Polska nie należy do krajów o szczególnie wysokim poziomie innowacyjnym, ale też i statystyka nie zawsze odpowiada naszym, realnym osiągnięciom.

W Dzienniku Ustaw z dn. 2 lipca 2008 nr 116 opublikowano nową ustawę z dnia 30 maja 2008r., o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej, która weszła w życie 16 lipca 2008r.
 W określeniu ustawowym przez nową technologie rozumie się „Technologię w postaci prawa własności przemysłowej lub usług badawczo- rozwojowych (w rozumieniu Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług), która umożliwia wytwarzanie nowych lub znacząco ulepszonych towarów, procesów lub usług i nie stosowanych na świecie dłużej niż 5 lat. (zgodnie z art. 2, ust. 1, punkt 9).

 Z dostępnego piśmiennictwa oraz własnych badań i obserwacji wynika, że wartość odżywczą, prozdrowotną a także sensoryczną podstawowych surowców pochodzenia zwierzęcego (mleka, mięsa, jaj) w zależności od sposobu oddziaływania składników paszy, można zmieniać na drodze żywieniowej, farmakologicznej oraz genetycznej. Należy jednak podkreślić, że modyfikacja wartości odżywczej i prozdrowotnej poprzez stymulację poszczególnych biokomponentów paszy jest metodą łatwiejszą od genetycznej. Stąd też jakość żywienia zwierząt i drobiu została w znacznym zakresie wprowadzona do praktyki produkcyjnej dotyczącej chowu zwierząt, bądź drobiu w odpowiedniej dawce przy stosowanej diecie żywieniowej. Poprzez racjonalne żywienie oraz dawkowanie paszy, stosunkowo łatwo można zmienić w organizmie tych zwierząt skład kwasów tłuszczowych, witamin i substancji mineralnych.
 Natomiast modyfikację składu białek efektywniej i łatwiej otrzymuje się na drodze genetycznej, stosując określone metody krzyżowania zwierząt (np. krzyżowanie wypierające lub uszlachetniające). Z obserwacji również wynika, że zawartość cholesterolu występującego w organizmach zwierząt i drobiu można stopniowo, z niewielkim skutkiem obniżać poprzez stosowanie odpowiednio dobranych biokomponentów paszy, natomiast lepsze efekty otrzymuje się w stosunkowo szybkim czasie przez zastosowanie inhibitora głównego enzymu homeostazy cholesterolowej.
 Celem modyfikacji ilościowej i jakościowej składników odżywczych, prozdrowotnych o dużym znaczeniu atrakcyjno – sensorycznym, występujących w produktach spożywczych pochodzenia zwierzęcego było zawsze dążeniem dietetyków i konsumentów w kierunku podwyższania poziomu składników żywieniowych pożądanych lub obniżanie zawartości niepożądanych.
 Z tego też powodu wysiłki prowadzonych obserwacji naukowych najczęściej kierowano na modyfikację prozdrowotną składu kwasów tłuszczowych w tłuszczach śród- i około mięśniowych zawartych w produktach żywnościowych pochodzenia zwierzęcego i drobiowego.
 Założeniem opracowania jest przede wszystkim zwrócenie większej uwagi na poprawę sytuacji zdrowotnej społeczeństwa poprzez racjonalne spożywanie artykułów spożywczych pochodzenia zwierzęcego, drobiowego i roślinnego o wysokich walorach atrakcyjności sensorycznej, dyspozycyjności i zdrowotności posiadających atrybuty bezpieczeństwa żywnościowego wynikających z zawartości niezbędnych, nienasyconych kwasów tłuszczowych, witamin i soli mineralnych.

Ogólna charakterystyka niezbędnych, nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) występujących w produktach pochodzenia zwierzęcego i roślinnego
 Systematyczne i częste spożywanie nienasyconych kwasów tłuszczowych przy nieodpowiedniej zawartości (NNKT) niezbędnych, nienasyconych kwasów tłuszczowych pochodzenia zwierzęcego i drobiowego wiąże się z powodowaniem wielu schorzeń występujących u człowieka. Szczególnie dużą uwagę obecnie przywiązuje się do zachowania właściwego stosunku polienowych kwasów tłuszczowych z rodziny m-3; m-6, który to stosunek powinien wynosić 1. W przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego stosunek ten jest znacznie wyższy, który w jajach kurzych wynosi 20:1.
 Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe z rodziny m-3, a szczególnie 20: 5 m-3 i 22: 6 m-3 jak: kwas linolowy, a linowy, g linowy występują w dużych ilościach; w rybach morskich, w wątrobie dorsza, w algach morskich oraz w nasionach roślin oleistych: lnu, rzepaku, wiesiołka dwuletniego, rocznego oraz dziwnego, słonecznika, soi, ogórecznika, porzeczki czarnej, w pestkach winogron, bawełny, dyni, kukurydzy, owsa, a także w owocach oliwek, orzeszkach ziemnych, w orzechach kokosu arachidowych i włoskich w kiełkach jęczmienia browarnego, w pszenicy. Ponadto występują w tłuszczu mleka, maśle zdrowotnym, w produktach przetworzonych w żwaczu u przeżuwaczy oraz w paszach zielonych przeznaczonych dla zwierząt przeżuwających.
 Należy również podkreślić, że (NNKT), niezbędne, nienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 są niezbędnie pożądane w organizmach żywych w celu utrzymywania równowagi fizjologicznej, ponieważ:

• niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) z rodziny omega-3 są konieczne do prawidłowego rozwoju organizmów żywych, szczególnie młodych, poczynając od zarodków,
• oddziaływują one profilaktycznie przeciw chorobom naczyń wieńcowych serca u człowieka,
• obniżają zawartość trójglicerolów, lipoprotein o niskiej gęstości oraz poziom cholesterolu we krwi,
• chronią organizm człowieka przed schorzeniami układu krążenia oraz przed nowotworami, wzmacniając odporność organizmu,
• przeciwdziałają agregacji płytek krwi,
• wydłużają czas krzepnięcia krwi,
• wspomagają leczenie wielu chorób występujących w organizmie człowieka jak schorzenie reumatyczne, rozsiane stwardnienie i stany zapalne,
• profilaktycznie działając chronią organizmy ludzkie przed chorobą Alzheimera,
• hamują występowanie wczesnych procesów miażdżycowych i łagodzą stany zapalne organizmów ludzkich,
• u niemowląt zabezpieczają prawidłowy rozwój centralnego układu nerwowego oraz przyspieszają kształtowanie mechanizmów w zakresie zdolności widzenia, które z kolei oddziaływują na dynamikę rozwoju psychomotorycznego młodego organizmu,
• obniżają zachorowalność na cukrzycę zarówno u osób starszych jak i u młodzieży,
• u dzieci korzystnie wpływają na obniżenie występujących trudności w zapamiętywaniu i uczeniu się oraz koncentracji psychologicznej.

Aktualne źródła surowcowe niezbędnych, nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) stosowanych u zwierząt
 Podstawowymi surowcami (NNKT) przede wszystkim są:
1. a) Olej rybny – którego niezbędnym surowcem są ryby morskie, do których zaliczamy: tuńczyka, śledzie, makrele, łososie, dorsze, flądry, halibuty oraz skorupiaki morskie.
 Olej rybny w swoim składzie chemicznym zawiera stosunkowo znaczne ilości niezbędnych, nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) w postaci kwasu eikozapentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA) określone jako kwasy omega-3, uznane przez biologów jako najważniejsze kwasy tłuszczowe, bowiem są one prekursorami prostaglandyny serii „3“ oraz tromboksanów i leukotrienów serii „5“ będąc jednocześnie inhibitorami syntezy niektórych cytokin i nitrogenów. Posiadają właściwości hamujące odnośnie agregacji trombocytów, wydłużają czas krwawienia, obniżają stężenie trójglicerolów i lipoprotein o bardzo małej gęstości /VLPL/ występujących w surowicy krwi. Zwiększają także stężenie lipoprotein o dużej gęstości /HDL/ w surowicy krwi. Zmniejszają wytwarzanie tromboksanu A2 w trombocytach oraz jednego z mediatorów reakcji zapalnej – leukotrienu (LTB4) Powodują zwiększenie wydalania z moczem prostaglandyn P6J3 i P63
 b) Olej z wątroby rekina grenlandzkiego – Somniosus microcephalus.
 Olej z wątroby rekina grenlandzkiego w swoim składzie chemicznym zawiera alkiloglicerole (AGL)- estry 1,3 propandiolu i alkohole: chimylowy, batylowy i selachylowy oraz ich metoksypochodne.
 c) Olej z wątroby dorsza – zawiera (NNKT) kwas olejowy, kwas a linolenowy, g linolenowy oraz linolowy.
2. Kolejnym ważnym źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) jest także roślinność, której macierzystymi formami są: kwasy 18:2, n-6 (kwas linolowy) i kwas 18:3, n-3 (kwas ai glinolenowy). Oba wymienione kwasy są syntetyzowane jedynie przez zwierzęta roślinożerne i przeżuwające takie jak: bydło, owce, kozy, sarny, jelenie, żubry. Zatem zwierzęta przeżuwające po dostarczeniu im pasz roślinnych poprzez zachodzące przemiany biologiczno-chemiczne w przedżołądkach przekształcają pobrane pasze w składniki prostsze w tym także w niezbędne kwasy tłuszczowe. Należy również podkreślić, że kwas linolowy jest niezbędny dla rozwoju i wzrostu oraz reprodukcji fizjologicznej organizmów ludzkich i zwierzęcych, a kwas a-linolenowy do prawidłowego funkcjonowania tkanki mózgowej i siatkówki oka. Podstawowe ilości tych kwasów dla każdego organizmu powinny kształtować się w organizmach na poziomie około 1%.
 Oleje pochodzenia roślinnego, które zawierają kwas linolowy, linolenowy, linolenowy przeznaczony dla medycyny ludzkiej i weterynaryjnej najczęściej produkowane są przez przemysł farmaceutyczny: (Agropharm) przede wszystkim z nasion wiesiołka jednorocznego, dwuletniego oraz wiesiołka dziwnego (Oenotbera biennis).
 Do tej grupy roślin oleistych i innych roślin olejopochodnych, z których można produkować oleje zawierające niezbędne, nienasycone kwasy tłuszczowe, które mogą być przeznaczone dla zwierząt i drobiu zaliczamy: ziarna słonecznika, soi, ogórecznika, rzepaku, ziarno kukurydzy, nasiona bawełny, dyni. Ponadto innymi źródłami olejopochodnymi są: pestki porzeczki czarnej, ziarenka z winogron, orzeszki ziemne, arachidy, orzechy włoskie i kokosowe, tłuszcz mleczny, kiełki pszeniczne i jęczmienne, owoce z oliwek, trwałe użytki zielone, uprawy, zielonki, kiszonki dla zwierząt, plankton i algi oraz skorupiaki morskie.

Wpływ czynników środowiskowych na gromadzenie lipidów i kwasów polienowych w nasionach uprawnych roślin oleistych stosowanych u zwierząt i drobiu w postaci odpadów poekstrakcyjnych
 Zawartość i skład chemiczny występujących tłuszczów w nasionach roślin oleistych zależą w dużym stopniu od czynników środowiska przyrodniczego, odmiany i genotypu. Przede wszystkim duży wpływ wywiera również klimat, zwłaszcza temperatury i wilgotność powietrza, a także stosunki wodne czyli niezbędne zaopatrzenie roślin w wodę. Klimat wilgotny i chłodny w znacznym stopniu sprzyja zwiększonemu gromadzeniu tłuszczów w nasionach niż ciepły i suchy.
 W klimacie gorącym i suchym okres wegetacji roślin jest stosunkowo krótki, w tym czasie w nasionach roślin uprawnych gromadzi sie dużo białka, a mniej tłuszczów i węglowodanów. Rośliny z klimatu tropikalnego (gorącego) zawierają w nasionach mniej tłuszczu, ale o wysokiej zawartości kwasów tłuszczowych.
 W przeciwieństwie do roślin z klimatu umiarkowanego, a zwłaszcza pochodzących z rejonów północnych zawierają w swoim składzie oleje o wysokiej liczbie jodowej, charakteryzujące się wysokim poziomem kwasów polienowych.
 Wzrost temperatury z 10°C do 30°C podczas trwania okresu wegetacji roślin lnu powoduje w nasionach znaczne zmiany biochemiczne, polegające na obniżeniu w składzie oleju zawartości kwasu linolenowego na korzyść kwasu oleinowego. Podobnie proces przebiega w przypadku nasion słonecznika, podczas którego wzrost temperatury otoczenia z 10°C do 30°C w stadium rozwoju nasion sprzyja gromadzeniu się w triacyloglicerolach kwasu oleinowego, przy obniżaniu kwasu linolowego. Ilość i jakość gromadzonego tłuszczu w dojrzewających nasionach roślin oleistych może być także znacznie zmodyfikowana pod wpływem stosowania zabiegów agrotechnicznych i fitosanitarnych, a zwłaszcza nawożenia mineralnego oraz chemicznego zwalczania szkodników roślin. Stosowanie do nawożenia roślin dużych dawek nawozów azotowych, sprzyja gromadzeniu sie białka a obniżeniu zawartości lipidów. Pod wpływam intensywnego nawożenia gleby azotem (N) zwiększa się w tłuszczach zawartość kwasów nasyconych. Nawożenie upraw roślin oleistych potasem (K) i fosforem (P) sprzyja gromadzeniu się cukrów i tłuszczów. Poza tym nawożenie fosforem (P) obniża poziom i liczbę nienasyconych kwasów tłuszczowych w lipidach.
 Trójglicerole gromadzą się w nasionach w postaci ciał tłuszczowych, zwanych też sferosomami, oleosomami, bądź kroplami lipidowymi.
 Z dotychczasowych badań wynika, że wszystkie enzymy odpowiedzialne za określone modyfikacje kwasów tłuszczowych oraz za syntezę triacylogliceroli są zlokalizowane w nasionach roślin odmian oleistych, w obrębie elementów anatomiczno-biologicznych w tym retikulum endoplazmatycznym /ER/ komórki roślinnej. Stwierdzono również, że w nasionach roślin oleistych, które w układzie systematyki botanicznej należą do rodziny krzyżowych, początkowo powstają duże krople lipidowe o średnicy ok. 1-3 ųm, a następnie otaczane przez szerokie retikulum endoplazmatyczne /RE/.
 W tym czasie formuje się równocześnie, wokół kropli lipidowej zewnętrzna wielowarstwowa otoczka zbudowana głównie z białek hydrofobowych zwanych olesinami. W okresie rozwoju nasion u roslin oleistych zmienia się skład chemiczny kwasów tłuszczowych, lipidów prostych i złożonych, chociaż liczba u większości kwasów tłuszczowych w przeliczeniu na jedno nasienie przez cały czas wolniej lub szybciej zwiększa się w miarę trwania rozwoju okresu dojrzewania wytworzonych nasion. U większości gatunków roślin: pszenicy, żyta, owsa, słonecznika, soi, rzepaku i innych zmniejsza się w ich lipidach procentowa zawartość kwasu linolenowego, palmitynowego i stearynowego, a systematycznie zaś zwiększa się poziom kwasu linolowego. Największe zmiany w składzie kwasów tłuszczowych lipidów występują w okresie dojrzałości mlecznej u ziarniaków, u których wyróżniamy kilka stadiów dojrzałości np. mleczną, mleczno-woskową, woskową oraz pełną.
 Reasumując, należy podkreślić, że stosowane preparaty żywieniowe wykazują działanie biostymulacyjne, są bezpieczne dla żywionych zwierząt i drobiu oraz stanowią pewne źródło kwasów tłuszczowych NNKT. Zwiększają przyrost masy ciała przede wszystkim u młodych cieląt, nieśność u kur niosek oraz rozwój somatyczny u kurcząt-blojlerów. Należy nadmienić, że w mleku krów laktujących, których jedynym pokarmem są użytki zielone (trwałe użytki zielone, łąki i pastwiska) zawartość w mleku sprzężonych kwasów linolowych (CLA) jest ponad dwukrotnie wyższa niż u krów karmionych mieszankami treściwymi, stąd należy przyjąć, że stosowanie biokomponentów zawierających sprzężone kwasy linolowe (NNKT), stanowi ważny przyczynek produkcyjno-ekonomiczny i prozdrowotny.
 Warto także zwrócić uwagę na fakt, że najnowsze trendy żywieniowe dotyczące modyfikacji i wzbogacania diety żywieniowej w polienowe kwasy tłuszczowe nie ograniczają roli antyoksydontów stosowania u zwierząt i drobiu w celu zapewnienia wysokiej jakości mięsa i jaj. W produkcji zwierząt najczęściej jako antyoksydantu stosuje się witaminę E.
 Z obserwacji wynika, że zarówno przeżuwacze, trzoda chlewna jak i drób wykazują zdolność fizjologiczną do wbudowywania sprzężonych kwasów tłuszczowych (CLA) do tłuszczu mlekowego u krów, zapasowego i śródmięśniowego u trzody chlewnej i u drobiu. Należy również przyjąć, że istnieje, więc liniowa zależność pomiędzy zawartością CLA w diecie kurcząt-brojlerów a zawartością tego kwasu w ich tłuszczu zapasowym i śródmięśniowym.
 Na koniec należy podkreślić, że współcześnie wzrosła świadomość społeczeństwa, odnośnie jakości odżywczej oraz prozdrowotnej w zakresie stosowania produktów żywnościowych pochodzenia zwierzęcego, w tym także drobiowego. Stąd procesy modyfikacyjne tych surowców w kierunku podwyższania zawartości kwasów polienowych powinny być powszechnie etapowo wprowadzane do praktyki w produkcji zwierzęcej i drobiowej.
 Warto zatem rozważyć możliwość stosowania kwasu omega-3, zaliczanych do NNTK w produkcji komponentów paszowych przeznaczonych dla kur niosek, kurcząt brojlerów oraz u cieląt dla trzody chlewnej z poszczególnych grup technologicznych (lochy, prosięta, warchlaki).

Literatura dostępna u autorów.

Tags: nutraceutyki , żywienie