Kukurydza zwyczajna (Zea mays L.) – to roślina jednoroczna z rodziny wiechlinowatych. Ojczyzną kukurydzy jest Ameryka Łacińska, gdzie była zbożem chlebowym Majów, Azteków i Inków. Praktycznie nie występuje w formie dzikiej. Kukurydza zajmuje trzecie miejsce wśród zbóż, zarówno pod względem powierzchni zasiewów, jak i zbiorów. Największymi jej producentami są Stany Zjednoczone, Chiny i Brazylia. Należy do najbardziej wydajnych i przydatnych roślin uprawnych i jest szeroko rozpowszechnioną na świecie rośliną pastewną. Można uzyskać z niej wiele rodzajów pasz, o różnym składzie dostosowanym do potrzeb żywieniowych zwierząt gospodarskich (tab. 1).

Pasze z tej rośliny doskonale komponują się w dawkach i w mieszankach z innymi paszami np.: zielonką z lucerny, roślinami strączkowymi, burakami pastewnymi czy sianokiszonką z motylkowatych. Jednostkowy koszt energii ziarna kukurydzy jest mniejszy niż w innych zbożach, zaś jej cena w kiszonce należy do najniższych spośród pasz objętościowych.

Według GUS, powierzchnia uprawy kukurydzy na ziarno w 2009 r. w Polsce wyniosła niewiele ponad 274 tysięcy hektarów i w porównaniu do roku 2008 zanotowano zmniejszenie powierzchni uprawy o 13,6%. Plony były wyższe o 7,2% i wyniosły 6,23 ton/ha, w porównaniu do 4,2 t/ha. Zbiory ziarna kukurydzy wyniosły ponad 1,7 miliona ton i były mniejsze w stosunku do roku 2008 o ponad 0,1 miliona ton. Powierzchnia kukurydzy kiszonkowej w roku 2009 była wyższa o prawie 4 tysiące hektarów, niż powierzchnia w roku 2008 i wyniosła 419,7 tysięcy ha.
Dynamiczny wzrost powierzchni uprawy kukurydzy (o ponad 300%) obserwowany jest w naszym kraju na przestrzeni ostatnich 10 lat i może przyczynić się do powrotu kukurydzy do diet dla świń.
Ziarno kukurydzy zawiera dużo łatwo strawnych węglowodanów, zwłaszcza skrobi i tłuszczu, a mało włókna, co powoduje, że ma najwyższą wartość energetyczną ze wszystkich zbóż uprawianych w Polsce (tab. 2).

Strawność składników pokarmowych szacuje się na ponad 85%. W porównaniu do innych zbóż kukurydza jest jednak uboższa w białko i to białko gorszej jakości tj. o niskiej wartości biologicznej (mało aminokwasów egzogennych – zwłaszcza lizyny i tryptofanu). Dawki pokarmowe z większym udziałem kukurydzy powinny być dokładnie bilansowane pod względem zawartości aminokwasów. Tłuszcz kukurydziany bogaty jest w witaminę E i kwas linolowy, ziarno zawiera również szereg barwników-karotenoidów, które nadają intensywne zabarwienie uzyskiwanym produktom zwierzęcym. Występują w nim również duże ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych, które powodują występowanie miękkości słoniny. Stąd słonina tuczników żywionych wysokimi dawkami ziarna kukurydzy ma nieodpowiednią konsystencję i zabarwienie. By tego uniknąć należy ograniczyć ilość kukurydzy w ostatnim okresie tuczu i zastąpić je np. jęczmieniem. Ziarno kukurydzy, podobnie jak ziarno innych zbóż, jest ubogie w składniki mineralne. W kukurydzy strawność fosforu jest relatywnie mała, co powinno być uwzględniane w bilansowaniu mieszanek paszowych. W celu poprawy dostępności fosforu z mieszanek paszowych zawierających ziarno kukurydzy można dodawać do nich enzym fitazę, która jest obecnie powszechnie stosowana w przemyśle paszowym. Ziarno kukurydzy nie zawiera substancji antyodżywczych, jest smaczne i chętnie pobierane przez zwierzęta. Może być więc stosowane, podobnie jak pozostałe pasze z kukurydzy, w żywieniu wszystkich grup produkcyjnych zwierząt gospodarskich i to w znacznych ilościach. Ziarno tej rośliny jest paszą szeroko stosowaną w żywieniu trzody chlewnej.
W Stanach Zjednoczonych i niektórych krajach na południu Europy kukurydza jest podstawowym zbożem stosowanym w mieszankach dla tuczników.

W momencie zbioru ziarno kukurydzy zawiera 30-35% wody, gdyż przełom lata i jesieni nie sprzyja oddawaniu wody i wysychaniu ziarna. Przy tej wilgotności następuje bardzo szybki rozwój bakterii i pleśni i – w konsekwencji – psucie się ziarna. Kukurydza, z uwagi na wysoką wilgotność w czasie zbiorów, może być potencjalnym źródłem mikotoksyn. Grzyby mogą atakować ziarno kukurydzy już w czasie wegetacji, jak i w trakcie przechowywania. Należą do nich grzyby z rodzaju Fusarium i Aspergillus produkujące mikotoksyny. Produkują one wiele niebezpiecznych toksyn grzybowych, m.in. fumonizyny, zearalenon, deoksyniwalenon i aflatoksyny.
Świnie są bardzo wrażliwe na zawartość zearalenonu w paszach. Jest on niestereoidowym związkiem o działaniu estrogennym, na który bardzo wrażliwe są loszki, lochy oraz knury. Powoduje on m.in. zaburzenia w rozrodzie.

Zakonserwować ziarno
Ziarno powinno zostać zaraz po omłocie zakonserwowane przez: suszenie, kiszenie lub dodatek preparatów chemicznych.
Koszty suszenia w Polsce stanowią średnio ok. 30 proc. ogólnych kosztów produkcji ziarna kukurydzy. Przy niekorzystnych układach (wysoka wilgotność, niski plon itp.) przekroczyć mogą one nawet 50% nakładów. Poza tym zbyt długie i intensywne suszenia ziarna może prowadzić także do pogorszenia dostępności białka i aminokwasów.
Jeśli ziarno ma zostać wykorzystane we własnym gospodarstwie, nakłady na suszenie niepotrzebnie obciążają koszty paszy. Znacznie taniej jest ziarno zakisić i wykorzystać w innym systemie żywienia. Kiszenia ziarna jest metodą prostą i znacznie tańszą od suszenia – nawet 3-4 krotnie.
W ostatnich latach nastąpił intensywny rozwój technologii kiszenia surowców roślinnych o podwyższonej zawartości suchej masy. Zastosowanie wysokowydajnych pras zbierających, które pozwalają na formowanie zbieranego materiału w duże bele zdecydowanie wpłynęło na poprawę jakości produkowanych z niego kiszonek. Wprowadzenie tej technologii na dużą skalę wiąże się czasami z problemami, które dotyczą ograniczonej wydajności zastosowanych urządzeń oraz wysokich kosztów zakupu folii. Dało to początek wprowadzania nowych bardziej wydajnych sposobów konserwowania i przechowywania materiału w rękawach foliowych, które jednocześnie nie wymagają dodatkowych inwestycji. Ten sposób produkcji kiszonki zapewnia uzyskanie paszy bardzo dobrej jakości przy minimalnych stratach składników pokarmowych.

Kiszone ziarno jest w pełni wartościowe
Zastosowanie pras do napełniania rękawów gwarantuje właściwy stopień zagęszczenia zakiszanego materiału, a użycie rękawów ze specjalnej folii umożliwia hermetyczne jego zabezpieczenie przed dostępem powietrza i wód opadowych.
Przechowywane w postaci wilgotnej ziarno kukurydzy zachowuje wszystkie swoje wartości odżywcze (wartość energetyczna, białkowa, witaminy, związki mineralne, karoten), a często jego wartość jest nawet wyższa niż w stanie suchym.

Większa kwasowość paszy ma dobroczynny wpływ na przewód pokarmowy zwierząt. Stosowanie wilgotnych pasz znacząco ogranicza też zapylenie, polepszając dobrostan zwierząt i warunki pracy w chlewni. Najważniejsze są jednak zyski ekonomiczne. Zakiszanie lub chemiczna konserwacja ziarna kukurydzy jest dużo tańsza niż jego suszenie.

Są na to dowody
W ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania hodowców i producentów możliwościami poprawy składu i parametrów fizycznych komponentów paszowych, co wpływa m.in. na wzrost wydajności zwierząt. Efektem tego są badania prowadzone m.in. na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim, których celem była ocena wpływu postaci fizycznej ziarna kukurydzy na strawność, bilans azotu i efektywność produkcji tuczników. Porównywano trzy sposoby żywienia ześrutowanym suchym ziarnem kukurydzy, ziarnem kiszonym gniecionym oraz ziarnem kiszonym ześrutowanym. Najlepsze wyniki uzyskano w przypadku ziarna kiszonego gniecionego.

CCM i LKS
Obok ziarna innym sposobem wykorzystania kukurydzy jest sporządzenie CCM (corn-cob-mix). Pasza ta była szeroko propagowana w Polsce pod koniec lat 80. Zdecydowanych zwolenników tej paszy można było znaleźć przede wszystkim wśród producentów tuczników. Jednak zmiana technologii żywienia przyczyniła się do spadku zainteresowania tą kiszonką.
CCM stanowią kolby kukurydzy pozbawione koszulek (ziarno + osadka) i rozdrobnione. Zbioru kolb kukurydzy na CCM dokonuje się przed pełną dojrzałością ziarna, przy wilgotności wynoszącej około 60%. Następuje to w czasie pomiędzy zbiorem kukurydzy silosowej a zbiorem kukurydzy ziarnowej. Zebrana masa nie wymaga kosztownego suszenia, gdyż daje się łatwo zakiszać. Przy tym sposobie zbioru uzyskuje się plon o 10-20% wyższy niż przy zbiorze samego ziarna. Ze względu na wyższą jakość (zawartość substancji odżywczych, stopień zmielenia, itd.) – nadaje się zasadniczo dla wszystkich grup żywieniowych świń.
Innym sposobem wykorzystania kukurydzy może być sporządzenie kiszonki LKS (kolby kukurydzy zebrane w całości i rozdrobnione). LKS, ze względu na niską zawartość energii i wysoką zawartość włókna surowego, stosuje się z reguły w żywieniu przeżuwaczy choć zdarza się, że występuje w dawkach dla loch prośnych.
Podsumowując należy stwierdzić, że kukurydza jest doskonałą paszą dla wszystkich grup produkcyjnych trzody chlewnej i należy się spodziewać, że w najbliższych latach nastąpi dalszy wzrost udziału kukurydzy w żywieniu tego i innych gatunków zwierząt gospodarskich.

Tags: żywienie trzody