Wśród 6 typów wirusów, które cechują się zdolnościami uszkodzenia wątroby (A, B, C, D, E i G) coraz większą rolę w epidemiologii w krajach nierozwiniętych, a ostatnio i w krajach rozwiniętych odgrywa wirus zapalenia wątroby typu E (HEV, Hepatitis E. Virus). Zapalenie wątroby wywołane przez ten wirus zostało zaliczone do nowych zoonoz, a więc do chorób, które w sposób naturalny przenoszą się na człowieka z kręgowców, w tym również ze świń i dzików.

Tak więc oprócz człowieka, wody i produktów spożywczych zanieczyszczonych przez HEV ważnym i dotychczas nie zawsze docenionym źródłem zakażenia i rezerwuarem HEV są zwierzęta. Świnię uznano za ważny rezerwuar i źródło zakażenia zarówno dla świń jak i dla człowieka. Po 1997 r. zachorowania wywołane przez HEV zdiagnozowano u ludzi w większości państw i w oparciu o analizy epidemiologiczne i genetyczne izolatów HEV pochodzące z różnych źródeł pochodzenia i ustalono rolę świni w epidemiologii zapalenia wątroby typu E. Wirus HEV izolowano ponadto od saren, a swoiste przeciwciała dla tego wirusa występują u gryzoni, psów, kotów, bydła, kóz, owiec i małp. Na terenach endemicznego występowania HEV przeciwciała występują u 42-67% krów, owiec i kóz. Stwierdzono przy tym występowanie wyraźnej zależności pomiędzy obecnością przeciwciał u świń i zachorowaniami ludzi na zapalenie wątroby typu E.

Epidemiologia
------------------------------------------------------------
Monitoring serologiczny w kierunku obecności przeciwciał dla HEV wykazał obecność przeciwciał w około 100% stad świń nie wykazujących objawów chorobowych w środkowo-zachodnich stanach USA. Przeciwciała dla tego wirusa stwierdzono u zdrowych świń w Australii, Kanadzie, Korei, Japonii, Nowej Zelandii, Tajwanie. W prowincji Hokkaido w Japonii 95% świń w wieku 150 dni była seropozytywna.
Wykazywano obecność przeciwciał dla SHEV w surowicach 100% świń w wieku 2-3 miesięcy i 85,4% dorosłych osobników. Tylko część prosiąt w miocie lub niektóre mioty pochodzące od zakażonych matek uzyskują za pośrednictwem siary przeciwciała dla SHEV. Występują one w klasie IgG immunoglobulin. Matki seropozytywne przekazują wraz z siarą przeciwciała nowonarodzonym prosiętom. Znikają one z surowicy prosiąt w wieku 8-9 tyg., chociaż niekiedy utrzymują się do 20 tyg. życia. Prosięta w wieku około 30 dni, gdy miano przeciwciał jest już niskie, stają się wrażliwe na zakażenie i zaczynają same produkować przeciwciała dla wirusa HEV.

Źródło i drogi szerzenia się zakażenia
------------------------------------------------------------
Najważniejszym źródłem zakażenia są zakażone świnie-siewcy wirusa wraz z kałem oraz wiele gatunków gryzoni. Istnieje też możliwość zakażenia się świń od zakażonych ludzi siewców HEV, a w Azji ponadto od małp. Zakażenie szerzy się wśród świń drogą pokarmową, za pośrednictwem karmy i wody zanieczyszczonej kałem siewców wirusa. Ważnym źródłem zakażenia są klatki, pomieszczenia, środki transportu zanieczyszczone kałem świń zawierającym wirus. Wrażliwe na zakażenie są prosięta w wieku powyżej 30 dni, ale większość zwierząt ulega zakażeniu w późniejszym wieku.

Patogeneza i klinika
------------------------------------------------------------
Po zakażeniu przez przewód pokarmowy, wirus najprawdopodobniej drogą krwi przedostaje się do wątroby, gdzie się namnaża. Obecność wirusa stwierdza się też w węzłach chłonnych, okrężnicy, jelitach cienkich, żołądku, śledzionie, nerkach, migdałkach, gruczołach ślinowych i w płucach. Wirus jest wydalany z żółcią i kałem przez 3-5 tyg. Lepiej poznana jest patogeneza choroby po dożylnym eksperymentalnym zakażeniu prosiąt. Wiremia rozwija się po 4-6 tyg. od zakażenia i utrzymuje się przez 1-3 tyg. HEV występuje w migdałkach, prostnicy po 2 tyg, po zakażeniu i utrzymuje się przez 4-8 tyg. Przez ten okres czasu wirus jest obecny w kale.
U świń zakażonych doświadczalnie na sekcji stwierdza się powiększenie wątrobowych i krezkowych węzłów chłonnych, wieloogniskowe limfoplazmatyczne zapalenie wątroby i martwicę zrazików wątrobowych. Nasilenie tych zmian jest niewielkie. Są one jednak silniej zaznaczone po zakażeniu szczepem pochodzącym od ludzi aniżeli po zakażeniu szczepami wirusa izolowanymi od świń.
Zarówno po zakażeniu drogą naturalną jak i po zakażeniu eksperymentalnym, rozwija się postać subkliniczna choroby, w której nie występują objawy pomimo wiremii i namnażaniu się wirusa w komórkach wątroby. Nie wzrasta przy tym poziom enzymów wątrobowych i bilirubiny. Zakażenie indukuje pojawienie się przeciwciał w klasie IgG, które utrzymują się we krwi przez conajmniej 8 tygodni. Objawy kliniczne nie występują u ciężarnych loszek i u prosiąt w ich miotach.
Siara i mleko seropozytywnych macior zawiera przeciwciała, które chronią przed zakażeniem przez pierwsze tygodnie życia prosięta karmione siarą. Dlatego w tym okresie, wynoszącym około 30 dni, mioty prosiąt pochodzące od uodpornionych matek są niepodatne na zakażenie.

Rozpoznanie
------------------------------------------------------------
Rozpoznanie choroby ma ogromne znaczenie. Pozwala ono bowiem zidentyfikować świnie zakażone, a tym samym podjąć odpowiednie działania które uniemożliwią transmisję wirusa zapalenia wątroby typu E w populacji zwierząt oraz przeniesienie wirusa na człowieka. Do rozpoznania wykorzystuje się testy serologiczne, które umożliwiają wykrycie swoistych przeciwciał dla HEV w surowicy krwi. Najczęściej w tym celu jest stosowany test ELISA. Bardzo pomocnym w rozpoznaniu choroby jest test RT-PCR, który umożliwia wykrycie antygenu HEV w kale, surowicy krwi oraz w narządach świń. Ten test ma tym większe znaczenie, że pozwala na wykrycie, a tym samym eliminację z obrotu tusz i wątroby zakażonych świń, które stanowią jedno z najważniejszych źródeł zakażenia człowieka wirusem zakaźnego zapalenia wątroby typu E.

Postępowanie
------------------------------------------------------------
Obecność wirusa HEV w populacji świń w wielu krajach, w tym także w Europie i USA i udokumentowanie możliwości zakażenia się człowieka za pośrednictwem produktów spożywczych zwierzęcego pochodzenia od zwierząt, przyczyniło się do podjęcia kroków, których celem jest identyfikacja stad zakażonych oraz eliminowanie możliwości zakażenia człowieka. Stwierdzono zależność pomiędzy masowymi zachorowaniami ludzi na wirusowe zapalenie wątroby typu E, a konsumpcją niedogotowanej wątroby świń, surowego mięsa jeleni, surowej wątroby dzika. Stwierdza się masowe zachorowania ludzi na terenach, gdzie HEV występuje endemicznie oraz sporadyczne zachorowania na terenach dotychczas wolnych i to u pacjentów, którzy nigdy nie przebywali na obszarach endemicznych. Głównymi czynnikami ryzyka są oprócz kontaktów bezpośrednich ludzi ze zwierzętami nosicielami HEV, konsumpcja surowego mięsa świń, a także bydła i drobiu zanieczyszczonego przez wirus oraz picie wody zanieczyszczonej wirusem.
Z reguły chorują ludzie w wieku 15-40 lat. Natomiast dzieci pomimo zakażenia nie chorują lub choroba przebiega w łagodnej bezżółtaczkowej formie i dlatego rzadko jest diagnozowane. U dorosłych brak objawów chorobowych lub choroba ma przebieg łagodny, bardzo rzadko przebiega w postaci ostrego zapalenia wątroby. Objawy pojawiają się po 2-9 tyg. okresie wylęgania (średnio 26-42 dni) i cechują się żółtaczką, utratą łaknienia, powiększeniem wątroby, bólami brzucha, tęgością powłok brzusznych, ciemnym moczem, jasnymi stolcami, nudnościami, wymiotami i gorączką. Śmiertelność nie przekracza 1%. Jest ona znacznie wyższa u ludzi z niedoborami immunologicznymi. Wyjątek stanowią ciężarne kobiety w III trymestrze ciąży, u których śmiertelność może dochodzi do 20%, a nawet 30%.
Maksymalne siewstwo wirusa z kałem przypada na okres inkubacji choroby i we wczesnym okresie choroby o ostrym przebiegu.

W zwalczaniu infekcji istotne znaczenie odgrywa hodowla świń wolnych od zakażenia. O ochronie ludzi przed zakażeniem, zwłaszcza z ludzi grup podwyższonego ryzyka (lekarze weterynarii, hodowcy trzody chlewnej, rzeźnicy, osoby mające kontakt z kałem świń) decyduje przestrzeganie zasad higieny osobistej w kontaktach z trzodą chlewną. W USA przeciwciała dla HEV stwierdzono u 26,4% lekarzy weterynarii zajmujących się trzodą chlewną, na Tajwanie występowały one u 26,7% handlarzy świń i tylko u 8% ludzi z grupy kontrolnej, nie mających kontaktu ze świniami a w Mołdawii przeciwciała dla HEV stwierdzono u 51,5% hodowców trzody chlewnej i u 24,7% ludzi nie mających profesjonalnych kontaktów z trzodą chlewną Kontrola sanitarna żywności i wody pitnej ogranicza możliwość transmisji zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu E.

Piśmiennictwo dostępne u autorów.

Tags: choroby , choroby zakaźne