|
Głównym celem pracy hodowlanej jest genetyczne doskonalenie zwierząt w wyznaczonym kierunku. Trudno jest doskonalić zwierzęta już urodzone, ale można doskonalić populację w ten sposób, by następne pokolenia przewyższały pokolenie rodzicielskie pod względem interesujących nas cech. Dokonuje się tego poprzez stosowanie dwóch narzędzi: selekcji i kojarzenia. W przypadku trzody chlewnej cała praca hodowlana, obejmująca zarówno doskonalenie ras czystych, jak i krzyżowanie ras czy linii, za cel ma dążenie do wyprodukowania możliwie dużej masy mięsa przy jak najniższych nakładach. Cel ten obejmuje m.in. intensywny wzrost mięsności przy zachowaniu dobrej jakości mięsa.
 Krajowy program hodowlano-produkcyjny funkcjonuje w oparciu o dwustopniową strukturę, w której pierwszy poziom stanowi hodowla zarodowa a drugi chów masowy. Mimo, iż każdy z tych poziomów spełnia odmienną rolę, to jednak ściśle ze sobą współpracują i uczestniczą w realizacji Programu. W hodowli zarodowej wyróżnia się dwa rodzaje stad hodowlanych: stada produkujące zarówno knurki jak i loszki hodowlane oraz stada produkujące wyłącznie loszki hodowlane. Hodowla zarodowa zajmuje się doskonaleniem ras czystych w zakresie cech użytkowości rozpłodowej, tucznej rzeźnej. Aktualnie programem hodowlanym objęte są następujące rasy czyste: wielka biała polska, polska biała zwisłoucha, duroc, hampshire, pietrain, belgijska zwisłoucha. Rasy rodzime, tzn. puławska, złotnicka biała i złotnicka pstra objęte są „Krajowym programem ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich” w celu zachowania puli genów właściwych danej rasie.
W hodowli zarodowej prowadzi się kojarzenia w obrębie rasy i krzyżowania międzyrasowe w celu doskonalenia ras czystych i wyprodukowania loszek i knurków mieszańców. Produkcja knurków i loszek mieszańców odbywa się w oparciu o zalecane kombinacje krzyżowania z uwzględnieniem właściwości komponentów matecznych i ojcowskich. Loszki mieszańce mogą być zatem wyprodukowane z wykorzystaniem rasy wbp i pbz, natomiast knurki mieszańce w oparciu o rasy należące do komponentu ojcowskiego, tzn. duroc, hampshire i pietrain. Prace hodowlane prowadzone w obrębie linii matecznych zmierzają do uzyskania: wysokiego poziomu cech związanych z użytkowością rozrodczą, odpowiedniego tempa wzrostu, niskiego zużycia paszy na 1 kg przyrostu masy ciała, mięsności tusz na poziomie 56-59%, uwolnienia ras należących do komponentu matecznego genu wrażliwości na stres RYR1 T.
Rasy należące do komponentu ojcowskiego powinny charakteryzować się: wysokimi przyrostami dziennymi masy ciała, niskim zużyciem paszy na 1 kg przyrostu masy ciała, wysoką zawartością mięsa w tuszach: dla ras hampshire i duroc 60%, pietrain i belgijska zwisłoucha 62%, nie mogą być nosicielami genu wrażliwości na stres RYR1 T.
Prace naukowe związane z genetycznym doskonaleniem świń ukierunkowane są na zagadnienia, które są bezpośrednio związane z uzyskaniem postępu hodowlanego. Jeśli postęp hodowlany zdefiniuje się jako iloczyn genetycznego odchylenia standardowego, intensywności selekcji i dokładności oceny można więc określić problemy jakie należy rozwiązać, aby osiągnąć odpowiedni efekt. Badania związane z genetycznym doskonaleniem świń koncentrują się głównie na zagadnieniach dokładności oceny, która jest wyrażona korelacją pomiędzy wartością hodowlaną a wartością fenotypową, na podstawie której dokonuje się oceny
 Jednym z głównych sposobów oceny wartości hodowlanej knurków jest ocena przyżyciowa. Podstawę do stworzenia systemu takiej oceny stanowiły m.in. pierwsze prace Hasel’a (1943) i Dumaont’a (1957) o wykorzystaniu aparatów ultradźwiękowych w produkcji zwierzęcej. Krajem, który najwcześniej wprowadził ocenę przyżyciową i wykorzystał ją w programach hodowlanych była Norwegia. W Polsce po raz pierwszy na szeroką skalę ocenę przyżyciową zastosowano w 1973 roku. W naszym kraju podobnie jak w innych do szacowania mięsności młodych zwierząt wykorzystuje się równania regresji, opracowane przez pracowników Instytutu Zootechniki, zawierające wartości pomiarów ultradźwiękowych słoniny i mięsa.
Celem oceny przyżyciowej jest określenie wartości hodowlanej pod względem cech tucznych i rzeźnych. Stanowi ona jedno z podstawowych kryteriów w pracach hodowlano-selekcyjnych nad trzodą chlewną. Ocenie podlegają ♂ 9 ras i 1 linii syntetycznej 990 oraz mieszańce dwurasowe F1 ras ojcowskich. Warunki oceny – knurki w wieku 150-210 dni, min. m. c. w dniu oceny – 70kg, życiowe przyrosty dzienne – nie mniejsze niż 400g, czytelne oznakowanie zwierzęcia. Pomiary wykonuje się na żywym zwierzęciu – aparatem Piglog 105. Wynikiem oceny jest obliczony indeks selekcyjny. Podstawowe parametry służące do jego obliczenia to: przyrost dzienny standaryzowany na 180. dzień życia i % zawartość mięsa w tuszy standaryzowana na 110kg masy ciała.
Od 01.10.2004 ocenę przyżyciową prowadzi się według nowej metodyki. Jest to efekt zmian fenotypowych u doskonalonych ras. Na przestrzeni lat 1996-2003 zaobserwowano u świń w Polsce znaczne pocienienie słoniny grzbietowej oraz zwiększenie wysokości mięśnia najdłuższego grzbietu. Zmieniły się również korelacje między przyżyciowo mierzoną grubością słoniny i grubością mięśnia a przewidywaną mięsno-ścią. W związku z tym należało ponownie opracować równania regresji. Generalnie można stwierdzić, że dla wszystkich ras z wyjątkiem pietrain, procent mięsa szacowany nową metodą jest niższy. Uwzględniając nowe założenia krajowego programu hodowlanego wprowadzono oddzielne indeksy dla ras stanowiących komponent mateczny w populacji i oddzielne dla ras ojcowskich. Przyjęto, że w przypadku ras stanowiących linie żeńskie proporcje pomiędzy przyrostami dziennymi a procentowa zawartością mięsa powinny wynosić 60:40 natomiast linii męskich 50:50. Oznacza to, że w wprowadzonych indeksach dla linii matecznych zmiana przyrostu o 1g będzie odpowiadała 0,16 pkt indeksowego, natomiast zmiana zawartości mięsa o 1% 3,1 pkt. W indeksach dla linii ojcowskich zmiana przyrostu o 1g odpowiada 0,14 pkt a zawartości mięsa o 1% – 4,78 pkt.
 W celu ścisłego określenia różnic, warunkowanych genetycznie, pomiędzy knurami stadnymi oraz kojarzeniami w zakresie ekonomiki tuczu i najważniejszych cech tuszy ocenia się knury (ojców na podstawie potomstwa) oraz kojarzenia (pełne rodzeństwo) w Stacjach Kontroli Użytkowości Rzeźnej Trzody Chlewnej (SKURTCh), w których warunki utrzymania zwierząt są jednolite. W SKURTCh kontroluje się zwierzęta czystorasowe pochodzące ze stad objętych oceną wartości użytkowej i hodowlanej (tab. 1).
Zaleca się aby do kontroli przeznaczać prosięta pochodzące z pierwszych miotów (od pierwiastek) lub z drugich miotów, gdyż istnieje wówczas możliwość wykorzystania wyników oceny stacyjnej do selekcji osobników pozostawianych na remont. Bezpośrednio po ukończeniu kontroli kojarzenia, hodowca otrzymuje protokół z oceny zawierający średnie wyniki dotyczące cech uwzględnianych w indeksie oraz indeks kojarzenia. Wyniki kontroli kojarzeń powinny być – obok indeksów z oceny użytkowości tucznej i rzeźnej przeprowadzanej przyżyciowo – wykorzystane jako kryterium selekcji młodych knurów i loszek przy remoncie własnego stada. Indeks knura (ojca na podstawie potomstwa) oblicza się wówczas, gdy 8 sztuk nadesłanego po nim potomstwa pochodzącego z co najmniej 4 kojarzeń ukończy kontrolę w okresie jednego roku. Przyjmuje się zasadę, że okres ten liczy się od daty przyjęcia pierwszej grupy (kojarzenia) do dnia uboju ostatniej – ósmej sztuki potomstwa. Indeks knura wylicza się jako średnią indeksów poszczególnych osobników. Dane te wraz ze średnimi parametrami cech uwzględnionych w indeksie stacja kontroli przesyła niezwłocznie po ukończeniu oceny knura do hodowcy oraz do właściwego biura Polskiego Związku Hodowców i Producentów Trzody Chlewnej – POLSUS.
Praktyczne wyczerpanie możliwości selekcji na podstawie wyników wartości użytkowej stało się impulsem do wdrażania w pracy hodowlanej bardziej nowoczesnych metod selekcji.
Pod koniec 2007 r., dzięki działaniom PZHiPTCh „POLSUS”, zapoczątkowano zmiany w funkcjonującym do tej pory systemie szacowania wartości hodowlanej świń metodą BLUP. Począwszy od listopada wartości hodowlane są szacowane co tydzień. Dzięki temu informacje te szybciej docierają do hodowców. Kolejną, ale znacznie ważniejszą zmianą, jest wprowadzenie do systemu wyceny, a tym samym, do krajowego programu hodowlanego, zbiorczej wartości hodowlanej BLUP.
Z punktu widzenia prowadzenia pracy hodowlanej jest to bardzo istotna zmiana. Do tej pory, w pracy hodowlanej posługiwano się albo wynikami oceny wartości użytkowej zwierząt, albo wynikami oceny wartości hodowlanej oszacowanymi dla tych cech, tzn. dla przyrostu dziennego, zawartości mięsa i indeksu selekcyjnego. Dla loch ras matecznych szacowana była również wartość hodowlana BLUP dla liczby prosiąt urodzonych i liczby prosiąt odchowanych do 21 dnia życia. Prace nad przygotowaniem modelu zbiorczej wartości hodowlanej trwały przez cały ubiegły rok. Opracowano odrębne modele dla ras matecznych i dla ras ojcowskich, zgodnie z kierunkami selekcji określonymi w programie hodowlanym.
Udział poszczególnych cech w modelach przedstawia się następująco:
Dla ras matecznych: - Cechy użytkowości rozpłodowej
- liczba prosiąt żywo urodzonych -18%
- liczba prosiąt odchowanych do 21 dnia – 42%
- Cechy tuczne i rzeźne
- przyrost dzienny – 24%
- zawartość mięsa -16%
Dla ras ojcowskich: - Cechy użytkowości rozpłodowej
- liczba prosiąt żywo urodzonych -9%
- liczba prosiąt odchowanych do 21 dnia – 21%
- Cechy tuczne i rzeźne
- przyrost dzienny – 35%
- zawartość mięsa – 35%
W modelu dla ras matecznych jest większy udział cech użytkowości rozpłodowej (60%) niż cech użytkowości tucznej i rzeźnej (40%). Natomiast w rasach ojcowskich jest odwrotnie. Tu większy nacisk kładzie się na doskonalenie cech tucznych i rzeźnych, których udział w modelu stanowi 70%. Szacowanie zbiorczej wartości hodowlanej rozpoczęto od stycznia bieżącego roku. Od tej pory, w selekcji powinno posługiwać się jedną liczbą, zbiorczą wartością hodowlaną BLUP. Ułatwi to prowadzenie pracy hodowlanej a jednocześnie pozwoli na ujednolicenie kierunków selekcji w poszczególnych rasach i zwiększenie tempa postępu hodowlanego. Tags: hodowla świń , hodowla trzody , prosięta
|
