Podstawą prawidłowej i efektywnej produkcji trzody chlewnej jest wysokiej wartości stado loch. Niezwykle istotną sprawą jest zapewnienie właściwego remontu. W większych chlewniach, można produkować własne loszki remontowe. Przy małej liczbie loch organizacja remontu stada powinna opierać się na ścisłej współpracy z jednostką hodowlaną, wyspecjalizowaną w produkcji loszek remontowych.

Pytanie – Jak długo użytkować lochy i kiedy je brakować ze stada? – jest ciągle aktualne. Każdy hodowca powinien na nie odpowiedzieć sam. Jednak prawidłowa odpowiedź wydaje się być następująca: dopóki rodzą zdrowe, liczne mioty. Predyspozycje genetyczne loch ras krajowych pozwalają użytkować je przynajmniej przez 6 kolejnych miotów. Stąd zwykle 40% brakowanie (2,5 roku użytkowania). W wielu badaniach udowodniono, że płodność loch rośnie od pierwszego do 3 miotu, potem do 6 utrzymuje się na zbliżonym poziomie, po czym spada. Wtedy należy podjąć decyzję o ich wybrakowaniu. Jednak zdarzają się lochy, które rodzą dalej dobre mioty i takie należy pozostawić dłużej. W ostatnim czasie obserwuje się skracanie okresu użytkowania loch. Badania dowodzą, że obecnie średnio od lochy uzyskuje się niewiele ponad 3 mioty. Przyczyny takiego zjawiska są różne, najczęściej: nieodpowiednie żywienie i warunki środowiskowe, ale równie ważny jest dobór ras loch do stada podstawowego. Najliczniejsze mioty rodzą lochy ras matczynych (pbz, wbp) oraz ich mieszańce dwurasowe (pbz x wbp), średnio ponad 11 prosiąt. Lochy te charakteryzują się też najlepszą mlecznością i troskliwością macierzyńską, wyrażoną liczbą prosiąt odchowanych do 21 dnia życia. Lochy ras ojcowskich rodzą średnio o 1 prosię w miocie mniej (tabela).

Różnice w żywieniu loch
 Wg Norm żywienia świń (1993) potrzeby pokarmowe pierwiastek i wieloródek są zbliżone, chociaż młodsze zwierzęta potrzebują nieco więcej paszy na wzrost, a starsze i cięższe mają większe potrzeby bytowe. W żywieniu jednych i drugich należy wziąć pod uwagę fazę cyklu rozpłodowego w jakiej się znajdują. Aby uzyskać regularną produkcję prosiąt (2 mioty rocznie od lochy) oraz dużą wydajność życiową maciory trzeba żywić ekstensywnie do 90 dnia ciąży, umiarkowanie do porodu, a intensywnie (do woli) w okresie laktacji. W okresie laktacji lochy żywi się stosownie do liczby prosiąt w miocie. Z doświadczeń naukowców z Uniwersytetu w Minesocie (USA) wynika, że pobranie paszy, zwłaszcza podczas pierwszych dwóch tygodni laktacji, decyduje o długowieczności loch. Amerykanie ustalili, że minimalna ilość paszy, jaką każdego dnia powinna pobrać locha to 4 kg. Pobranie przez maciorę paszy w mniejszej ilości może skrócić czas jej użytkowania. Jeżeli locha wyjada o pół kilo mniej mieszanki, to ryzyko wcześniejszego brakowania wzrasta o 27%. Jeśli miot jest duży wymagana ilość paszy często przekracza możliwości pobrania jej przez lochę. Dlatego pasza w tym okresie musi być wysokoenergetyczna i dobrze zbilansowana. Wskazany jest dodatek tłuszczu (oleju) do paszy w ilości 8%. W fazie krycia można stosować taką samą paszę, jak w okresie laktacji (jako tzw. podkarmianie, czyli flushing), a po zapłodnieniu należy przejść na paszę dla loch niskoprośnych. W zimnych pomieszczeniach należy przewidzieć dla loch dodatek paszy do 0,5 kg dziennie/szt.; przy bezściołowym utrzymaniu podobny dodatek paszy balastowej (słoma, susz, siano lub zielonka). W każdym okresie cyklu ważne jest ponadto dostarczenie odpowiedniej ilości wody oraz witamin i składników mineralnych.

Przyczyny przedwczesnego brakowania
 Brakowanie loch to usuwanie ich ze stada z powodu nie uzyskiwania przez nich rezultatów oczekiwanych przez hodowcę. Przyczynami brakowania mogą być: wady budowy, niska produkcyjność, jałowienie, osiągnięcie określonego wieku albo przebycie choroby uniemożliwiającej dalsze użytkowanie zwierzęcia. Często przyczyną brakowania, szczególnie w chowie bezściołowym, są urazy kończyn. Mokre i śliskie podłogi zwiększają nie tylko ryzyko uszkodzeń mechanicznych, ale i zakażeń. Lochy mające możliwość korzystania z wybiegów z reguły są sprawniejsze, mniej się otłuszczają, łatwiej zachodzą w ciążę i dają więcej miotów w ciągu swojego życia.
Najczęściej wczesne brakowanie macior następuje na skutek występowania zaburzeń zdrowotnych, związanych z występowaniem chorób układu rozrodczego, powodujących nieprośność, zamieralność zarodków, poronienia, zaburzenia cyklu rozrodczego i w efekcie brak rui. Część zwierząt eliminują ze stada uszkodzenia mechaniczne, agresywność i brak opiekuńczości. Dla hodowcy ważne jest, aby jak najlepiej wykorzystać potencjał rozrodczy loch i tu nie bez znaczenia jest właściwa opieka nad zwierzętami, profilaktyka weterynaryjna i dobrze zorganizowana praca w stadzie. Pozwala ona na wczesne wyeliminowanie wielu nieprawidłowości i zapobieganie chorobom. W zdrowym i prawidłowo prowadzonym stadzie, lochy powinniśmy brakować, gdy wyraźnie spada liczba rodzących się prosiąt w kolejnych miotach, a prosięta w nich są mało wyrównane. Wtedy należy wprowadzić do stada młode loszki. Powinny one pochodzić po matkach wysoko płodnych i długowiecznych, nie powtarzających rui, z miotów wyrównanych i nie chorujących na biegunkę. Zwrócić należy uwagę na konstytucję młodych loszek, czyli odporność na stres i zdolności adaptacyjne. Zwierzęta podatne na stres reagują źle na przemieszczanie, a nawet zabiegi profilaktyczne. Może się to objawiać agresją w stosunku do obsługi, a także własnego potomstwa. Młode loszki powinny charakteryzować się prawidłową budową (należy zwrócić uwagę na liczbę i rozmieszczenie sutków oraz budowę i ustawienie kończyn), uzyskiwać w okresie odchowu odpowiednie przyrosty i posiadać odpowiednią grubość tkanki tłuszczowej na grzbiecie w granicach 16-20 mm, co gwarantuje odpowiedni przebieg procesów rozrodczych. Loszki kryjemy w 2 lub 3 rui przy masie ciała około 130 kg. Reasumując, przy planowaniu remontu stada loch należy pamiętać o niższej płodności pierwiastek, stąd by zapewnić produkcję na stałym poziomie trzeba zabezpieczyć przez cały okres działania fermy jak największą liczbę matek między 3 a 6 oproszeniem.

Tags: hodowla trzody , producja prosiąt , rozród trzody