Gryzonie (rodentia) są roślinożernymi niewielkimi ssakami, które mają w szczęce i żuchwie po jednej parze siekaczy rosnących w czasie całego życia. Charakterystyczną ich cechą jest również bardzo szybkie rozmnażanie się i wydawanie na świat wielu młodych w jednym miocie, a w roku kilku miotów. Gryzonie bardzo dobrze adaptują się do różnych warunków środowiska oraz nowego otoczenia.

Gryzonie (głównie myszy i szczury) oprócz wyjadania i zanieczyszczania paszy (moczem, krwią, śliną, sierścią i odchodami) uszkadzają budynki (niszcząc warstwy izolacyjne, przewody).

Mysz domowa (Mus musculus)
Występuje niemal na całym świecie. Siedliska zakłada w zakamarkach domów, magazynów, stodół itp. (Fot 1). Latem przebywa głównie na polach uprawnych niszcząc plony.
Mysz domowa może dać 8 miotów w ciągu roku, a w każdym miocie nawet do 16 młodych. Mysz jest wszystkożerna (w jej jadłospisie są zarówno owady, jak i ziarna zbóż czy owoce). W ciągu jednego dnia zjada trzykrotnie więcej pokarmu niż sama waży, resztę zanieczyszczając odchodami (jedna mysz w ciągu roku pozostawia 1l moczu w produktach, na których żeruje). Najczęściej żyje jeden rok.

Szczur wędrowny (Rattus norvegicus)
Jest bardzo pospolitym gryzoniem w Polsce. W budynkach inwentarskich najczęściej przebywa w zacisznych miejscach, piwnicach lub kanałach. Latem podobnie jak mysz przebywa głównie na polach uprawnych (pomidora, kukurydzy). Szczury są bardzo ruchliwe i aktywne całą dobę, głównie jednak nocą. Nie magazynują pożywienia na zimę, poszukują go w pobliżu nory. Jak podaje Łozan, w ciągu doby populacja złożona z 200-700 osobników zjada od 8 do 28 kg pożywienia. W ciągu roku samica może urodzić nawet 6 miotów, a w każdym miocie do 8 młodych. Żyją przeważnie 3-4 lata (Fot. 2.)

Wykrywanie występowania gryzoni:

• Odgłosy – drapanie, gryzienie, piski.
• Zauważone żywe gryzonie.
• Odchody – szczura o długości ok. 20mm, a myszy 3-8 mm.
• Zapach – charakterystyczny zapach fermentującego moczu i odchodów.
• Ślady pozostawione przez gryzonie – stóp, ogona, ścieżki, nory.
• Pozostałe uszkodzenia – przegryzione przewody, uszkodzone worki, z których wysypuje się pasza, zniszczone warstwy izolacji budynku.

Zwalczanie gryzoni
-------------------------------------------------------------------
Jeżeli w okolicach fermy wykryto obecność gryzoni należy przedsięwziąć pewne działania mające na celu zmniejszenie ich liczebności lub całkowite zwalczenie. Najlepszym sposobem w walce z gryzoniami jest zapobieganie ich występowaniu. Szczury i myszy szukają w budynkach schronienia oraz jedzenia. W związku z tym nie można dopuścić do sytuacji, w której dookoła budynku jest rozsypana pasza dla zwierząt, która przyciąga niechcianych gości. Jeżeli mimo starannego sprzątania dookoła, jak i w środku budynku gryzonie nadal się pojawiają, należy zastosować bezpośrednie metody walki z nimi.

• Metody mechaniczne
  Są to bardzo proste metody, znane już od dawna. Obejmują one: rowki chwytne lub naczynia wkopywane w ziemię, pułapki zatrzaskowe, pułapki rurowe, pułapki żywołowne.

Rowki chwytne
Najstarsza metoda odławiania gryzoni. Polega na wykopaniu na pograniczu lasu i sadu (lub innego miejsca bytowania gryzoni) rowków o głębokości 30-70 cm i szerokości 20-50 cm. Rowki należy starannie konserwować, gdyż ich ściany ulegają częściowemu uszkodzeniu zwłaszcza przez deszcz.

Pułapki (naczynia) wkopane w ziemię
Najtańszy sposób zwalczania gryzoni polega na umieszczeniu w ziemi naczyń, tak aby górny otwór znajdował się na poziomie jej powierzchni. Można używać do tego celu stożków lub cylindrów z blachy albo rurek drenarskich o średnicy 12-13 cm i wysokości 50 cm (Fot. 3.).
W celu zanęty i zabezpieczenia przed wychodzeniem gryzoni z pułapek należy ścianki naczynia posmarować wewnątrz olejem.

Gilotynka (pułapka zatrzaskowa)
Są używane od bardzo dawna i zwalczają wszystkie gatunki gryzoni. Jest to metalowa ramka napięta na silnej sprężynie. Pułapki o wymiarach 8x18 cm przeznaczone są dla szczurów, a 5x10 cm dla myszy. Gilotynki należy ustawiać wokół nor oraz na ścieżkach gryzoni. Przynęta na pułapce powinna być wymieniana na świeżą. Gilotynka daje lepsze efekty w zwalczaniu myszy niż szczurów, które uczą się unikać zagrożeń ze strony pułapek.

Pułapki rurowe
Wytwarzane najczęściej z rury metalowej o długości 25-40 cm, i średnicy 4-8 cm.
Pułapki wykonane są w taki sposób, aby gryzoń mógł bez problemu do niej wejść, ale nie był w stanie się wydostać. Montuje się je w korytarzach nor lub przy ich wejściu. Co pewien czas należy je sprawdzić, czy aby gryzonie nie zasypały wejścia do pułapki piaskiem.

Pułapki żywołowne
Chwytacze żywołowne oprócz tego, że są bezpieczne zatrzymują w środku nawet kilkanaście sztuk gryzoni. Pułapki należy rozmieszczać wzdłuż ścian, w kątach lub przy wyjściu z nor. Skuteczność takiej pułapki zwiększa znacznie włożenie do środka przynęty (jedzenie, materiał do budowy gniazda). Urządzenia te można montować w pomieszczeniach, w których przebywają zwierzęta (w przeciwieństwie do środków chemicznych), jednak należy je często sprawdzać i opróżniać ze złapanych gryzoni (Fot. 4, 5.).

• Metody chemiczne
  Polegają na stosowaniu rodentycydów (środków chemicznych zwalczających gryzonie). Metodę tą stosujemy jedynie wtedy, kiedy metody mechaniczne nie dały pożądanych rezultatów, a liczba występujących gryzoni jest coraz większa. Z rodentycydami należy się obchodzić bardzo ostrożnie, gdyż są szkodliwe również dla człowieka. Muszą być umieszczane w odpowiednich miejscach, aby nie zatruły zwierząt domowych (Fot. 6.).

Rodentycydy o działaniu ostrym
Środki o działaniu ostrym uśmiercają gryzonie niemal natychmiast po zjedzeniu trucizny (2-9 godzin). Najpopularniejszym rodentycydem o działaniu ostrym jest fosforek cynku, który pod wpływem soków żołądkowych ulega rozkładowi, a wydzielający się fosforowodór działa nasercowo i uszkadza nerki – gryzonie zdychają z powodu ataku serca. LD50 (lethal dose; dawka substancji aktywnej powodująca śmierć 50% badanych zwierząt) wynosi dla szczura, myszy i nornika 40-75 mg/kg, natomiast dla bydła, owiec, kóz, świń, psów i kotów oraz ptaków wynosi od 20 do 40 mg/kg. Drapieżniki, które zjedzą zatrute gryzonie nie ulegają zatruciu. Z trucizną tą należy się obchodzić szczególnie ostrożnie, stosować odzież ochronną, a po wyłożeniu trutki dokładnie się umyć. Na fosforek cynku nie ma, póki co opracowanego antidotum.

Antykoagulanty
Związki zaburzające krzepnięcie krwi, oraz uszkadzające naczynia krwionośne. Dzielimy je na wielodawkowe I generacji i jednodawkowe II generacji.

Wielodawkowe
Muszą być wielokrotnie pobrane przez gryzonia, aby go uśmierciły. Efekt pojawia się dopiero po kilku dniach skumulowania trucizny w organizmie zwierzęcia. Zwierzęta domowe są stosunkowo odporne na ich działanie. Niestety, występują współcześnie populacje gryzoni odporne na antykoagulanty I generacji. Odtrutkę stanowi witamina K1.

Jednodawkowe
Są skuteczniejsze od antykoagulantów wielodawkowych i powodują śmierć gryzoni już po jednym posiłku.
Rodentycydy te są szczególnie skuteczne w walce z myszami, które najczęściej pobierają pokarm z danego miejsca tylko raz w nocy. Szczury giną najczęściej w przeciągu tygodnia od zjedzenia trutki. Przykładem bardzo skutecznego antykoagulantu jednodawkowego jest brodifakum, którego 2 g są śmiertelne dla szczura, a prawie 1 g dla myszy.
Należy również pamiętać, że prócz dwóch wyżej wymienionych metod istnieje jeszcze metoda biologiczna, która polega na zwalczaniu gryzoni przez ich naturalnych wrogów jak pies czy kot.

Tags: gryzonie