierć ptaków. Z kolei obniżenie temperatury w pomieszczeniu, powoduje zwięk-szenie zużycia paszy, zmniejszenie nieśności i odporności oraz stopniowy zanik spermatogenezy (tworzenia plemników). Temperatura mniejsza o każdy kolejny 1°C poniżej 18°C u kur i indyków oraz poniżej 8°C u kaczek i gęsi, powoduje pogorszenie nieśności o 0,5% i zwięk-szenie spożycia paszy o 1,5%.
    Przy przegrzaniu występują u ptaków osowiałość, czasem chwiejny chód oraz biegunki spowodowane nadmiernym pobieraniem wody i objawy duszności. Padnięcia następują wskutek porażenia układu oddechowego i ustania pracy serca. W wyniku przegrzania stwierdza się u ptaków obniżenie wartości hematokrytu, niedobór witaminy K, a także obniżenie poziomu globulin w surowicy krwi. Powstaje immunosupresa, która wiąże się ze zmniejszeniem odporności. Przegrzanie nie tylko pogarsza jakość jaj, ale także powoduje obniżenie właściwości biologicznych plemników. Wzrasta między innymi procent plemników morfologicznie zmienionych, zmniejsza się też ruchliwość i gęstość nasienia.
    W celu ograniczenia niekorzystnych skutków przegrzania, należy zapewnić ptakom dostęp do wody pitnej o temperaturze 10 do 12°C, ewentualnie z dodatkiem witaminy C (1 g/l wody). Woda nie może zawierać zanieczyszczeń mikrobiologicznych, w tym E. coli, paciorkowców, salmonelli, gronkowców patogennych i innych, a także powyżej 3 g związków chemicznych rozpuszczonych w wodzie. Większa zawartość tych związków powoduje biegunki, uszkodzenia wątroby i padnięcia. W 1 l wody nie może być więcej niż 15 mg azotanów i azotynów. Zbyt duża ilość mikroelementów rozpuszczonych w wodzie, może zmienić pH wody (prawidłowe pH wynosi 7 do 8,5). Zapotrzebowanie wody w optymalnej temperaturze powietrza wynosi 200 ml na 100 g paszy. Zużycie wody zwiększa się o 7% na każdy 1°C powyżej temperatury 18°C. Spożycie wody jest u kurcząt dwa razy większe niż paszy, a u kur 1,6 do 1,8 razy większe. Spożycie wody zależy także od rodzaju pasz w mieszankach, temperatury otoczenia, wilgotności powietrza i innych czynników.
    W czasie upałów należy zwiększyć w paszy ilość białka ogólnego, energii metabolicznej, witamin i składników mineralnych. Paszę trzeba podawać w nocy, kiedy jest chłodniej. W oddzielnych karmidłach daje się do dowolnego pobierania mieszankę mineralną, zawierającą kredę, MM-D i gruboziarnisty żwir, w proporcji objętościowej 1:2:4. Składniki mineralne uzupełnią niedobory powstałe w wyniku biegunek drobiu, spowodowanych nadmiernym spożyciem wody w czasie upałów. Można też w celu pobudzenia ptaków do większego pobierania w czasie upałów paszy i wody, zwiększyć moc światła do 5 W/m2 oraz długość dnia świetlnego nawet do 23 godzin. W tym czasie niedobór wody może powodować szybkie odwodnienie ptaków. W przypadku kurcząt brojlerów zmniejsza się także obsadę na jednostce powierzchni do 17 szt./m2. 
    Należy również zwiększyć wentylację pomieszczenia z drobiem, zapewniając ruch powietrza nawet do 2 m na sekundę. W nocy intensywność wentylacji u ptaków powyżej 4. tygodni życia, może wynosić nawet do 6 m3/h/kg masy ciała. Zwiększenie szybkości ruchu powietrza o każde 0,1 m/sek., zmniejsza tempera-turę ciała ptaków o 1 do 2°C. Doskonałym sposobem ochłodzenia drobiu młodego i dorosłego przez parowanie jest ruch powietrza, wywołany wentylatorami o średnicy 1 m, które ustawia się przy ścianie na posadzce pomieszczenia. Wentylatory nachyla się w taki sposób ażeby skierować ruch powietrza nad głowami ptaków. Szybkość ruchu powietrza może wynosić nawet 3 m/sek. W dużych budynkach rozmieszcza się kolejne wentylatory w odległości co 8 do 10 m.
    Po 21. dniach chowu u ptaków młodych i dorosłych zwiększa się znacznie temperatura ściółki. W przypadku upałów jest to dodatkowy czynnik stresogenny. Dlatego poza typowymi zabiegami pielęgnacyjnymi, konieczne jest częstsze dościelanie nagrzanej powierzchni nową warstwą materiału ściółkowego, który izoluje ptaki od emitującego ciepło podłoża. Przy bardzo dużych upałach trzeba zastosować zamgławianie zimną wodą pomieszczenia razem z ptakami, zwracając uwagę żeby zbytnio nie zawilgocić ściółki. Natomiast na zewnątrz budynku okolice otworów wentylacyjnych polewa się zimną wodą, co również przyczynia się do schłodzenia pomieszczenia.
    Zamgławiania nie można stosować jeżeli przy 
temperaturze 32°C wilgotność względna powietrza wynosi ok. 63%, przy temperaturze 30°C ok. 70%, 
przy temperaturze 28°C ok. 74%, a przy temperaturze 26°C ok. 77%. W wysokich temperaturach zwiększenie wilgotności o 4% powoduje podwyższenie temperatury ciała ptaków o 1°C. Do 35°C kurczę traci ciepło przez ziajanie, zwiększając częstość oddechów. Stres termiczny następuje powyżej 35°C. Należy pamiętać, że zamgławianie zwiększa wilgotność w pomieszczeniu, dlatego musi się odbywać w połączeniu z intensywną wentylacją.
    W przypadku obniżenia wilgotności względnej powietrza poniżej 50%, uzasadnione staje się nawilżanie powietrza. W tym celu instaluje się podsufitowe urządzenia nawilżające lub podłącza specjalne dysze wodne, do wentylatorów nawiewnych. Nawilżanie powietrza stosuje się przeważnie w pierwszych 
tygodniach życia ptaków, uzyskując poprawę wskaźników wilgotnościowych, a u dorosłych kur lub indyków zmniejszenie zapylenia powietrza. Można też, 
jak wspomniano wcześniej, zastosować nawilżanie powietrza zimną wodą, w celu obniżenia temperatury pomieszczenia. Np. w nowoczesnych brojlerniach zakłada się urządzenia do nawilżania aerozolowego przy suficie na ścianie, w której znajdują się wentylatory nawiewne. System ten powoduje, że w pasie do 2 m od ściany ściółka jest stale silnie zawilgocona i stanowi miejsce intensywnego wzrostu mikroorganizmów i pleśni, co nie jest korzystne. Dlatego trzeba w tym pasie podsuszać ściółkę sypiąc superfosfat (0,70 kg/m2) lub inny środek osuszający.
 
 
A co w przypadku  niskich temperatur?
Niekorzystny wpływ niskich temperatur jest szczególnie widoczny u młodych ptaków, u których układ termoregulacyjny wykształca się dopiero po kilku tygodniach życia. Poza tym młode ptaki (pisklęta) mają dużą powierzchnię ciała oddającą ciepło w stosunku do objętości ciała (umownie masy ciała) produkującej ciepło. Dlatego takie ptaki ulegają szybciej wychłodzeniu tym bardziej, że puch i brak podskórnej tkanki tłuszczowej sprzyjają szybkiej utracie ciepła. Przykładowo w temperaturze powietrza 29°C temperatura ciała pisklęcia wynosi 39 do 39,5°C, w temperaturze 26°C maleje do 31°C, w temperaturze 12°C obniża się do 20°C, a w temperaturze powietrza rzędu 10°C obniża się do 15°C, co powoduje śmierć. Wraz ze wzrostem ptaków stosunek powierzchni ciała do ich masy korzystnie się zmienia, pióra stanowią lepszą izolację niż puch, sprawne działanie podejmuje układ termo-regulacyjny (wiek ok. 4 tygodnie), a zapotrzebowanie na wysoką temperaturę otaczającego powietrza maleje.
 
 
Podsumowanie
Wpływ temperatury i wilgotności powietrza należy analizować łącznie. W praktyce drobiarskiej wyodrębnia się cztery układy termiczno-wilgotnościowe. W sytuacji kiedy ptaki przebywają w pomieszczeniu z wysoką temperaturą i wilgotnością, mają ograniczone możliwości utraty ciepła. Wysoka wilgotność, przy wysokiej temperaturze, prowadzić może do hipertermii. Ma to miejsce przeważnie w okresie letnim. Natomiast kiedy ptaki przebywają w pomieszczeniu o niskiej temperaturze i wysokiej wilgotności, następuje u nich zwiększona utrata ciepła. Wynika to ze wzrostu ilości ciepła oddawanego w drodze przewodzenia i promieniowania. Następuje duże ochłodzenie drobiu, które powoduje zmniejszenie produkcji, powstałe wskutek zaburzenia metabolizmu. U drobiu wzrost wilgotności w pomieszczeniu powyżej 75% prowadzi do zawilgocenia piór, a przez to do zmniejszenia izolacji cieplnej i większego wypromieniowania ciepła z organizmu. Skutkuje to pogorszeniem produkcji i wykorzystania paszy. Obniża się też poziom hemoglobiny i erytrocytów we krwi, następuje równocześnie zmniejszenie odporności i wzrost padnięć. Zwiększa się także liczba mikroorganizmów chorobo-twórczych w pomieszczeniu. Niska temperatura i wysoka wilgotność w układzie termiczno-wilgotnościowym występują najczęściej wczesną wiosną i w okresie jesienno-zimowym.
    Układ termiczno-wilgotnościowy manifestujący się wysoką temperaturą i niską wilgotnością, występuje w pomieszczeniach ogrzewanych. W takiej sytuacji następuje intensywne parowanie z błon śluzowych ptaków, co powoduje nadmierne ich wysychanie i pękanie, sprzyjające zakażeniom mikroorganizmami. Układ: niska temperatura i wilgotność, jest w warunkach krajowych praktycznie niespotykany. Wyjątek pod tym względem stanowią małe drewniane pomieszczenia dla kur. W takich pomieszczeniach jest przeważnie bardzo sucho, a równocześnie może dochodzić do znacznego ochłodzenia.
    Podejmując budowę pomieszczenia dla drobiu trzeba zwrócić uwagę na ciepłochronność budynku. Pomieszczenia adaptowane do chowu drobiu wymagają także zapewnienia dużej ciepłochronności (np. za pomocą płyt styropianowych). W takich budynkach zwiększenie temperatury, mimo upałów będzie mniejsze. Ciepłochronność można też w pewnym stopniu zapewnić sadząc wokoło budynku drzewa liściaste i iglaste. Wybieg należy również obsadzić drzewami lub rozmieścić na nim daszki przeciwsłoneczne tak, żeby drób mógł uniknąć nadmiernego promieniowania słonecznego. Drób wodny dla ochłody może korzystać ze zbiorników wodnych. Trzeba jednak pamiętać o zagrożeniu ptaków pasożytami wewnętrznymi, przenoszonymi przez żywicieli pośrednich, bytujących przeważnie w wodzie lub blisko wody.
    Przestrzeganie podanych zasad może wpłynąć znacząco na zmniejszenie padnięć drobiu z powodu upałów, zapobiega także stratom w czasie chowu i umożliwia utrzymanie dobrych wskaźników produkcyjnych, ma więc uzasadnienie ekonomiczne.