W odchowie prosiąt istotną rolę odgrywa szereg czynników, w tym żywienie. W pierwszych tygodniach życia prosięcia kształtuje się odporność organizmu decydująca o przystosowaniu do środowiska, następuje intensywny wzrost tkanek i narządów. System żywienia winien być taki, aby odchowywać zwierzęta zdrowe, silne, dające doskonałe efekty w tuczu lub reprodukcji. Prawidłowy bowiem odchów wpływa na tempo wzrostu prosiąt, ich rozwój oraz zdrowotność, decydując o późniejszej ich wartości użytkowej i efektywności produkcji trzody chlewnej. Pierwsze bowiem dni i tygodnie życia prosiąt decydują o późniejszych wynikach produkcyjnych tuczników.

 Nowonarodzone prosięta dla prawidłowego rozwoju wymagają odpowiedniej ilości siary w ciągu kilku godzin po urodzeniu, a następnie odpowiedniej ilości mleka, przynajmniej przez pierwsze 3-4 dni życia. Siara, a później mleko są bowiem podstawowym pokarmem dla prosiąt w okresie ssania. Ilość i jakość siary oraz mleka decydują o wynikach odchowu prosiąt.
 W pierwszych 2 tygodniach życia, najpierw siara, i mleko są głównym pokarmem prosiąt. Okazuje się, jednak, że współczesne prosięta rosną szybko i ich potrzeby pokarmowe są coraz większe. Nawet wysoko mleczne maciory nie są w stanie zaspokoić w pełni potrzeb żywieniowych w drugim lub trzecim tygodniu życia prosiąt.
 Z tych względów proponuje się, by od 5-7 dnia życia prosiąt przyzwyczajać je do pobierania pasz granulowanych typu prestarter. Prestarter są to takie pasze, które dają możliwość rozwoju układu pokarmowego prosięcia. Nikogo nie trzeba przekonywać, jak ogromne znaczenie ma pierwsza stała pasza dla prosiąt. Prestartery, przez wczesne przygotowanie, zmieniają układ pokarmowy. Prosięta bowiem, w tym czasie nie mają w pełni rozwiniętego systemu trawienia. W pierwszych bowiem trzech tygodniach życia przewód pokarmowy prosiąt produkuje głównie enzymy potrzebne do trawienia i przyswajania mleka, a dopiero w czwartym – piątym tygodniu zwiększa się aktywność enzymów niezbędnych przy trawieniu pasz pochodzenia roślinnego (amylazy, maltazy i sacharazy). Przejście więc z płynnej diety (mleko) na pasze stałe, gdzie głównym źródłem energii jest skrobia, stanowi pewny problem, ponieważ sekrecja a-amylazy jest niewystarczająca. Ponadto struktura skrobi w komponentach zbożowych jest mało dostępna dla enzymów. Powinna być ona modyfikowana przez zabiegi technologiczne z wykorzystaniem ciepła (np. granulowanie, ekstruzja, ekspandowanie, mikronizacja). Obróbka termiczna paszy poprawia również jej higienę (likwiduje mikroorganizmy patogenne), powoduje skleikowanie skrobi oraz polepsza zabezpieczenie tłuszczu przed jełczeniem. Proces granulacji poprawia także smakowitość paszy.
 Głównym zadaniem pierwszej mieszanki (prestarter) jest przyuczenie prosiąt do wczesnego pobierania stałej paszy. Istnieje bowiem sprzężenie zwrotne pomiędzy ilością pobranego wczesnego prestartera, a możliwością efektywnego trawienia i wykorzystania paszy w późniejszych etapach życia. Początkowo prestarter należy stosować w bardzo małych ilościach. Prosięta w tym czasie pobierają paszę, głównie w formie zabawy i poznawania otoczenia. Wyrabia się u nich nawyk pobierania stałej paszy, przy jednoczesnym odciąganiu od zjadania resztek z koryta lochy, które dla nich są nieodpowiednim pożywieniem, wywołującym często zaburzenia pokarmowe. Jednak dzięki takiej zabawie system pokarmowy prosiąt pobudzany jest do rozwoju oraz podejmowania właściwych (pełnych) funkcji trawiennych. Początkowo należy paszę stałą podawać w bardzo małych ilościach, tak, aby nie zalegała w karmnikach, a prosięta nie traciły nią zainteresowania.
 Pierwsza pasza podawana prosiętom musi charakteryzować się bardzo dobrą strawnością. Zastosowanie karmy o nieodpowiednim składzie np. z dużą ilością białka roślinnego, może powodować stany zapalne przewodu pokarmowego, a w konsekwencji skutkować biegunkami i upadkami. Prestartery to specjalistyczne pasze dla prosiąt. Do ich produkcji używa się tylko surowców o najwyższej jakości i wysokiej strawności, znacznie ograniczonej zawartości substancji niepożądanych, podnoszące ich wartość żywieniową. Powinny cechować się ponadto dobrym smakiem i zapachem. Pierwsze pasze dla prosiąt stosowane do momentu odsadzenia mają za zadanie przygotowanie przewodu pokarmowego zwierzęcia do pobierania pasz stałych. Zawierają one składniki o wysokiej strawności, które nie zalegają i tym samym nie powodują niepożądanej fermentacji w przewodzie pokarmowym. Prestartery mają pomóc bezpiecznie odłączyć prosięta od lochy, ograniczając jednocześnie do minimum ryzyko wystąpienia biegunek oraz gwarantując zachowanie wysokich przyrostów. Im szybciej bowiem prosięta zaczną pobierać paszę stałą, tym szybciej zaczną przyrastać, a duża masa przy odsadzeniu dobrze wpływa na zdrowie zwierząt, lepsze wykorzystanie paszy podczas tuczu i np. odporność na stres.

Tylko najlepsze składniki
 Pierwsza pasza dla prosiąt, jak już wspomniano, powinna składać się z komponentów najwyższej jakości i wysoko strawnych. Najczęściej w jej skład wchodzi serwatka, suszona siara, mleko w proszku i ich pochodne, które są źródłami łatwo strawnej laktozy – głównego źródła energii. Również skrobia poddana zabiegom hydrotermicznym, w postaci skrobi owsianej lub płatkowanej śruty kukurydzianej może być cennym składnikiem energetycznym prestartera. Ponieważ młode prosięta nie w pełni wykorzystują skrobię, zalecany jest dodatek preparatów enzymatycznych. Obecność w paszy enzymów amylolitycznych poprawia jej wartość energetyczną oraz zapobiega rozwojowi w przewodzie pokarmowym bakterii chorobotwórczych (np. Escherichia coli). Brak dodatków enzymatycznych sprawia, że częściowo rozłożone węglowodany są bardzo dobrą pożywką dla patogennej flory bakteryjnej, wywołującej biegunki. Z komponentów białkowych najlepsza jest suszona plazma krwi oraz mączka rybna. Białko sojowe jest mniej cenne dla prosiąt. Jednak ze względu na to, że w niedalekiej przyszłości będzie stanowić ono główny składnik białkowy dla tuczników, zaleca się stosowanie nieznacznych ilości śruty sojowej w mieszankach starter dla prosiąt.

Strawność i bilans aminokwasów
 Prestarter dla prosiąt musi być łatwo strawny, o stosunkowo niskiej zawartości włókna surowego. Jego zawartość w mieszance nie powinna przekraczać 3-4%. Dawka pokarmowa musi być pełnowartościowa i zbilansowana pod względem zawartości nie tylko białka i energii, ale także odpowiedniego składu aminokwasowego oraz zawartości składników mineralnych i witamin. Stwierdzono, że im większa jest strawność składników zawartych w prestarterze, tym chętniej jest ona pobierana przez prosięta. W zależności od intensywności wzrostu i aktualnej masy ciała, w mieszance dla prosiąt należy zapewnić od 12 do 13,5 MJ/kg energii metabolicznej oraz od 180 do 220 g białka ogólnego w 1 kg paszy. Ważna jest przy tym proporcja aminokwasów egzogennych, których relacje w dawce pokarmowej powinny wynosić lizyna: metionina+cystyna: tryptofan jak 1,0:0,6:0,2.
 Do mieszanek przeznaczonych dla prosiąt ssących, w celu zwiększenia zainteresowania i zachęcenia ich do pobierania paszy stałej, dodaje się substancje oraz preparaty poprawiające smakowitość. Prosiętom smakują szczególnie komponenty słodkie i przyjemnie pachnące. Zapach: poziomek, mięty, wiśniowy, wanilii i jabłek, oddziałując na zmysł węchu, pobudza apetyt i zwiększa pobieranie paszy.

Aktywne dodatki
 Do prestarteru dodawane są również zioła, probiotyki, enzymy paszowe, w tym fitaza poprawiająca wykorzystanie fosforu ze zbóż oraz zakwaszacze. Te ostatnie skutecznie chronią układ pokarmowy przed chorobami. Przeprowadzone dotychczas badania wskazują, że stosowanie kwasów organicznych jako komponentu diet przeznaczonych dla prosiąt ma wpływ na poprawę ich zdrowotności, a przez to także na uzyskiwanie lepszego tempa wzrostu. Obniżenie bowiem pH paszy uniemożliwia rozwój bakterii chorobotwórczych oraz sprzyja rozwojowi bakterii kwasu mlekowego, co utrzymuje florę bakteryjną jelit w optymalnych proporcjach. Bakterie kwasu mlekowego, dostarczane w paszy pod postacią probiotyków, są naturalnym wrogiem drobnoustrojów chorobotwórczych, hamują więc ich niekontrolowany wzrost, który mógłby spowodować przełamanie odporności.
 Coraz częściej w prestarterach znajdują zastosowanie prebiotyki – substancje, które w sposób naturalny oddziałują pozytywnie na już obecną w układzie pokarmowym naturalną mikroflorę bakteryjną, stanowiąc dla niej pożywkę. One również w sposób mechaniczny ograniczają zasiedlanie błony śluzowej jelit przez bakterie patogenne.
 W prestarterach dla prosiąt wykorzystywane są również zioła i ekstrakty ziołowe. Wpływają one pozytywnie na procesy trawienne, a także działają stymulująco na układ immunologiczny młodego zwierzęcia. Mają również działanie antyseptyczne i przeciwzapalne. Znaczący jest również fakt, że będąc składnikiem mieszanek dla prosiąt, zioła wpływają na zwiększenie pobrania paszy, działając jako dodatki aromatyczno-smakowe, pobudzając apetyt.

Forma podania
 Oprócz atrakcyjnego składu surowcowego prestartera, również forma małych granulek (2-3 mm), dostosowanych do wieku prosiąt, skutecznie zachęca je do pobierania pokarmu. Najwyższej jednak jakości pasze typu prestarter produkowane są w formie pudru. Można je podawać na mokro lub na sucho. Podawane w formie sypkiej, dzięki wysokiej higroskopijności przyklejają się do tarczy ryjowej prosiąt, powodując pobieranie pokarmu w najwcześniejszym stadium rozwoju.
 Istotnym elementem żywienia bardzo młodych prosiąt prestarterem jest higiena zadawania paszy. Prestarter zaleca się po raz pierwszy podawać w miejscu zabaw prosiąt, np. pod promiennikiem, na macie ocieplającej, tam gdzie prosięta przebywają najczęściej. Najlepiej podawać paszę też w godzinach największej aktywności prosiąt tj. między 10 a 12 rano. Pierwsze ilości powinny być minimalne, np. garść na miot. W tym czasie nie powinno się podawać paszy częściej niż 5 razy dziennie, za każdym razem usuwając nie zjedzone resztki. Pasza bowiem jest higroskopijna, łatwo chłonie wilgoć i zapachy otoczenia, przez co przy dłuższym zaleganiu staje się dla prosiąt nie atrakcyjna. Po 3-4 dniach od momentu podawania paszy prosiętom, należy zaprzestać podawać ją na podłogę lecz do przygotowanego specjalnie do tego celu karmidełka, tak aby była ona dostępna od tej pory stale. Nie wyjedzoną paszę należy usuwać codziennie i uzupełniać świeżą, najlepiej co rano.
 Paszę prestarter należy przechowywać w suchym i chłodnym pomieszczeniu, wolnym od obcych zapachów. Otwarty worek powinien być każdorazowo zamykany po pobraniu z niego porcji paszy. Na prosię przewiduje się ok. 5 kg prestartera. Powinien być podawany do 7 dnia po odsadzeniu prosiąt. W tym czasie zwierzę powinno osiągnąć 12-15 kg masy ciała. Prosięta o dużej masie przy odsadzeniu, mają w późniejszym okresie życia mniej problemów zdrowotnych i charakteryzują się szybszym tempem wzrostu. Nie powinno się więc oszczędzać na pierwszej paszy dla prosiąt. Pomimo wysokiej ceny takich pasz, ten sposób żywienia gwarantuje osiągnięcie celu, jakim jest w tym przypadku odchowanie zdrowych, szybko rosnących prosiąt.

Tags: gospodarka paszowa , żywienie