Kontrola populacji much w pomieszczeniach dla trzody chlewnej stanowić ma obowiązkowy element programu bioasekuracji zgodnie z zasadą, że czym większa produkcja w jednym miejscu, tym program zwalczania much powinien być bardziej nasilony.

Muchy stanowią duże zagrożenie dla ludzi i zwierząt, gdyż przenoszą wiele chorób, a także dlatego, że drażnią i niepokoją zwierzęta, co powoduje stres a tym samym obniża przyrosty masy ciała i zwiększa podatność na wszelakie zachorowania. W środowisku występuje wiele gatunków muchówek zwanych pospolicie muchami. Najczęściej spotykanym gatunkiem jest mucha domowa (Musca domestica), która jest gatunkiem kosmopolitycznym. Występuje wszędzie tam, gdzie i człowiek i żywi się tym samym pokarmem. Pojawia się w pomieszczeniach już w maju, a w większych ilościach w okresie letnim.
Mucha domowa ma około 7-9 mm długości, posiada szary tułów z podłużnymi liniami. Na odwłoku od strony grzbietowej ma czarny pasek. Jej aparat gębowy ma charakter liżący, służy do zlizywania pokarmu stałego bądź płynnego a następnie rozpuszczenia go za pomocą śliny. Oczy zapewniają 360° pola widzenia. Dorosłe osobniki żywią się substancjami płynnymi, pokarmy twarde pobierają po rozpuszczeniu śliną. Muchy odbierają czułkami różne zapachy pokarmów. W zagłębieniach w czułkach znajdują się drobne włoski czuciowe rozróżniające zapachy np. kurzu, rozkładającego się mięsa lub warzyw i te zapachy są przez muchy preferowane. Poza tym muchę domową bardzo przyciąga zapach amoniaku.
Owad ten składa jaja o owalnym kształcie, białe, długości 1-2 mm. Larwy zwane czerwiem osiągają do 15 mm długości i mają charakterystyczny stożkowaty kształt, przedni odcinek ciała jest zwężony, tylny rozszerzony. Wylęgają się już po 8-15 godzinach, gdy temperatura w pomieszczeniu waha się od 17 do 20°C. Larwy żerują bardzo intensywnie, szybko rosną i pokarm, na którym bytują zamieniają stopniowo w masę półpłynną. Linieją trzykrotnie, starsze larwy przebywają tuż pod powierzchnią kału, gnojowicy czy też obornika. Dorosłe larwy porzucają wilgotne środowisko i przemieszczają się do różnych suchych miejsc np. suchy nawóz, piasek, worki po paszy, szpary w ścianach budynku i tutaj przepoczwarzają się. Poczwarka rozwija się w ciągu ok. 5 dni i z nich już wychodzą dorosłe osobniki, które po upływie 1 doby potrafią się łączyć w pary.
Samica tylko jeden raz w życiu kopuluje, zaś samiec łączy się z różnymi samicami wiele razy. Dorosłe osobniki zimują w pomieszczeniach zamkniętych. Nie odżywiają się i nie rozmnażają w tym czasie. Z kolei w pomieszczeniach ogrzewanych potrafią przez cały rok rozmnażać się.
Rozwój jednego pokolenia muchy zależy przede wszystkim od temperatury otoczenia i wynosi od kilku dni do około 2 miesięcy. Dojrzałość płciową osiągają po 9 dniach. Z jaj po upływie 24 godz. wylęgają się larwy. Owady te są bardzo płodne. Jedna mucha w ciągu przeciętnego 30 dniowego okresu życia może złożyć około 600 jaj. Umieszcza je w oborniku, odchodach ludzkich, śmieciach, resztkach kuchennych. Rozwój nowego pokolenia zależy od temperatury. Im wyższa temperatura tym krótszy okres rozwoju. W temperaturze 16°C całkowity rozwój much (od jaja do osobnika dorosłego) trwa około 7 tygodni, a w temperaturze 35°C trwa tylko 7 dni. W naszych warunkach klimatycznych całkowity rozwój może trwać od kilkunastu dni do dwóch miesięcy i mucha może mieć od 5 do 12 pokoleń w ciągu roku. Z jednej pary much w ciągu roku powstać może 400.000 miliardów osobników.


Muchy przyjmują pokarm co godzinę. Po jego znalezieniu sprawdzają czy jest on jadalny. Czynią to za pośrednictwem drobnych włosków smakowych jakie posiadają na odnóżach i na aparacie gębowym. W czasie jednej doby mucha potrafi ponad 50 razy oddawać kał i wyrzucać ślinę, tym samym brudząc w pomieszczeniach ściany, szyby i inne. Owad nie kłuje, nie wysysa krwi, ale jest bardzo dokuczliwy swoim natręctwem. Jest on upartym i uciążliwym konsumentem potu, wydzielin błon śluzowych, ewentualnych wycieków z ran ptaków. Larwy muchy domowej odżywiają się wszelkimi substancjami organicznymi, które zazwyczaj są już w stanie rozkładowym. Występują bardzo licznie w różnych odpadkach, nawozie, wszelkich gnijących produktach, w glebie. Larwy i dorosłe osobniki także na początku śliną lub też zwróconymi sokami trawiennymi rozpuszczają pożywienie a dopiero potem ten nadtrawiony w płynnej postaci pokarm zostaje przez nie pobierany.
Najskuteczniejszą metodą walki z muchami jest zastosowanie zintegrowanej metody zwalczania much, która obejmuje:

• profilaktykę i higienę,
• zastosowanie metod fizycznych utrudniających wtargnięcie owadów,
• zastosowanie metod biologicznych,
• zwalczanie preparatami chemicznymi postaci larwalnych i osobników dorosłych.

W miarę możliwości metody te należy stosować jednocześnie, gdyż tylko kompleksowe zwalczanie much daje najlepsze wyniki.
Profilaktyka przede wszystkim polega na przestrzeganiu wszelkich zasad higieny w pomieszczeniach zarówno produkcyjnych jak i gospodarczych. Szczególną uwagę należy zwracać na stan sanitarny śmietników. Należy często zmieniać lub uzupełniać ściółkę, zapobiegać wnikaniu much do pomieszczeń zakładając w oknach siatki o drobnych oczkach, w otworach wejściowych można zamontować zasłony. Dbałość o stan ściółki, tak by była w miarę sucha, jest pierwszym i bardzo dobrym sposobem na drodze do zmniejszenia tempa rozmnażania się much, a tym samym w dużej mierze do utrzymania pod kontrolą populacji much w danym środowisku. W utrzymaniu odpowiedniej wilgotności ściółki ważną rolę odgrywa stan techniczny zamontowanego systemu pojenia, jak też prawidłowo zaprojektowany system wentylacyjny. Przed przystąpieniem do zwalczania much metodami chemicznymi pomieszczenia należy do tego odpowiednio przygotować. Ściany i sufit należy oczyścić z brudu, pyłów i pajęczyn, które pochłonęłyby dużą ilość zastosowanego środka i tym samym w znacznej mierze ograniczałoby to kontakt much z zastosowanym insektycydem. Podczas wykonywania zabiegu należy zwrócić uwagę aby nie opryskać np. miejsc składowania paszy. Przed wprowadzeniem nowych ptaków pomieszczenie powinno być bardzo dokładnie wywietrzone przynajmniej przez kilka godzin. W obiektach inwentarskich należy jednocześnie zwalczać i muchy i ich larwy już na początku sezonu a następnie co najmniej dwukrotnie np. w maju i w lipcu pamiętając o tym, by stosować różne insektycydy. Żaden preparat nawet najbardziej nowoczesny nie zastąpi naszej codziennej dbałości o czystość.
Mucha domowa wytworzyła rasy bardzo odporne na szereg różnych insektycydów i w związku z tym nie jest ona niszczona przez liczne chlorowane węglowodory, insektycydy fosforoorganiczne, karbaminiany. Dobre rezultaty może dawać stosowanie insektycydów przemiennie.
Mucha domowa może być przenosicielem wielu drobnoustrojów chorobotwórczych, ponieważ siada i na produktach spożywczych, na odchodach, na padłych sztukach. Przenosi bakterie chorobotwórcze, formy inwazyjne pasożytów, może być żywicielem pośrednim dla larw niektórych tasiemców i nicieni nawet w poranionych częściach ciała ptaka samica może składać jaja i można tam znaleźć jej larwy.
Inną metodą chemiczną jest stosowanie insektycydów jako dodatków do paszy, które potem dostając się do pomiotu i niszczą larwy much. Dobrą metodą jest zamgławianie pomieszczeń, które może pozwolić ekonomiczniej wykorzystać środek owadobójczy i jest dla drobiu mniej szkodliwe. Ten sposób jest często wykorzystywany do zwalczania much w pomieszczeniach z ptakami.
Metody biologiczne przede wszystkim polegają na wprowadzeniu do pomieszczenia drobiarskiego drapieżnych roztoczy lub chrząszczy.
Zwalczając dorosłe muchy należy stosować pyretroidy bezpieczne dla człowieka i ptaków. Mogą to być preparaty działające kontaktowo i żołądkowo, które miesza się np. z mlekiem w proszku albo cukrem i nanosi na te powierzchnie w pomieszczeniu, gdzie muchy przebywają najczęściej.

Piśmiennictwo dostępne u autora

Tags: higiena w chlewni