Prosięta stanowią w stadzie świń grupę zwierząt w wieku od urodzenia do 1,5 mies. życia. W ich odchowie można wyróżnić trzy okresy krytyczne: poród, przejście na paszę stałą, odsadzenie od lochy.

W pierwszym okresie życia prosiąt ważne jest odpowiednie przygotowanie i wyposażenie kojca porodowego oraz nadzór nad prawidłowym przebiegiem porodu. Jak pisałam już w poprzednim artykule zamieszczonym w numerze 3 br. wyniki odchowu prosiąt w pierwszych dniach życia zależą głównie od temperatury otoczenia, konstrukcji kojca porodowego oraz mleczności lochy.

Różne potrzeby loch i prosiąt
Warunki termiczne w chlewni dla loch i prosiąt są bardzo zróżnicowane. Dla macior karmiących optymalna jest temperatura 19-21°C. Zbyt wysoka temperatura w kojcu może powodować dyskomfort cieplny objawiający się nerwowym zachowaniem i zwiększoną aktywnością ruchową loch, co wpływa na pogorszenie ich apetytu i zmniejszenie wydzielania mleka. Natomiast niska temperatura i lokalnie występujące przeciągi stwarzają niebezpieczeństwo przeziębienia oraz powodują zwiększenie zużycia paszy. Zalecenia dotyczące optymalnej temperatury powietrza w kojcu dla prosiąt przedstawiono w tabeli 1.
Trzoda chlewna należy do zwierząt o wysokich wymaganiach termicznych, szczególnie dotyczy to prosiąt, które są bardzo wrażliwe na temperaturę panującą w otoczeniu, gdyż rodzą się małe (średnia masa ciała wynosi 1,3-1,5 kg), mokre, nagie i chude (bez sierści i tkanki tłuszczowej podskórnej), nie mają zdolności termoregulacyjnych. Uzyskują je dopiero po upływie 2-3 tygodni od urodzenia.

Małe i wrażliwe
Temperatura ciała noworodka wynosi około 40°C i w nieodpowiednich warunkach szybko spada. Następuje gwałtowne wychłodzenie organizmu, które może zakończyć się śmiercią. Oziębieniu skóry prosiąt towarzyszy jej niedokrwienie i niedotlenienie, co powoduje zmniejszenie odporności tkankowej, sprzyjające inwazji drobnoustrojów. Prosięta zapadają wtedy na choroby układu oddechowego i pokarmowego, co prowadzi zwykle do zwiększonej śmiertelności. Toteż w kojcu porodowym należy wydzielić legowisko dla prosiąt o powierzchni pozwalającej na jednoczesny odpoczynek wszystkich zwierząt.
Miejsce dla prosiąt dobrze jest wysłać słomą lub innym przyjaznym materiałem. Zainstalować poidło i dbać o nieograniczony dostęp do świeżej i czystej wody. W legowisku prosiąt instaluje się dodatkowe źródła ciepła w postaci lamp z możliwością regulacji ich zawieszenia lub ogrzewanych ekranów, mat, podłóg, by zabezpieczyć im odpowiednie warunki termiczne.

Niełatwo utrzymać właściwą temperaturę
Zabezpieczenie odpowiedniej temperatury w porodówce bezpiecznej zarówno dla lochy jak i dla prosiąt nie jest zadaniem łatwym. Aby utrzymać temperaturę w zakresie zalecanych wartości należy w okresie zimowym dbać o sprawność instalacji grzewczej, a latem zapewnić sprawnie działającą wentylację. Po odpowiednim przygotowaniu kojca porodowego należy nadzorować akcję porodową.

Nieograniczony dostęp do matki
Każde nowo narodzone prosię należy oczyścić ze śluzu, następnie obciąć mu pępowinę i dosadzić je do wymienia lochy. Prosięta początkowo ssą wymię co 45-60 minut i muszą mieć zapewniony stały i nieograniczony dostęp do matki. Między kolejnym karmieniem układają się przy niej lub zaraz obok. Zachowanie się prosiąt w tym czasie odzwierciedla poziom zabezpieczenia ich potrzeb w zakresie temperatury otoczenia. Jeśli zbijają się w gromadę znaczy to, że jest im chłodno, jeśli leżą swobodnie, temperatura w kojcu jest właściwa.
Należy zauważyć, że na reakcję prosiąt w odniesieniu do ciepłoty panującej w chlewni ma wpływ system utrzymania zwierząt.

Ruszt czy ściółka?
W tej samej temperaturze świnie utrzymywane na ściółce będą się inaczej zachowywały niż utrzymywane na ruszcie. Ściółka powoduje, że prosięta czują się bezpiecznie i komfortowo. Ruszt nie daje takiego wrażenia, a w chłodnej porze roku może nawet potęgować istnienie zbyt dużego ruchu powietrza, przeciągów. Może to powodować zbytnie wychłodzenie organizmu oraz zwiększoną zapadalność na choroby, a w konsekwencji obniżenie przyrostów masy ciała.

Jak dogrzać kojec?
Prosięta są szczególnie wrażliwe na ochładzanie organizmu. Efekt ten jest szczególnie niekorzystny przy podwyższonej wilgotności. Przeziębienie u prosiąt często prowadzi do charłactwa. Istnieje kilka metod dogrzewania prosiąt w kojcach. Najczęściej stosowane są promienniki lampowe lub ceramiczne instalowane nad miejscem przebywania prosiąt. Lampy należy tak zamontować, aby istniała możliwość zmiany wysokości zawieszenia w celu regulacji temperatury. Z uwagi na dużą energochłonność coraz częściej stosowane są bardziej ekonomiczne maty grzewcze. Inną metodą jest stosowanie ogrzewania podłogowego zasilanego np. ciepłą wodą. Zaletą takiego rozwiązania jest bardzo równy rozkład temperatury w gnieździe dla prosiąt. Dla zapewnienia dobrych warunków termicznych i zmniejszenia strat energii elektrycznej stosowane są również kojce-skrzynie posiadające jedną ze ścian (tę od strony lochy) wykonaną z pasków folii, które pozwalają swobodnie przechodzić prosiętom, ale utrzymują wewnątrz stałą temperaturę i chronią małe zwierzęta przed nadmiernym ruchem powietrza. Warto też pamiętać o tworzeniu tzw. ekranów poniżej lamp tak, aby ciepło nie uciekało do góry.

Usytuowanie porodówki
Kojce porodowe i te przeznaczone do wychowu prosiąt powinny znajdować się w najcieplejszych i najbardziej suchych budynkach. Jeżeli istnieje tylko jedno pomieszczenie dla wszystkich grup świń, to kojce porodowe należy umieścić przy ścianach południowych.

Ograniczyć straty w trakcie odchowu
Odchów prosiąt jest jednym z trudniejszych etapów w produkcji trzody chlewnej. Wszystkie zaniedbania w tym okresie mogą powodować zahamowanie wzrostu, pogorszenie zdrowotności, a nawet upadki. Wieloletnie obserwacje wskazują, że większość strat prosiąt ma miejsce w czasie pierwszego tygodnia życia. Około 25% wszystkich padnięć przypada na pierwszy dzień po porodzie, a ponad połowa zdarza się w ciągu 3 dni po urodzeniu. Głównymi przyczynami strat prosiąt osesków są przygniecenia przez lochę, wychłodzenie organizmu, biegunki prowadzące do wycieńczenia (charłactwo) i urazy powstałe w wyniku nieodpowiedniej budowy kojców porodowych.
Podsumowując, aby wyprodukować zdrowe i szybko rosnące prosięta należy zapewnić im czyste, ciepłe i suche pomieszczenia oraz obfitość pokarmu. Dobrze ilustruje to stare chińskie przysłowie „dasz dzieciom i prosiętom wszystko czego pragną, będziesz miał bardzo złe dzieci, ale bardzo dobre prosięta”.

Tags: prosięta