Duże zainteresowanie wzbudza wykorzystanie możliwości zastosowania składników mineralnych, głównie pierwiastków śladowych, w formie połączeń organicznych, co sprzyja wysokiej absorpcji i aktywności biologicznej. Konsekwencją jest korzystny wpływ m. in. na stan zdrowotny, produkcyjność, walory dietetyczne produktów zwierzęcych, a także środowisko.

Racjonalne żywienie zwierząt wysoko produkcyjnych wymaga dostarczenia stosownej do zapotrzebowania ilości składników mineralnych, wśród nich głównie mikroelementów (pierwiastków śladowych – trace elements), których rola w wielu przypadkach nie jest jeszcze dokładnie poznana. Suplementacja diet stosowanych w żywieniu trzody chlewnej dotyczy głównie takich mikroelementów jak: żelazo, miedź, mangan, cynk, kobalt, selen. Ostatnio zaś wymienia się także chrom, a nawet jod. Niedobory składników mineralnych uzupełniane są tradycyjnie na ogół poprzez stosowanie premiksów, w których składniki mineralne posiadają najczęściej formę nieorganiczną tj. siarczanów, węglanów rzadziej chlorków czy tlenków; selen dodawany jest w postaci selenianu lub seleninu sodowego. Absorpcja i aktywność biologiczna pierwiastków z takich form jest jednak na ogół niska. Deficyt składników mineralnych w organizmie pogłębiać się może w wyniku stresu, który prowadzi do utraty pierwiastków śladowych takich jak: Zn, Fe, Cu, Mn, Cr.

 Nasuwa się zatem pytanie, co decyduje o niskiej dostępności pierwiastków z połączeń nieorganicznych w odniesieniu do organicznych?
 Wiąże się to mianowicie z faktem jonizacji pod wpływem kwaśnego środowiska żołądka i tworzeniem się stałych w obecności niektórych produktów treści przewodu pokarmowego nierozpuszczalnych i nieprzyswajalnych form. Zostają one w związku z tym wydalone z organizmu przyczyniając się m. in. do kumulacji w środowisku. Klasycznym tego przykładem jest chrom, który w postaci nieorganicznej jest absorbowany tylko w ilości 0,4-3,0% w odróżnieniu od połączeń organicznych prowadzących do 25-30% biologicznej dostępności (Mowat, 1994). Podobnie zmiennym i niskim wchłanianiem, które nie przekracza 5-10% ilości pobranej, charakteryzuje się miedź. Coraz powszechniejsze w praktycznym żywieniu staje się zatem stosowanie organicznych form składników mineralnych o wyższej aktywności biologicznej, co prowadzi do szybszego złagodzenia deficytu danego pierwiastka, wzrostu koncentracji w tkankach i lepszego zaopatrzenia organizmu w uzupełniane mikroelementy, wzrostu produkcyjności, odporności, poprawy kondycji.
 Na rynku krajowym spotkać można wiele preparatów z udziałem składników mineralnych związanych ze strukturą organiczną, często jednak może nie do końca sprecyzowaną z uwagi na odpowiednie nazwy firmowe. Do tzw. chronionych związków mineralnych należą związki chelatowe, mineralne proteinaty czy biopleksy.
 Biorąc za podstawę opis podany przez Wójcika (1996) wyróżnić można kilka następujących głównych form takich połączeń:

•  pierwiastki mineralne przyłączone do struktury białkowej, określane jako białczany, proteinaty lub drożdże chromowe czy selenowe. Podłożem naj-częściej są drożdże namnażane z dodatkiem chromu powszechnie zwane odpowiednio drożdżami chromowymi (Cr-Yeast) lub drożdżami selenowymi (Se-Yeast). Inną postacią chromu organicznego jest pikolinian lub nikotynian chromu;
• pierwiastki mineralne osłaniane przez chroniącą przed niekorzystnymi reakcjami fizyczną otoczkę polisacharydową (najczęściej skrobię), która rozpadając się w procesie trawienia uwalnia pierwiastek;
• składniki mineralne stanowiące połączenia typu soli z np. aminokwasami. Najczęściej używana jest w tym celu metionina. Selen występuje w powiązaniach z aminokwasami siarkowymi tworząc selenometioninę i selenocysteinę. Selen charakteryzuje się dużym powinowactwem do siarki wchodząc w jej miejsce. Takie połączenia są łatwo wchłaniane w przewodzie pokarmowym. Rośliny wyższe i drobnoustroje są w stanie zastępować siarkę selenem. W wyniku tworzenia w żwaczu słabo rozpuszczalnych form tego mikroelementu zwierzęta poligastryczne gorzej wykorzystują selen w porównaniu z monogastrycznymi;
• wiązania atomu pierwiastka z kilkoma prostymi związkami organicznymi, najczęściej z aminokwasami, głównie metioniną. Struktury takich połączeń zbliżone są do form chelatów. Powstaje tu tzw. pierścień chelatowy. Najlepszym przykładem chelatu jest hemoglobina.

Każda suplementacja dawki pokarmowej niedoborowym składnikiem mineralnym lub kompleksem składników prowadzi do korzystnych efektów produkcyjnych i zdrowotnych.
 Przedstawione zestawienie podaje na podstawie piśmiennictwa przykłady głównego oddziaływania uzupełnienia niedoborów wybranych mikroelementów na organizm trzody chlewnej.
 Należy podkreślić korzystne oddziaływanie chromu na organizm ludzki. Chrom w postaci organicznej stanowi składnik preparatów wspomagających odchudzanie poprzez wpływ na spalanie tkanki tłuszczowej. Niedobór chromu może być przyczyną zwiększonego ryzyka zachorowań na cukrzycę, chorobę naczyń wieńcowych serca, zawał mięśnia sercowego, wzrost ciśnienia tętniczego krwi. Niestety, część osób może być uczulona na dwuchromian potasu, co uniemożliwia stosowanie chromu jako suplementu diety.

Tags: chów trzody , mikroelementy , żywienie , żywienie trzody