Zmysł węchu i smaku umożliwia zwierzętom ocenę atrakcyjności pokarmu. Celem stymulowania pobierania paszy jest zwiększenie przyrostów masy ciała świń. Percepcja węchowa i smakowa odgrywa ważną rolę w prawidłowej pracy układu pokarmowego, ponieważ przyjemne dla zwierząt odczucia smakowo-węchowe poprawiają apetyt oraz pobudzają gruczoły trawienne do wydzielania enzymów. Dzięki temu świnie pobierają większe ilości paszy, która jest lepiej trawiona.
 
Świnie mają doskonale rozwinięty zmysł węchu. Ich zdolności do rozpoznawania zapachów wykorzystywane są we Francji i na terenie Północnych Włoch do poszukiwania w lasach trufli. Receptory węchowe znajdują się w błonie śluzowej grzbietowo-tylnej części jamy nosowej, zwanej okolicą węchową oraz w błonie śluzowej przegrody nosowej. Cząsteczka chemiczna rozpuszczona w śluzie pokrywającym nabłonek węchowy drażni komórki węchowe, co pozwala na odczuwanie i rozpoznawanie zapachu paszy.

Atrakcyjny zapach pobudza apetyt
Atrakcyjność zapachowa pobudza apetyt i zwiększa ilość pobieranej paszy. Zapach paszy jest istotnym czynnikiem regulującym możliwości jej pobrania przez trzodę chlewną. Stosowanie dodatków aromatycznych modyfikuje smak i zapach oraz ułatwia zwierzętom akceptację nowego pokarmu. Jest to szczególnie istotne w okresie odchowu prosiąt, gdzie dodatki aromatyczne zwiększają zainteresowanie młodych świń paszą stałą. Począwszy od 15-18 dnia życia ilość pobieranego mleka nie jest już wystarczająca do pokrycia zapotrzebowania na składniki pokarmowe rosnących prosiąt. Stąd też istnieje konieczność szybkiego przyuczenia do wczesnego pobierania i wykorzystywania pasz stałych tak, aby w dniu odsadzenia prosięta były przygotowane do żywienia wyłącznie mieszankami paszowymi. Z kolei u prosiąt odsadzonych awersja do paszy często jest wywołana pogorszeniem jej smakowitości, co związane jest z przejściem z żywienia mieszanką prestrater na mieszankę typu starter, która z reguły odznacza się gorszymi walorami smakowymi.

Dobrze rozwinięta percepcja smaku
Obok węchu podstawowe znacznie w procesie pobierania pokarmu odgrywa zmysł smaku. Percepcja smakowa świń jest bardzo dobrze rozwinięta. Kubki smakowe występują w błonie śluzowej policzków, podniebienia miękkiego i tylnej ściany gardła. Każdy kubek składa się z 12-20 komórek receptorowych umożliwiających odczuwanie smaku. U świń liczba kubków smakowych wynosi około 15-20 tys. Świnie preferują smak słodki oraz delikatnie kwaśny. Nie lubią natomiast smaku gorzkiego, słonego i zbyt kwaśnego. Odczuwanie smaku słodkiego wynika z obecności w paszy związków organicznych, głównie polisacharydów. Z kolei smak słony jest związany z występowaniem w paszy związków nieorganicznych, a gorzki substancji antyżywieniowych, między innymi alkaloidów.
 Wyczulenie świń na smak i zapach jest wykorzystywane w optymalizowaniu technologii żywienia poprzez stosowanie dodatków smakowo-aromatycznych, których przeznaczeniem jest zwiększenie pobierania paszy przez zwierzęta. W chowie świń niedostateczna ilość pobranej paszy jest jednym z czynników ograniczających produkcję.

Rodzaje dodatków aromatyczno-smakowych
Znajdujące się w komponentach roślinnych kwasy organiczne, garbniki czy olejki eteryczne wzmagają apetyt u świń, pobudzają motorykę przewodu pokarmowego oraz stymulują procesy trawienne. Do najczęściej stosownych dodatków aromatyczno-smakowych można zaliczyć wanilię oraz kwasy organiczne, takie jak: cytrynowy, jabłkowy, octowy i winowy. Wanilia od wieków jest uważana za wspaniała roślinę przyprawowa. Swoją popularność zawdzięcza przede wszystkim niezwykłemu aromatowi. W przemyśle paszowym najczęściej stosowana jest w postaci koncentratu zapachowego dodawanego na mieszanek paszowych, który bardzo dobrze miesza się z innymi łagodnymi aromatami i smakami. Wymienione kwasy organiczne oprócz swoich walorów smakowo-zapachowych korzystnie wpływają na funkcjonowanie błony śluzowej przewodu pokarmowego. W połączeniu z probiotykami poprawiają samopoczucie zwierząt, gaszą pragnienie oraz eliminują biegunki i nieżyty przewodu pokarmowego.
 Dodatkami smakowo-zapachowymi mogą być sproszkowane aromatyczne zioła oraz ekstrakty z ziół zapachowych. Zwierzęta preferują smakowo niektóre rośliny ziołowe, co może być wykorzystane przy produkcji mieszanek paszowych. Świnie bardzo chętnie pobierają paszę z udziałem ziela pokrzywy, krwawnika, mięty, rumianku, oregano i mniszka lekarskiego. Wspomniane zioła zawierają olejki aromatyczne, które korzystnie działają na receptory smakowe, co jest istotne w żywieniu mieszankami z dużym udziałem komponentów o gorszej smakowitości. Dobrym stymulatorem wzrostu jest czosnek. Substancją biologicznie czynną zawartą w czosnku jest allicyna. Hamuje ona infekcje bakteryjne i ogranicza inwazje pasożytnicze. Ponadto wpływa korzystnie na przemianę materii oraz wspomaga funkcjonowanie układu odpornościowego. Czosnek dzięki swoim walorom smakowym i zapachowym wzmaga u zwierząt zainteresowanie paszą, poprawia apetyt oraz zwiększa wydzielanie żółci, śliny i soków żołądkowych. Ekstrakty roślinne, jak również rośliny ziołowe podawane zwierzętom, powinny być standaryzowane na zawartość substancji czynnych. Niekontrolowany surowiec zielarski może prowadzić do zaburzeń w przemianie materii i zahamowania wzrostu.

Prosięta lubią słodki zapach i smak
Do mieszanek paszowych szczególnie dla prosiąt dodawane są coraz częściej syntetyczne aromaty owocowe o zapachu malinowym, migdałowym, poziomkowym, truskawkowym, bananowym, waniliowym czy jabłkowym. Sprzyjają one zwiększonemu pobraniu paszy w początkowym okresie życia, co wpływa na masę odsadzonych prosiąt, która jest czynnikiem decydującym o zdrowotności i prawidłowym rozwoju młodych świń. Fizjologiczne uwarunkowanie tego efektu produkcyjnego polega na tym, iż większe pobranie mieszanki paszowej przez prosięta stymuluje organizm do intensywniejszego wydzielania enzymów proteolitycznych i efektywniejszego wykorzystania białka paszy.
 Podsumowując warto podkreślić iż, bogata oferta dodatków smakowo-aromatycznych zachęca hodowców trzody chlewnej do poprawy walorów smakowych pasz produkowanych w gospodarstwie. Wyczulenie świń na smak i zapach paszy jest bardzo przydatne w niwelowaniu złych skutków okresów przejściowych w chowie trzody chlewnej, takich jak: odsadzanie prosiąt, przegrupowanie warchlaków, transport, stres termiczny czy zmiana paszy w okresie tuczu. Użycie dodatków aromatyczno-smakowych jest wówczas jak najbardziej uzasadnione. Dzięki temu można zwiększyć smakowitość paszy i ukryć ewentualne zmiany jej składu, wynikające z zastosowania surowców paszowych o gorszych parametrach smakowych takich jak: śruta rzepakowa czy śruta pszenżytnia, które przeznaczone są dla strasznych grup wiekowych świń. Zapobiega to zjawisku neofobii, czyli obniżeniu spożycia nowej paszy, co przekłada się na straty ekonomiczne wynikające z zahamowania tempa wzrostu prosiąt i tuczników.

Tags: gospodarka paszowa , żywienie