przejdź
Knur Wybór materiału hodowlanego PDF Drukuj Email
Hodowca Trzody Chlewnej
Wpisany przez Elżbieta Biedrzycka   

Wysoka płodność oraz plenność to w efekcie końcowym większa ilość odchowanych prosiąt i sprzedanych tuczników. Uwarunkowane jest to w głównej mierze doborem zdrowych i płodnych zwierząt na rodziców. Niepowodzenia, jakie występują w rozrodzie, często przypisywane są lochom, natomiast mniej uwagi poświęca się wpływowi knura na ilość zapłodnionych loch i uzyskanych w efekcie końcowym prosiąt.

 

 

Około 70% powtórzeń rui u loch spowodowanych jest wystąpieniem zaburzeń rozrodczych knura. Zbyt intensywna eksploatacja samca wpływa na powtarzanie rui, obniżenie płodności loch, a w konsekwencji wczesne brakowanie knura ze stada. Mając powyższe na względzie należy odpowiednio dokonać wyboru knura do własnego stada oraz prawidłowo go eksploatować. Wybór knura jest bardzo ważny w mniejszych chlewniach, posiadających do 20 loch. W tych gospodarstwach użytkowany jest przeważnie jeden knur. Jeżeli nie spełnia on oczekiwanych czynności, to gospodarstwo ponosi z tego tytułu straty. W większych chlewniach na jednego knura przypada od 30 do 40 loch. Knury powinny być tak dobrane, by spełniały oczekiwania producenta.


Wybór rasy
Elementem, na który należy zwrócić uwagę przy wyborze knurka jest dobór właściwej rasy. Przy wyborze rasy należy przede wszystkim uwzględnić cel, jakiemu knur ma służyć w gospodarstwie. Czy będzie on wykorzystywany w kojarzeniach czystorasowych, czy też, jako komponent w krzyżowaniu towarowym. Knurka do produkcji mieszańców przeznaczonych do tuczu, należy wybierać z ras uznanych za tzw. ojcowskie, czyli Duroc, Pietrain, Hampshire i linia 990 lub mieszańców tych ras, np. Hampshire x Duroc, Hampshire x Pietrain czy Duroc x Pietrain. Rasy ojcowskie i ich mieszańce dobrze wykorzystują paszę, osiągają wysokie przyrosty dzienne oraz charakteryzują się wysoką zawartość mięsa w tuszy (Tab. 1.). Cechy te są wysoko odziedziczalne i przekazywane na potomstwo właśnie za pośrednictwem knurów.


Dokumentacja

Przy zakupie knurka hodowlanego, czystorasowego lub mieszańca, hodowca zobowiązany jest wydać dokument – Zaświadczenie hodowlane, gdzie potwierdzone jest pochodzenie zwierzęcia oraz jego wartość użytkowa i hodowlana. Przepisy obowiązujące w Polsce pozwalają na użycie jedynie do rozrodu knurków czystorasowych wpisanych do Księgi Głównej lub mieszańców wpisanych do Rejestru.


Pokrój
Ocena pokroju i kondycji jest stosowana w celu określenia stanu zdrowia, ogólnego wyglądu zwierzęcia oraz jego przydatności do rozpłodu. Jedynie zwierzęta posiadające ocenę dobrą i bardzo dobrą mogą być przeznaczone do sprzedaży, jako materiał hodowlany. Dobry knur powinien charakteryzować się mocnymi kończynami o prawidłowej postawie – decyduje to w dużej mierze o sprawności w oddawaniu skoków. Wszelkie wady w budowie i niewłaściwe ustawienie nóg, słabe stawy, miękka pęcina mogą wyeliminować z użytkowania wartościowego rozpłodnika. Szczególną uwagę należy zwrócić na kończyny tylne, na których knur opiera większą część swojego ciała podczas krycia lub oddawania nasienia do inseminacji. Jądra powinny być prawidłowo zawieszone, winny znajdować się w worku mosznowym, charakteryzować się symetrią oraz odpowiednią wielkością. Niedopuszczalną wadą jest wnętrostwo, które jest cechą odziedziczalną. W wielu badaniach potwierdzono dodatnią zależność pomiędzy wielkością jąder a libido knura oraz jakością nasienia. Na tym etapie oceny należy zwrócić uwagę na liczbę sutków (nie mniej niż 12 sztuk rasy ojcowskie, 14 sztuk i więcej rasy mateczne), prawidłowo rozmieszczone i ich budowę. Sutki kraterowe są niedopuszczalne. Jeśli zwierzęta przeznaczone do sprzedaży mają ocenę bardzo dobrą lub dobrą, wówczas można być pewnym, że spełniają wymogi w zakresie harmonii i szlachetności budowy oraz wyglądu zgodnego z reprezentowaną rasą.

Wartość hodowlana

Każdy knur poddany jest ocenie przyżyciowej. W doborze samca do rozpłodu należy wziąć pod uwagę wyniki jego oceny tucznej i rzeźnej określone na podstawie przyrostów dobowych i procentowej zawartości mięsa w tuszy. Cechy te ujęte są w indeksie selekcyjnym, na tej podstawie, którego dokonuje się między innymi wyboru zwierząt do dalszej hodowli. W tabeli 1. przedstawiono niektóre parametry oceny przyżyciowej knurków z 2009 roku. Najwyższą wartość indeksu selekcyjnego uzyskały knurki rasy Pietrain (118 pkt.) oraz Hampshire (115 pkt.). Zwierzęta tych ras charakteryzowały się wysoką średnią zawartością mięsa w tuszy, która wynosiła odpowiednio 63,0% i 61,1% oraz cienką słoniną grzbietową (średnio 8,0 mm Hampshire i 7,7 mm Pietrain). Najwyższe przyrosty dzienne masy ciała w tej grupie zwierząt uzyskały knurki rasy Hampshire (722 g).
Kupując knura trzeba zwrócić uwagę na jego użytkowość własną i cechy rozpłodowe matki, a jeżeli jest to możliwe także na użytkowość jego rodzeństwa lub ojca, ocenianego w Stacji Kontroli Użytkowości Rzeźnej Trzody Chlewnej (SKURTCh). Różne warunki środowiskowe (żywienie i utrzymanie) nie pozwalają na jednoznaczne wnioskowanie o wartości hodowlanej osobników pochodzących z różnych chlewni. Dokładniejsza ocena cech tucznych i rzeźnych prowadzona jest właśnie w stacjach. Tucz kontrolny jest tak prowadzony, by można było w jednolitych warunkach utrzymania wybrać osobniki charakteryzujące się wysoką produkcyjnością. W tabeli 2. przedstawiono średnie wartości cech tucznych i rzeźnych zwierząt przekontrolowanych w stacjach SKURTCh w 2009 roku. Najwyższe parametry przyrostów dobowych zaobserwowano w rasie Duroc (953 g), które charakteryzowały się również najniższym zużyciem paszy na kilogram przyrostu masy ciała (2,51 kg). W przypadku cech rzeźnych najbardziej wyróżniała się rasa Pietrain. Loszki tej rasy charakteryzowały się najcieńszą słoniną (1,17 cm), największą powierzchnią „oka” polędwicy (62,6 cm2) oraz najcięższą szynką (10,2 kg). W indeksie oceny pełnego rodzeństwa zawarte są informacje dotyczące przyrostów masy ciała, grubości słoniny, powierzchni „oka” polędwicy i masy szynki zadniej bez słoniny danego zwierzęcia, jako odchylenie od średniej wszystkich sztuk ocenianych w SKURTCh. Indeks ten może zatem przyjmować wartości ujemne. Im większa wartość indeksu, tym wyższa wartość hodowlana zwierzęcia.


Ocena i właściwości nasienia

Wskazane jest, aby knur przeszedł badania w kierunku przydatności do rozrodu. Podstawowymi parametrami są ocena libido szacowana na podstawie liczby skoków, czasu potrzebnego do wspięcia się na fantom oraz długości trwania ejakulacji. Pozwala to na określenie aktywności płciowej knura. Istotne jest badanie jakości nasienia obejmujące takie właściwości jak: objętość całkowitą, objętość frakcji nasienia, barwa przypominająca kolorem rozcieńczone mleko lub kość słoniową, koncentracja plemników oraz procent plemników o ruchu prawidłowym – minimum 70%. Objętość ejakulatu waha się w szerokich granicach od 140 do 600 ml, a niekiedy nawet więcej i zależy od wieku, częstotliwości pobierania, rasy knura oraz pory roku. Należy zwrócić uwagę na wystąpienie spadku objętości wydzielanego ejakulatu, gdyż w większej objętości występuje wyższa zawartość plemników. Efektywność krycia zależy od liczby i koncentracji plemników oraz ich form morfologicznych. Zbyt duża zawartość wadliwych form znacznie obniża skuteczność zapłodnienia. Najczęściej takie miejsce ma przy kryciu naturalnym. Od 10 do 15% młodych knurków eliminowanych jest z rozrodu ze względu na słabe libido i złą jakość nasienia. Nasienie używane do inseminacji każdorazowo jest poddane ocenie, a niespełniające wymagań nie powinno być używane do rozrodu.
Kolejnym czynnikiem, którym kierują się rolnicy podczas wyboru knura, jest jego cena zakupu. Aczkolwiek to kryterium nie zawsze jest słuszne, gdyż nie zawsze za niższą ceną idzie wysoka jakość zwierzęcia (wartość hodowlana). Zakup droższego rozpłodnika, ale o wyższej wartości hodowlanej zwróci się nam w postaci wyższej płodności loch, co może przełożyć się na poprawę wyniku finansowego prowadzonej produkcji.
Przeznaczony do sprzedaży knur powinien posiadać także świadectwo zdrowia wydane przez lekarza weterynarii. Knury używane w rozrodzie muszą więc charakteryzować się dobrym zdrowiem i kondycją oraz posiadać bardzo dobre wyniki wyżej opisanych cech.
Dobór knura do rozrodu ma bardzo duże znaczenie, wpływa bowiem na wyniki prowadzonej produkcji w stadzie (m.in.: ilość uzyskiwanych prosiąt oraz % zawartość mięsa w tuszy sprzedawanych tuczników). Z tego też względu jedynie pełna informacja o zwierzęciu powinna stanowić podstawę przy dokonywaniu wyboru knura, który w dalszym etapie będzie wpływał na ekonomikę produkcji świń w gospodarstwie.

Krzysztof Karpiesiuk

Katedra Hodowli Trzody Chlewnej, Wydział Bioinżynierii Zwierząt UWM w Olsztynie

Tags: zdrowie trzody