Drożdże są gatunkiem grzybów o ogromnym znaczeniu gospodarczym dla człowieka. Wykorzystuje się je między innymi do prowadzenia fermentacji alkoholowej w produkcji piwa i wina, oraz do produkcji spirytusu spożywczego i przemysłowego. Niezwykle istotna jest także produkcja na skalę przemysłową białka przeznaczonego do spożycia dla ludzi i zwierząt, produkcja mlecznych napojów fermentowanych oraz utylizacja związków trudno degradowanych w procesach naturalnych, wykorzystująca własności enzymatyczne niektórych gatunków drożdży. Niektóre szczepy drożdży wykorzystuje się także w farmacji i chemii do produkcji np. kwasu cytrynowego, czy karotenoidów (β-karoten, likopen, astaksantyna).
 Na podstawie przydatności wyróżnić można grupę tzw. drożdży aktywnych, zazwyczaj powodujących fermentację. Składają się one z mikroorganizmów rozmnażających się podczas fermentacji alkoholowej. Drożdże aktywne obejmują: drożdże piwne (powstają podczas fermentacji piwa i występują w postaci żółtawo-brązowej pasty lub ciała stałego o gorzkim smaku chmielu i zapachu piwa); drożdże gorzelniane (powstają podczas fermentacji, zboża, ziemniaków lub owoców i występują w postaci pasty o kremowej barwie i różnym zapachu, zależnie od surowca użytego do destylacji); drożdże piekarnicze (produkowane przez rozmnażanie w specyficznych warunkach specjalnie wyhodowanych szczepów drożdżowych w środowisku cukrów i występujące w postaci prasowanych, żółtawoszarych kostek o zapachu alkoholu, a także w formie suszonej lub płynnej).
 Do drożdży aktywnych zalicza się także kultury drożdży, czyli czyste szczepy drożdży wytwarzane w warunkach laboratoryjnych oraz drożdże zarodowe, otrzymywane z kultur drożdży w wyniku kolejnych procesów fermentacyjnych i używane do zapoczątkowania rozmnażania drożdży handlowych. Drożdże nieaktywne to z kolei drożdże otrzymywane przez suszenie (piwne, gorzelniane, piekarnicze), które są przeznaczone do konsumpcji przez ludzi lub do żywienia zwierząt.

Drożdże paszowe
W przemyśle paszowym wykorzystuje się głównie szczepy drożdży Saccharomyces cerevisiae oraz Candida lipolytica, C. arboreta, C. tropicalis, C. crusei, C. humicola, C. robusta i C. utilis, a także Torula utilis, Monilia murmanica, Torulopsis Cremonie, Endomycopsis bistora, Trichosporon cutaneum.
 Saccharomyces cerevisiae należą do klasy I (Ascomycetes) drożdży rozmnażających się generatywnie przez wytwarzanie zarodników wewnątrz worka oraz wegetatywnie przez pączkowanie wieloboczne. Drożdże z rodzaju Candida należą do III klasy (Deuteromycetes), u których nie obserwuje się cyklu rozmnażania płciowego i które nie są haploidalnymi przedstawicielami gatunków zarodnikujących.
 Drożdże paszowe mają zdolność przyswajania substancji niedostępnych dla drożdży gorzelniczych, tj. gliceryny, kwasów organicznych, pentoz, cukrów nie ulegających fermentacji, alkoholu i części azotu białkowego. W tym celu można zatem stosować bezwartościowe surowce odpadkowe z różnych gałęzi przemysłu, jak: hydrolizaty surowców celulozowych, ługi posiarczynowe czy wywar pospirytusowy.
 Drożdże paszowe powinny zawierać co najmniej 50% białka w s.m., szybko się rozmnażać, odznaczać się małą wrażliwością na zawartość substancji toksycznych w środowisku i maksymalnie wykorzystywać wszystkie składniki pokarmowe znajdujące się w substracie. Suszenie drożdży przeznaczonych jako dodatki paszowe prowadzi się najczęściej metodą rozpyłową przy użyciu pary wodnej pod wysokim ciśnieniem. Nadmierne podgrzanie drożdży podczas procesu suszenia prowadzi jednak do unieczynnienia witamin, mannanów, ß-glukanów, kwasów nukleinowych czy antybiotyku malcydyny oraz obniżenia strawności lizyny i innych aminokwasów niezbędnych (reakcje Millarda). Zbyt niska temperatura suszenia powoduje z kolei ograniczenie dostępu enzymów trawiennych do komórek drożdżowych oraz przyczynia się do zwiększenia populacji bakterii z grup Coli, Salmonella i Clostrudium w przewodzie pokarmowym u świń, co prowadzi do biegunek na tle pokarmowym. Drożdże dodawane do pasz występują przeważnie w formie drobnych kuleczek, często otoczkowanych, co nadaje im odporność na wysokie temperatury granulacji.
 Największymi problemami związanymi z produkcją i obrotem drożdżami są najczęściej: wysoki poziom zanieczyszczeń mikrobiologicznych, poziom pH (prawidłowy w granicach 5,2-6,5) oraz występowanie dioksyn lub innych niebezpiecznych dla zdrowia substancji, przedostających się do produktu końcowego podczas suszenia oparami przy użyciu paliw.

Charakterystyka pokarmowa i funkcjonalna
Preparaty drożdżowe w żywieniu zwierząt stosuje się jako dodatki smakowo-zapachowe, intensyfikatory smaku, dodatki odżywcze, komponenty odżywek, modulatory cech funkcjonalnych żywności oraz składniki wzbogacające żywność w aminokwasy, witaminy i mikroelementy.
 Skład drożdży zależy od podłoża wykorzystywanego do produkcji. Szczególnie cennym składnikiem drożdży jest białko o wysokiej wartości biologicznej (lizyna), witaminy i mikroelementy (Tab. 1).

 

 

 Drożdże, a także otrzymywane z nich preparaty zawierają ponadto szereg związków bio-aktywnych o działaniu pro-zdrowotnym, jak: enzymy, L-karnityna, selen, naturalny antybiotyk Malcidin (stymulator wzrostu). Drożdże wykazują także działanie probiotyczne, poprzez hamowanie rozwoju patogenów, z którymi drożdże konkurują o dostęp do składników pokarmowych. Oligosacharydy drożdży, takie jak mannany i beta-glukany, wyizolowane z ich ścian komórkowych, stanowią grupę związków o szerokim spektrum działania, nadającym drożdżom działanie prebiotyczne. Dzięki powiązaniu mannanów z różnymi związkami biologicznie czynnymi, jak lipidy, glikoproteiny czy chityna, ściany komórkowe drożdży charakteryzują się szczególnie stabilną i rozbudowaną strukturą o właściwościach silnie wiążących wodę oraz bakterie patogenne i mikotoksyny. Patogeny i toksyny wiążą się z cząsteczkami mannozy znajdującymi się w ścianach komórkowych drożdży i zostają unieszkodliwione lub wydalone. Mannanooligosacharydy nie ulegają rozkładowi w przewodzie pokarmowym zwierząt, przedostając się do końcowych jego odcinków i stanowią potencjalny substrat dla mikroorganizmów. Węglowodany z grupy oligosacharydów są wykorzystywane przez bifidobakterie oraz bakterie kwasu mlekowego, natomiast bakterie chorobotwórcze oraz niektóre gram ujemne nie posiadają takich zdolności. Ogranicza to rozwój mikroorganizmów chorobotwórczych oraz zwiększa ilość pożądanych bakterii kwasu mlekowego. Ich działalność z kolei pozwala na obniżenie odczynu pH przewodu pokarmowego, co dodatkowo eliminuje bakterie patogenne wrażliwe na niskie pH. Wpływa to zatem na namnażanie się korzystnej mikroflory w jelicie i zapobiega namnażaniu flory patogennej, odpowiedzialnej za powstawanie biegunek.

Drożdże dla świń
Drożdże i preparaty pochodne wykorzystuje się jako komponent pasz lub jako składnik premiksów i probiotyków.
 U prosiąt dodatek drożdży poprawia pobieranie paszy i przyswajalność składników pokarmowych, co sprzyja zwiększeniu efektywności układu enzymatycznego. Dzięki działaniu probiotycznemu obserwuje się zmniejszenie ilości przypadków występowania biegunek, wywołanych bakteriami chorobotwórczymi (Escherichia coli, Salmonella). Dzięki poprawie funkcjonowania przewodu pokarmowego uzyskuje się lepsze wyniki produkcyjne oraz poprawę zdrowotności i odporności zwierząt. Prosięta powinny otrzymywać od 0,75 do 1,5 kg drożdży na tonę paszy. Preparaty firmowe dawkuje się zgodnie z opisami na opakowaniu.
 U tuczników żywionych dodatkami drożdżowymi można uzyskać poprawę przyrostów masy ciała zwierząt (do 20%) oraz zmniejszenie liczby występowania biegunek (20 do 50%).
 Warchlaki i tuczniki powinny otrzymywać od 0,35 do 0,5 kg drożdży na tonę mieszanki paszowej. Dla loch i zwierząt rozpłodowych dodatek drożdży zaleca się głównie ze względu na zawartość związków wpływających na płodność (selen, witamina E, kwas foliowy). U loch obserwuje się ponadto wyraźniejsze objawy rui, korzystny wpływ na rozwój płodów, zwiększenie liczby żywo urodzonych prosiąt i masy ich ciała, zmniejszenie liczby upadków prosiąt, a także obniżenie ilości przypadków występowania zapalenia macicy i wymienia oraz pozytywny wpływ na stan racic. U knurów hodowlanych, otrzymujących dodatek preparatów drożdżowych poprawia się kondycja i witalność, oraz obserwuje się zwiększenie ilości ejakulatu i poprawę jego jakości. Lochy prośne i karmiące powinny otrzymywać od 0,35 do 1 kg drożdży na tonę paszy.

Preparaty i pasze dostępne na rynku
Znaczącym dostawcą preparatów drożdżowych na rynek polski jest Leiber GmbH – dystrybutor InterYeast® Sp. z o.o. Firma ta oferuje produkty, które zawierają drożdże piwne, beta-glukany lub mannanooligosacharydy (np. Leiber BT®, BM®, Biolex® – Beta S, Biolex® – MB 40, Inter Yeast S, Inter Yeast Vital S, Inter Yeast D, Inter Yeast Vital D, Inter Yeast SW).
 Innym dużym dostawcą jest firma Alltech® m.in. z produktami YeaSacc®1026 czy Bio-Mos® zawierającymi kultury drożdży szczepu 1026 i mannanooligosacharydy.
 Produkty zawierające drożdże wykorzystywane w żywieniu świń oferują także Alpharma (AlphamuneTM), Noack Polen Sp. z o.o. (ProgutTM), Nutrena (pasze dla prosiąt Faworyt).
 Zakupić można także dobrej jakości drożdże paszowe stosowane w żywieniu wszystkich gatunków zwierząt gospodarskich i produkowane np. przez Kotlaskij CBK S.A., Markom Sp. z o.o. w formie granul lub proszku.
 Wiele firm proponuje także gotowe mieszanki paszowe z udziałem drożdży lub też wieloskładnikowe mieszaniny z udziałem drożdży, np.

• Profix (Provimi) – unikalna kompozycja witamin, drożdży, aminokwasów i dodatków wiążących mykotoksyny – produkt zalecany w żywieniu macior i mÅ‚odych Å›wiÅ„.
• Vitasow Lacto (Vitamex) zawierajÄ…cy fitazÄ™, drożdże Saccharomyces cerevisiae oraz kwas mrówkowy – mieszanka paszowa uzupeÅ‚niajÄ…ca przeznaczona dla loch karmiÄ…cych.
• prestartery Max-1 i Max-2 (LNB) zawierajÄ…ce ekstrakty z drożdży.
• PP prestarter Super i Gol-Smak (Golpasz S.A.) zawierajÄ…ce drożdże piwowarskie i drożdże paszowe (Bio-Agro Sp z o.o.).

Tags: gospodarka paszowa , żywienie