„Korzyści osiągane przez człowieka ze zwierząt gospodarskich, są niezmierne. Można śmiało powiedzieć, że im wyżej stoi chów zwierząt w kraju, tym poziom zamożności ludu jest wyższy”  Z. Moczarski („Hodowla zwierząt” Wyd. Min. Rol. i Ref. Rol., Toruń, 1930)

Intensywne użytkowanie trzody chlewnej oraz preferencje rynku konsumenta promują rasy o określonym profilu produkcyjnym. W znaczeniu praktycznym przekłada się to przede wszystkim na mięsność materiału rzeźnego. Taka tendencja jest obserwowana w Polsce od połowy lat 80-tych ubiegłego wieku. Jej bezpośrednim skutkiem jest częściowe lub całkowite wyeliminowanie z rynku ras niespełniających aktualnych wymogów przemysłu mięsnego oraz ustępujących w zakresie mięsności nowoczesnym rasom świń, rozpowszechnionym we wszystkich krajach o wysokiej kulturze hodowlanej. W tej grupie wymienia się, oprócz ras krajowych i wielkich białych, rasy: pietrain, duroc, hampshire. Dodatkową konkurencję, dla wypieranych ras rodzimych, stanowią mieszańce tzw. hybrydy o określonych predyspozycjach użytkowych.

W warunkach hodowlano-produkcyjnych Polski liczbę powszechnie użytkowanych ras świń ograniczono do 5. Należy podkreślić, że takie postępowanie przyczynia się do istotnego zubożenia różnorodności biologicznej w hodowli. Potencjał genetyczno-hodowlany krajowej produkcji trzody chlewnej powinien również obejmować rasy rodzime, które na skutek tendencji rynkowych obecnie użytkowane są lokalnie. Do tej grupy należą rasy: puławska, złotnicka biała i złotnicka pstra.
Tradycje hodowli świń rasy puławskiej (do 1951 roku określanych mianem „gołębskie”) sięgają lat 20-tych ubiegłego wieku. Zasługę wytworzenia nowego ekotypu świń w Polsce okresu międzywojennego przypisuje się głównie prof. Ludwikowi Z. Zabielskiemu. Prof. Zabielski z przypadkowych i początkowo nieznanych „łaciatek”, mieszańców krajowych świń prymitywnych i rasy berkshire, wytworzył populację, która doskonalona w kolejnych okresach, zyskała uznanie u hodowców i producentów w wielu regionach Polski. Świnie gołębskie wcześnie dojrzewały, dostarczając dużych ilości tłuszczu i wysokokalorycznego mięsa.
Największa popularność świń puławskich przypadała na lata 1955-1968. Utrzymywano je wówczas w 51 powiatach 7 województw tj.: białostockim, katowickim, kieleckim, krakowskim, lubelskim, łódzkim, warszawskim. Kolejne okresy niosły już tylko ograniczenie zainteresowania i terenu hodowli tej rasy. Pierwsze planowe działania mające na celu utrzymanie rasy w praktyce produkcyjnej podjęto w latach 1992-1993, przyjmując do realizacji nowy program hodowlano-produkcyjny. Realne szanse zachowania ras rodzimych pojawiły się w roku w 1995 roku, kiedy Polska stając się sygnatariuszem Światowego Programu Ochrony Zasobów Genetycznych Zwierząt Gospodarskich przyjęła zobowiązania ochrony ras rodzimych. W myśl uchwały z dnia 29 sierpnia 1996 r. Rady Hodowlanej ds. Hodowli Trzody Chlewnej przy Centralnej Stacji Hodowli Zwierząt w Warszawie, rasy puławską oraz złotnicką białą i złotnicką pstrą objęto ochroną, jako rezerwę genetyczną.

Obecnie użytkowana populacja świń puławskich wywodzi się z określonych rodzin (Samy, Fajki, Fury, Akry, Warki, Dazerki, Fumy, Fuki, i Warii) oraz linii (Sama, Rodaka, Frykasa, Czardasza, Wulkana, Wichra, Karata, Pola, Fleta, Winiaka). Rasa reprezentuje typ przejściowy pomiędzy tłuszczowo-mięsnym a mięsnym. Zgodnie z wytycznymi Polskiego Związku Hodowców i Producentów POLSUS, prowadzącego księgi hodowlane tej rasy, wzorzec eksterieru powinien przedstawiać się następująco: głowa – nieduża, szeroka w partii czołowej, o profilu lekko załamanym, ryj prosty, niezbyt długi, policzki umięśnione, uszy nieduże, szeroko ustawione, stojące, z wiekiem pochylające się ku przodowi, szyja – dość krótka, w karku szeroka, bez uwydatnionego podgardla, łopatki – dobrze przylegające, kłąb szeroki i dobrze związany, klatka piersiowa – szeroka i głęboka, z silnie wysklepionym ożebrowaniem (beczkowata), grzbiet – szeroki, średnio długi, mocny, o linii łukowatej; lędźwie krótkie, lecz szerokie, zad – dość długi, szeroki i mocny, dobrze związany z lędźwiami, lekko spadzisty, ogon wysoko osadzony, szynki – szerokie, uwypuklone ku tyłowi, sięgające do stawów skokowych, bez fałd tłuszczowych, brzuch – z wypełnionymi słabiznami, co najmniej 12 prawidłowo rozwiniętych sutków; dopuszcza się asymetrię 1 sutka, sutki kraterowe niedopuszczalne, nogi – średniej długości, o kości względnie cienkiej, lecz mocnej, postawione szeroko i prawidłowo, skóra – średnio gruba, bez fałdów, o barwie od łupkowo szarej do pomarańczowej, szczecina – przybiera barwę pigmentu skóry, umaszczenie – łaciate, tzn. na jasnym tle rozrzucone większe lub mniejsze czarne łaty; dopuszczalne umaszczenie trójbarwne: czarno-rudo-białe, skóra na całym ciele pigmentowana, z wyjątkiem dolnych części nóg i końca ryja, które mogą być białe (fot 1.).

Liczba stad oraz loch poddanych ocenie zmieniała się w kolejnych latach (tabela 1.) Prowadzenie planowych kojarzeń pozwoliło na zwiększenie aktywnej populacji loch w roku 2010 do 843 szt. (w tym 629 szt. w hodowli na terenie woj. lubelskiego) oraz 47 knurów (w tym 36 w woj. lubelskim). Zwierzęta są utrzymywane w 42 gospodarstwach umiejscowionych na terenie województw: lubelskiego (31), mazowieckiego (11). W roku 2010 zakwalifikowano 411 loszek czystorasowych i 66 knurów w woj. lubelskim oraz 105 loszek i 9 knurów w woj. mazowieckim.

W pracach hodowlanych i badaniach naukowych dotyczących świń rasy puławskiej, obok Polskiego Związku Hodowców i Producentów Trzody Chlewnej POLSUS uczestniczą jednostki naukowe, m. in.: Instytut Zootechniki PIB w Balicach k. Krakowa, Instytut Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN w Jastrzębcu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie oraz branżowe, z których głównym reprezentantem jest: Regionalny Związek Hodowców i Użytkowników Świni Rasy Puławskiej „PUŁAWIAK”.
W odniesieniu do cech użytkowych świnie rasy puławskiej wykazują standardy charakterystyczne dla komponentu matecznego (ryc. 1-3, tab. 2).
Badania cech rozrodczych loch wykazały ich genetyczne predyspozycje do wcześniejszego osiągania dojrzałości płciowej, wysoki poziom behawioru rujowego, oraz szereg korzystnych cech określonych mianem troskliwości macierzyńskiej. Knury cechuje wysokie libido oraz spokojny temperament.
W aspekcie produkcji żywca wieprzowego duże znaczenie ma wysoka jakość technologiczna i konsumpcyjna mięsa i tłuszczu pozyskanego z tuczników rasy puławskiej. Zalety te dotyczą zarówno osobników ubijanych przy standardowej masie ciała, jak też tzw. tuczników ciężkich czystorasowych i mieszańców. Dodatkowym czynnikiem poprawiającym jakość surowca wieprzowego może być umieszczenie w dawce pokarmowej zielonki z lucerny (tabela 3). Jak wynika z przeprowadzonych badań wieprzowina może być wykorzystana nie tylko do produkcji standardowych wędlin, ale również zdobywających w Polsce coraz większe uznanie wyrobów długodojrzewających.

Zintegrowane działania umożliwiły umieszczenie w 2009 roku „Świń rasy puławskiej” na prowadzonej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Liście Produktów Tradycyjnych, co jest ważnym elementem w aspekcie zachowania rasy.
Zachowanie lokalnych ras świń obejmuje wariant 7.4. pakietu rolno środowiskowego. Gospodarstwa podejmujące hodowlę zachowawczą świń rasy puławskiej powinny spełniać kilka podstawowych wymogów, w tym:

• zasady realizacji programu hodowlanego ochrony zasobów genetycznych świń rasy puławskiej,
• minimalna liczba loch w stadzie, do których przysługuje płatność wynosi 10 loch stada podstawowego świń rasy puławskiej,
• maksymalna liczba loch, do której przysługuje płatność, to 70 loch stada podstawowego świń rasy puławskiej,
• prowadzenie oceny wartości użytkowej i dokumentacji hodowlanej w stadzie,
• wpis loch do księgi zwierząt hodowlanych.

W gospodarstwach zgłoszonych do programu rolnośrodowiskowego obowiązuje konieczność zachowania wszystkich trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu, nieużytkowanych rolniczo. Wysokość płatności rolnośrodowiskowej wynosi obecnie 570 PLN/lochę.
Świnie ras rodzimych mają istotne znaczenie w kontekście ich związku z tradycją, historią i kulturą społeczności regionalnych. Wykazują również szereg cech wyróżniających je spośród wysokoprodukcyjnych ras i linii komercyjnych. Rodzime rasy mogą stanowić podstawę w produkcji regionalnej, jak również stanowić ważny czynnik w prowadzeniu gospodarstwa ekologicznych. Predestynuje je do tego przede wszystkim odporność na choroby, żywotność i długowieczność, a specyficzna struktura genetyczna ras zachowawczych może okazać się niezbędna w perspektywie rozwoju hodowli i chowu świń w Polsce.

Tags: hodowla trzody