W celu wprowadzenia regulacji prawnych w sprawie rolnictwa ekologicznego, Unia Europejska (UE), wydała rozporządzenie nr 2092/91 z dnia 29 czerwca 1991 r. w sprawie rolnictwa ekologicznego oraz identyfikacji produktów ekologicznych pochodzenia rolniczego. Wymienione rozporządzenie obejmuje podstawowe zasady produkcji roślinnej metodami ekologicznymi oraz sposoby kontroli jakościowej i ilościowej, w tym również administracyjno-merytoryczne.
  W 1999 r. obowiązujące rozporządzenie o kompetencjach rolnictwa ekologicznego w zakresie produkcji roślinnej, rozszerzono na produkcję zwierzęcą, nadając nr 1804/99 z dn. 19 lipca 1999 r. W załącznikach do rozporządzenia nr 1804/99 uwzględniono oraz szczegółowo określono podstawowe zasady odnośnie stosowania w uprawach polowych nawozów mineralnych, środków ochrony roślin, obsady zwierzęcej na 1 ha powierzchni ziemi uprawnej, minimalną powierzchnię na przetrzymywanie zwierząt w obiektach inwentarskich, jakość stosowanych pasz objętościowych i treściwych oraz dodatków i substancji o odpowiedniej jakości i rodzaju składników pasz oraz substancji dopuszczonych w przetwórstwie surowców ekologicznych.
 Niemniej jednak, pomimo dużego postępu w rozwoju cywilizacyjnym ludzkości, w każdej niemal dziedzinie, społeczeństwo europejskie jak i pozaeuropejskie, a nawet światowe zarówno zapóźnione w rozwoju gospodarczym, jak i najbardziej ekonomicznie rozwinięte, narażone może być również na jakość i bezpieczeństwo zdrowotne produktów żywnościowych, szczególnie pochodzenia zwierzęcego i drobiowego, które nie zawsze odpowiadają wymaganym warunkom: zoohigienicznym, epizootiologicznym oraz epidemiologicznym (zanieczyszczenia fizyczne, biologiczne, chemiczne i grzybicze). W najprostszym zdefiniowaniu za bezpieczną uznaje się taką żywność, która jest wolna od zagrożeń: fizycznych, biologicznych, chemicznych oraz radioaktywnych lub dostępne produkty żywnościowe, w których zawarte czynniki zagrażające zdrowiu ludzkiemu, występują na poziomie parametrów określonych odpowiednimi normami prawnymi, urzędowo uznanymi za bezpieczne dla zdrowia i życia człowieka. W praktyce hodowlanej dla producentów drobiu ważne znaczenie ma konwencja dotycząca ochrony zwierząt gospodarskich oraz zalecenia tej konwencji dotyczące warunków gospodarskich (utrzymanie) drobiu z 21.11.1999; kur z 28.11.1995. W przyszłości będzie obowiązywać Dyr. Rady 2007/43 z dn. 28 czerwca 2007 r. w sprawie ustanowienia minimalnych zasad ochrony kurcząt utrzymywanych z przeznaczeniem na produkcję mięsa. Dyrektywa ta ma zostać wprowadzona przez państwa członkowskie Unii Europejskiej do 30 czerwca 2010 roku (Dz. U. 182 z 28.06.2007, s. 19-28), a zatem należy podkreślić, że regulacje prawne odnoszące się do jakości i bezpieczeństwa zdrowotnego żywności będącej przedmiotem obrotu towarowego, przede wszystkim główne znaczenie mają przepisy organizacji międzynarodowych; Rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007, z dn 28 czerwca, 2007 r., w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 2092/81 w tym względzie kompedium międzynarodowych norm i regulacji prawnych dotyczących żywności przeznaczonej dla człowieka jest przede wszystkim Międzynarodowy Kodeks Żywnościowy – Codex Alimentarius, jako zbiór przepisów opracowanych przez Międzynarodową Komisję Kodeksu Żywnościowego, którego członkiem jest także Polska Służba Weterynaryjna, wydany przez Międzynarodową Organizację do Spraw Wyżywienia (FAO) i Międzynarodową Organizację Zdrowia (WHO) przy udziale Międzynarodowej Organizacji do Spraw Chorób Zakaźnych Zwierząt (OJE). Należy także zwrócić uwagę na fakt, że sekcje i komisje specjalistyczne wchodzące w skład Kodeksu Żywnościowego systematycznie pracują nad nowelizacją norm prawnych posiadających charakter międzynarodowy.
 Ponadto w działaniu Komisji Międzynarodowych należy podkreślić obiektywność i skuteczność, bowiem opracowane normy mają charakter informacyjno-poznawczy oraz zawierają teoretycznie granice bezpieczeństwa zdrowotnego produkowanej żywności przekazywane do wszystkich państw świata.
 Wspomniane regulacje prawne obowiązują także w krajach UE, określając dopuszczalne poziomy pozostałości środków ochrony roślin, które mogą być stwierdzane w artykułach roślinnych, jak i zwierzęcych. Poziomy koncentracji występujących skażeń radioaktywnych, aflatoksyn, dioksyn oraz metali ciężkich (Cd, Pb, As, Hg itp.), dotyczą także pozostałości leków weterynaryjnych, antybiotyków, niedopuszczalnych stymulatorów wzrostu somatotropiny, a niekiedy występujących w tuszach mięsnych: bydła, trzody chlewnej i drobiu.
 Regulacje prawne normujące zasady żywienia zwierząt i drobiu w pewnym sensie zapobiegają występowaniu chorób odzwierzęcych, groźnych dla człowieka. Podobnie w ochronie roślin odnoszących do nawożenia mineralnego, chorób pochodzenia roślinnego (aflatoksyn, ochratoksyn, zearaleonu, fuzarium, fumonizyna oraz dioksyn, alteririotoksyn i innych). A zatem należy również podkreślić, że znaczny rozwój rolnictwa ekologicznego mógł się stopniowo dokonywać dzięki dotacjom przekazywanym z Funduszy Unii Europejskiej oraz przy udziale rządów państw należących do UE.

Charakterystyka botaniczno-fizjologiczna roślin zielarskich
 Rośliny zielarskie są zaliczone do wolno występujących wśród pól, miedzy, lasów, łąk, bagien, ogrodów przydomowych, natomiast drugą grupę stanowią rośliny zielone uprawiane z przeznaczeniem jako surowiec do produkcji leczniczych mieszanek ziołowych, bądź ekstraktów lub olejków homeopatycznych. Fizjologia botaniczna potwierdza, że w roślinach zielonych w miąższu – miazgi, odżywczej – podkorowej, łodygach liści, wiązki łykodrzewne oraz w nasionach przede wszystkim roślin oleistych występują substancje chemiczne, jak i olejki eteryczne terapeutyczne, garbniki, glikozydy, terpeny, śluzy, kwasy organiczne oddziaływujące przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo, przeciwgrzybiczno oraz immunostymulacyjnie, stymulując sekwencję enzymów trawiennych; pepsynę, trypsynę oraz kwasy żółciowe: litocholowy, tauroholowy i cholinowy, dzięki którym poprawia się apetyt zwierząt i drobiu, utrzymując organizm w równowadze fizjologicznej.
 Ponadto, ze względu na zawartość w tkankach roślin ziołowych, licznych soli i składników mineralnych oraz w miąższu łodyg, liści lub w owocach; ksantofil, chlorofilu, kwasów linolowych oraz linolenowych, które stosowano od wielu lat w żywieniu kur niosek z chowu przyzagrodowego, bowiem oddziaływują one pozytywnie na utwardzenie skorupy, barwę żółtka, a także na zdrowotną jakość jaj, w tym na obniżanie poziomu cholesterolu zawartego w żółtku jaja.
 Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że preparaty ziołowe charakteryzują się stosunkowo szerokim zakresem bioaktywnego oddziaływania zawartych składników roślin, wykazują wysoką skuteczność profilaktyczną. Biologiczno-zdrowotna właściwość ziół w tym przypadku posiada charakter wszechstronny i różnorodny, co może mieć szczególne znaczenie kompleksowe w profilaktyce w przypadku chowu drobiu.
 Obok podstawowych produktów roślinnych, uprawianych w gospodarstwach rolnych, ekologicznymi produktami, w zasadzie gwarantującymi w chowie drobiu utrzymywanie pełnej sprawności produkcyjnej i zdrowotnej, które zwracają uwagę na siebie są zioła lub komponenty ziołowe, stosowane od bardzo dawna w chowie przyzagrodowym drobiu jako dodatki smakowe do pasz, a także w lecznictwie homeopatycznym, zarówno w żywieniu ludzi, zwierząt i drobiu. Dlatego też stosowanie mieszaniny ziołowej z ziół suszonych jako biokomponentów do paszy treściwej lub w postaci wieloskładnikowych ekstraktów, naparów, bądź ekstruderatów produkowanych z odpadów farmaceutycznych (wiesiołka dwuletniego), olejarskich, rybnych mleczarskich, z przemysłu spożywczego, liweksów, nasiona lnu, słonecznika, soi, kukurydzy, gryki, kiełków pszenicy itp., wykazują wyższą skuteczność biologiczno-produkcyjną niż pojedyncze rośliny czy preparaty homeopatyczne.
 Z wstępnych obserwacji wynika, że niektóre mieszanki ziołowe w zależności od warunków środowiskowych mogą wykazywać stosunkowo niską aktywność biologiczną, która najczęściej spowodowana jest różnymi czynnikami środowiskowymi i technologicznymi, w tym przede wszystkim:

• małą zasobnością gleb,
• ilością opadów deszczowych,
• iczbą dni słonecznych w okresie trwania wegetacji roślin ziołowych,
• techniką zbiorów,
• metod suszenia,
• sposobu przetwarzania,
• warunków przechowywania surowca, lub samego produktu.
   

Stąd też stosując profilaktycznie bądź leczniczo różnorodne kompozycje ziołowe w żywieniu drobiu (kur niosek, brojlerów), można uzyskiwać znacznie zróżnicowane efekty, od bardzo dobrych do negatywnych.
 Wydaje się, że w podjętych działaniach klinicznych pewną stabilność jakościową określonych mieszanek ziołowych przeznaczonych dla drobiu mogłyby zapewniać przemysłowe zakłady zielarskie „Herbapol”, które posiadają specjalistyczną kadrę, duże doświadczenie w organizacji skupu, w procesie technologicznym produkcji ziół, poczynających od wyboru kompleksu glebowego, stanowiska płodozmianowego, jakości gleby, przydatności i stopnia kwalifikacji materiału siewnego bądź sadzeniowego, intensywności i rodzaju nawożenia, metod pielęgnacji, ochrony roślin, okresu zbioru, techniki suszenia oraz technologii przetwarzania, przechowywania i standaryzowania przy dodatku roślin do paszy najbezpieczniej jest stosować kompozycje zielarskie, standaryzowane. Należy jednak podkreślić, że stosowanie w żywieniu kur niosek suszonych ziół odmianowo lub w formie odpowiednio opracowanych mieszankach wieloodmianowych zarówno w chowie przyzagrodowym i chowie towarowym jest najstarszą oraz najprostszą metodą żywienia i profilaktyki chorób. Ogólnie przyjmuje się, że udział ziół jako dodatku do paszy treściwej powinien stanowić ilościowo od 0,5-5% standardowej mieszanki paszowej.
 Przy stosowaniu suszu z ziół jako dodatku do paszy treściwej, wyprodukowanego w ramach własnego gospodarstwa należy brać pod uwagę w zależności od systemu żywienia i pojenia stada kur „bilans energetyczny paszy”, w którym obliczeń wartości składników należy dokonać, oceniając wartość energetyczną paszy oraz dostępność do wody pitnej. Pobranie paszy przez kury może być niższe, a tym samym bilans spożycia suszonych ziół dodanych do mieszanki ziołowo-paszowej, będzie zaniżony. Podczas stosowania mieszanki paszowo-ziołowej w chowie kur niosek czy brojlerów należy bezwzględnie zwracać uwagę na stosunek energetyczno-aminokwasowy, a także na zawartość frakcji włókna surowego, bowiem niektóre elementy botaniczne roślin zielarskich, wchodzących w skład mieszanki ziołowej mogą zawierać ponad 40-50% włókna niestrawnego dla drobiu, a które wpływają na obecność składników antyżywieniowych np. łodygi pokrzywy (Utrica dioica), podobnie substancje czynne pochodzące z nasion roślin strączkowych. Antyżywieniowe składniki paszy przede wszystkim przyczyniają się do przedłużenia czasu drogi przechodzenia treści pokarmowej przez przewód pokarmowy kury lub brojlera. Począwszy od pobrania paszy poprzez gardziel, wole, przełyk, żołądek cierny, jelita cienkie, jelita grube do kloaki. Tym samym mogą wyznaczać czas trawienia, w jakim substancje zawarte w komórkach roślinnych i suszonych ziół zostają uwalniane do układu krwionośnego i rozprowadzane po organizmie ptaka.

Właściwości wybranych odmian roślin zielarskich

• Kwiat nagietka lekarskiego

Mieszanki ziół suszonych stosowanych u kur mięsnych i kurcząt-brojlerów, w swoim składzie botanicznym, najczęściej zawierają: kwiat nagietka lekarskiego, który posiada jako substancje czynne flawonoidy, karotenoidy i olejki eteryczne, które działają na organizm u drobiu kompleksowo; osłaniająco na przewód pokarmowy, przeciwzapalnie, antybakteryjnie, immunostymulująco. Oddziaływują także pobudzająco na funkcjonowanie narządów wewnętrznych: w tym miąższu wątroby i nerek, śledziony oraz układu limfatycznego. Z uwagi na zawartość karotenoidów powodują u kur niosek wybarwianie żółtka w jajach.

• Dziurawiec zwyczajny
   Ziele dziurawca zwyczajnego, który zawiera w miąższu flawanoidy, garbniki i olejki eteryczne, wykazuje działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne oraz stabilizuje układ nerwowy oddziaływując przeciwdepresyjnie i przeciwstresogennie.

• Prawoślaz lekarski 
   Korzeń prawoślazu lekarskiego oraz kwiat i ziele w swoim chemicznym składzie posiadają fitosterole, sole mineralne, kwasy organiczne, śluzy antocyjany, które wykazują właściwości osłonowe na przewód pokarmowy, profilaktycznie oddziaływują przeciw podrażnieniom zapalnym błony śluzowej towarzyszącym stanom zapalnym żołądka i dwunastnicy. Działają także na prawidłowe funkcjonowanie górnych dróg oddechowych, wyzwalają ruchy nabłonka rzęskowego w układzie oddechowym, powodując odruchy wykrztuśne.
• Rumianek pospolity
   Kwiatostan rumianku pospolitego zawiera: flawonoidy, glikohozydy, śluzy, olejki eteryczne – substancje działające przeciwzapalnie, przeciwskurczowo, odkażająco, łagodzi zaburzenia żołądkowe, znosi skurcze, napięcia i relaksuje. Posiada także substancje uspokajające, przeciwbakteryjne, ułatwiające zwalczanie infekcji bakteryjnych w organizmie ptaków i zwierząt.
• Mięta pieprzowa
   Ziele mięty pieprzowej w składzie chemicznym posiada: olejki eteryczne – metanolowe, flawonoidy, kwasy organiczne, związki terpenowe oraz śluzy. Wykazuje działanie bakteriobójcze, pobudzające wydzielanie soków trawiennych przez błony śluzowe żołądka i dwunastnicy, poprawia łaknienie, działa żółciotwórczo i żółciopędnie, przeciwwzdęciowo, terapeutycznie przy nieżycie jelit cienkich i żołądka oraz zaburzeniach przemiany tłuszczów. Skutecznie reaguje na kwasowość przewodu pokarmowego, poprawia stany trawienne dwunastnicy i jelita czczego oraz biodrowego. Oddziaływuje korzystnie na błonę śluzową nosa (działa przeciwnieżytowo na błonę śluzową nosa).
• Krwawnik pospolity
   Ziele krwawnika pospolitego w swoim składzie chemicznym zawiera: olejki eteryczne, flawonoidy, glikozyd, alchillcynę garbniki oraz śluzy. Substancje lecznicze działają przeciwzapalnie, odkażająco, przeciwgrzybiczno, wzmacniając, wzmagają łaknienie, powodują wydzielanie soków trawiennych, regulują przemianę materii, ułatwiają usuwanie szkodliwych produktów metabolicznych z organizmu, oddziaływują żółciotwórczo, moczopędnie oraz rozkurczająco na mięśnie gładkie jelit, dróg moczowych i żółciowych.

• Pokrzywa zwyczajna
   Ziele pokrzywy zwyczajnej w tkankach gromadzi flawonidy, fitosterole, wit. A i B, kwasy organiczne (w tym krzemowy), b-karotenoidy, chlorofile A i B, ksantofile, garbniki. Działanie posiadanych składników chemicznych jest dość szerokie, bowiem wpływa pobudzająco na układ krwionośny, wzmaga aktywność trzustki, leczniczo działa przy biegunkach przewodu pokarmowego, szczególnie jelit cienkich, w procesach przemiany materii, w stanach zapalnych i nieżytach dróg moczowych. Działa ogólnie odtruwająco-antytoksycznie i przeciwbakteryjnie.

• Wiesiołek dwuletni
   Substancje poekstrakcyjne z nasion wiesiołka dwuletniego zawierają od 10-20% olejów, w których występują kwasy: linolowy, α-linolenowy oraz balast nasienny, których działanie terapeutyczne wpływa na obniżanie poziomu cholesterolu w żółtku jaja u kur niosek oraz u brojlerów w tkankach mięsnych.

• Melisa lekarska
   Melisa lekarska zawiera olejki eteryczne, flawonaidy, terpeny, śluzy – antocyjany. Produkty melisy posiadają właściwości uspokajające, przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, zapobiegają stanom zapalnym przewodu pokarmowego, poprawiają krążenie obwodowe tętniczo-żylne i pracę mięśnia sercowego. Ponadto działają rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego.
• Głóg pospolity
   Głóg pospolity w składzie chemicznym posiada: garbniki, olejki eteryczne, kwasy organiczne (kwas cytrynowy), flawonaidy. Swoim działaniem poprawia krążenie krwi w naczyniach wieńcowych mięśnia sercowego oraz naczyniach obwodowych, przyczyniając się do poprawy ukrwienia i dotlenienia mięśnia sercowego z mięśni kończyn poprzecznie prążkowanych, działa uspokajająco, zalecany jest przy przemęczeniach bądź przy zbyt wysokich temperaturach otoczenia (karmników lub innych pomieszczeń). Blokuje enzymy osłaniające mięsień sercowy, chroni kolagen podczas występującego procesu zapalnego wierzchnich warstw chrząstki stawowej.
• Lipa szerokolistna
   Lipa szerokolistna – Zastosowanie lecznicze posiada przede wszystkim kwiatostan lipy, który zawiera: flawonoidy, śluzy, olejki eteryczne, fitosterole, terpeny, garbniki, gumy, które działają na organizmy uspakajająco, przeciwzapalnie, żółciopędnie, zwiększają wydzielanie soku żołądkowego, ułatwiają trawienie i przyswajanie składników pokarmowych, zmniejszają napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego oraz działają osłaniająco na błonę śluzową przewodu pokarmowego, jednocześnie wzmacniają wydzielanie moczu i kwasu moczowego u drobiu.
• Rdest ptasi
   Rdest ptasi w tkankach roślin, gromadzi: garbniki, fenolo-kwasy, flawonoidy, sole mineralne oraz cukry proste. Działanie terapeutyczne odnosi się do procesów stymulacyjnych czynności wątroby, oddziaływuje na przemianę materii, poprawia wydzielanie soków trawiennych przewodu pokarmowego, działa żółciopędnie i żółciotwórczo, moczopędnie, przeciwzapalnie na błonę śluzową przewodu pokarmowego, wykazuje także działanie przeciwbakteryjne.
• Skrzyp polny
   Ziele skrzypu polnego, w swoim składzie zawiera sole mineralne i mikroelementy, które działają na organizm, zwiększając wydzielanie moczu i jonów chlorku. Reguluje przemianę materii, posiada właściwości przeciwkrwotoczne oraz krwiotwórcze. 

• Lebiodka pospolita
   Ziele lebiodka pospolita – w swoim miąższu posiada tymol i karwakol, preparaty działają stymulacyjnie, przeciwbakteryjnie, hamuje wzrost flory chorobotwórczej jelit, pomagają w utrzymywaniu właściwych proporcji w składzie jakościowym i ilościowym flory bakteryjnej przewodu pokarmowego.
• Fiołek trójbarwny
   Ziele fiołka trójbarwnego posiada flawonoidy, rutynę, karotenoidy, garbniki, Wit. C, sole mineralne, kwasy organiczne. Składniki działają na podwyższenie poziomu wapnia we krwi i w kościach, wzmacniają wydalanie produktów przemiany materii, wzmacniają ściany naczyń krwionośnych oraz działają moczopędnie.
• Rzepak pospolity
   Ziele rzepaku pospolitego w swoim składzie chemicznym posiada olejki eteryczne, garbniki, flawonoidy, wit. B, K i PP, kwasy organiczne, fitosterole, sole mineralne, krzemionkę. Wykazuje działanie żółciotwórcze, chroni miąższ wątroby, zwiększa wydzielanie soku żołądkowego, wzmaga perystaltykę jelit, łagodzi stany zapalne przewodu pokarmowego.
• Mniszek lekarski
   Mniszek Lekarski (korzeń, ziele) zawiera karotenoidy, związki potasu, magnezu, krzemu, Wit. C, B. Pobudza miąższ wątroby do zwiększonego wydzielania żółci, ułatwia przepływ żółci do pęcherza żółciowego, a następnie przez przewód żółciowy do dwunastnicy, pobudza wydzielanie soku żołądkowego, ułatwia trawienie i przyswajanie składników pokarmowych, działa hamująco na wzrost drobnoustrojów chorobotwórczych w kale u kur niosek, przyspiesza prawidłowy rozwój układu rozrodczego.
• Kozłek lekarski
   Kozłek lekarski utrzymuje w tkankach roślinnych: kwas walerianowy, olejki eteryczne, które działają przeciwstresowo, uspokajająco, rozluźniają mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i układu rozrodczego.
• Owoce Palmowe
   Owoce palmowe zawierają olej, który działa na obniżanie poziomu cholesterolu w jajach kur niosek, a brojlerów w tuszkach mięśniowych, wzmaga nieśność u kur oraz zwiększa przyrosty masy ciała u brojlerów.
• Rzepak zwyczajny
   Nasiona rzepaku (odmian bezerukowych) zawierają olej o nienasyconych kwasach tłuszczowych, wzbogaca w NNKT tuszki mięsne brojlerów
• Czosnek pospolity
   Czosnek pospolity zawiera tioglikozydy, alliacynę, alinę, saponiny, kwasy fenolowe, sole mineralne. Wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybiczne, przeciwwirusowe, niszczy bakterie przewodu pokarmowego, Helicobacter pyrolii, wzmaga działanie układu immunologicznego, jest przeciwutleniaczem.
• Marchew czerwona
   Marchew czerwona w miąższu tkankowym zawiera: karotenoidy, karoten, likopen, luteina, zeaksantynę, chlorofil, wykazują działanie przeciwutleniaczowi, blokują powstawanie złego cholesterolu w organizmie człowieka i drobiu (LDL)
• Drzewo herbaciane
   Drzewno herbaciane posiada kryptoksantynę, zeaksantynę, olejek herbaciany, swoim działaniem biologiczno-chemicznym korzystnie oddziaływuje na leczenie i regeneracje ran, otarć, ukąszeń i użądleń przez owady. Działaja antygrzybiczo na rodzaj grzybów: Trychophyton, Candidia albicans.
• Len zwyczajny
   Nasiona lnu zwyczajnego zawiera NNKT, Wit. E, B6 oraz kwasy: α-linolenowy – omega-3 i fitosterony. Działając, obniżają poziom lipidów we krwi, cholesterolu, hamuje wzrost drobnoustrojów w kale i w kloace u drobiu.
• Cebula zwyczajna
   Cebula zwyczajna miąższ zawiera fitomcydy, Ca, K oraz alkenylocysteine. Działając na organizmy, reguluje proces trawienia, działa przeciwfermentacyjnie, dezynfekująco na przewód pokarmowy. Dzięki zawartości Ca i K obniża pH oraz zwiększa odporność na zakażenia bakteryjne i przeciwwirusowe organizmy ptaków.

Podsumowanie
 Dostępne informacje wielu autorów wskazują, że efekty zdrowotne i produkcyjne, które wynikają ze stosowania w żywieniu kur niosek, kurcząt i brojlerów produktów zielarskich są bardzo zróżnicowane w zależności od danego stada, jakości żywienia, składników paszy, wody pitnej, temperatury i higieny środowiska oraz warunków dobrostanu i utrzymywania przez drób cech behawioralnych.
 Biorąc pod uwagę przyspieszony proces jakościowy produkcji drobiarskiej oraz wdrażania do obrotu zdrowej, ekologicznej żywności pochodzenia drobiowego, przeznaczonej dla konsumenta, wprowadzano także wiele zakazów, w tym przede wszystkim stosowania antybiotyków paszowych i chemicznych stymulatorów wzrostu. A zatem warto zwrócić uwagę, że coraz częściej przechodzi się szczególnie w produkcji trzody chlewnej, drobiu mięsnego i nieśnego do naturalnych dodatków lub substancji, które po badaniach toksykologicznych, fizjologicznych, smakowych, produkcyjnych oraz klinicznych, mogą stanowić alternatywne produkty w stosunku do uprzednio stosowanych antybiotyków paszowych. Nie ulega wątpliwości, że taką alternatywę stwarzają ekologiczne zioła wysokiej jakości lub ich preparaty: ekstruderaty, wyciągi wodne, ekstrakty itp.
 Niektóre preparaty z określonych ziół jak: płynne mieszanki ziołowe mogą być stosowane w formie dodatków do wody pitnej zarówno dla kur niosek, jak i dla kurcząt brojlerów, jednakże w tym postępowaniu należy mieć na uwadze skład chemiczny preparatów ziołowych oraz przestrzegać odpowiedniej techniki, przede wszystkim w samym procesie przygotowania, gdyż mogą one charakteryzować się każdorazowo odmiennym składem substancji czynnych zawartych w roślinach, które przenikają do przygotowanego roztworu wodnego.
 Wprowadzane zamiennie, za antybiotykowe stymulatory wzrostu, mieszanki ziołowe lub ich preparaty zielarskie, bądź to w formie ekstradentów bądź ekstraktów, należy w pierwszej kolejności posiadać pewną gwarancję, że zawierają odpowiedni poziom substancji czynnych – bioaktywnych.
 W takim przypadku największą wartość mogą stanowić standaryzowane ekstrakty wyprodukowane z poszczególnych odmian roślin danych ziół, bądź mieszanin, pozyskiwanych z materiału roślinnego, celowo uprawianego w gospodarstwach rolnych wyspecjalizowanych jak: łodygi roślin, liście, kwiaty, owoce, kora, niektóre części systemów korzeniowych, rozdrobnionego miąższu z roślin zielonych (świeżych), marchew czerwona, jarmuż zielony, dynia, pietruszka, seler, buraki, kapusta pastewna, szpinak, sałata itp. Ważnym składnikiem mającym homeopatyczne działanie są związki chemiczne zawarte w roślinach zielarskich, od których zależą określone właściwości fizjologiczno-produkcyjne i stymulacyjne, rozpuszczalne w ekstrakcie alkoholowym, do których zaliczyć należy następujące: aminy, glikole, saponiny, flawony, glikozydy, kwasy organiczne, hydroksykwasy, cukry proste, cukry złożone, garbniki, alkaloidy, związki purynowe. W roślinach zielarskich występują także związki chemiczne, rozpuszczalne w ekstraktach powyciągowych benzynowych, z których pozyskuje się najczęściej: olejki eteryczne, żywice, tłuszcze, fosfolipidy, węglowodany, fitosterole, fitoncydy, trójterpeny, karotenoidy, chlorofile, ksantofile, kumaryny, niektóre alkaloidy i związki flawonowe.
 Biorąc jednak pod uwagę aspekt kliniczno-produkcyjny należy podkreślić, że ekstrakty roślinne są doskonałą formą surowca do tworzenia komponentów paszowych, grup preparatów stymulująco-wspomagających, organizmy zwierząt (cieląt, prosiąt, kur niosek, brojlerów, itp.) Ponadto zawierają one czyste, standaryzowane o określonej aktywności substancje biologiczno-chemiczne czynne, które mogą być także mieszane, zagęszczane, rozcieńczane, krystalizowane, proszkowane, kapsułkowane oraz stosowane w formie sypkiej, odpowiednio dozowane i dodawane do mieszanek paszowych. Należy zatem także podkreślić, że tego typu dozowanie „ziół” wydaje się najbardziej precyzyjnym i bardzo racjonalnym oraz bardziej skutecznym zarówno w działaniu profilaktycznym jak i żywieniowym. Jednocześnie wzbogaca otrzymywane produkty drobiowe, zarówno jaja od kur niosek, obniżając zawartość cholesterolu, jak i tuszce brojlerów w zawartości niezbędnych, nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Wstępnie oceniając parametry rozwojowe kurcząt – brojlerów za okres odchowu, można stwierdzić, że kurczęta spożywające paszę bez stymulatora wzrostu i bez dodatku ziół w całym cyklu produkcyjnym osiągają zdecydowanie gorsze wyniki, które manifestują się niższą końcową masą ciała, zróżnicowanym pogłowiem stada.
 Wzorując się na analizach Herbuta (2000/2002) „postanowiono wprowadzić do paszy treściwej dodatek 1,5% ziół do mieszanki” starter growe i finiszer, w okresie od 1-42 dnia od chowu.
 W końcowym efekcie otrzymano brojlery o korzystnych cechach, świadczących o poprawie jakości mięsa, wydajności, o odpowiedniej barwie, zapachu, kruchości, ogólnego wyglądu. Należy zatem podkreślić, że mieszanka ziołowa stosowana w żywieniu brojlerów w składzie przyjętych ziół nagietka, dziurawca, prawoślazu, melisy, mięty pieprzowej, rumianku, lipy, głogu, krwawnika oraz pokrzywy, miały korzystny wpływ zdrowotny i efekt ekonomiczny. Ogólny udział dodatku zielarskiego kształtował się od 1 do 1,5% w postaci komponentu paszowego. Analogicznie zioła stosowano u kur niosek, których skład był nieco inny: fijołek trójbarwny, kwiat nagietka lekarskiego, ziele krwawnika pospolitego, ziele pokrzywy, rdestu ptasiego, skrzypu, rzepaku pospolitego, mniszka lekarskiego, nasion lnu, ekstrakt wiesiołka dwuletniego, ekstrakt rzepaku bezerukowego w ilości od 1,5 do 2%. Uzyskiwano wyższą nieśność kur w grupie żywionych paszą dla niosek z dodatkami 1,5-2% komponentów paszowo-ziołowych, otrzymano lepsze wybarwienie żółtka oraz twardszą skorupę jaja.
 Reasumując, należy podkreślić, że przy stosowaniu 1,5 do 2% dodatku do paszy treściwej z udziałem komponentów ziołowych, korzystnie oddziaływuje on na stan zdrowotny i produkcyjny kur niosek w postaci wzrostu nieśności oraz jakości jaj (ciemniejsza barwa żółtka, zwiększona trwałość skorupy jaj, wyższą masą jaja). Analogicznie w przypadku żywienia brojlerów stwierdzono poprawę cech sensorycznych tuszek mięsnych oraz wzrastające przyrosty masy ciała w okresie odchowu. W praktyce drobiarskiej jeszcze stosunkowo rzadko bierze się pod uwagę możliwość stosowania do pasz komponentów ziołowych jako czynników poprawiających jakość paszy, stanu zdrowotnego, żywotności oraz behawioru.
 Według GUS potwierdzono, że wśród poszczególnych gatunków grup żywności ekologicznej największy udział w obrocie towarowym mają świeże, ekologiczne warzywa i owoce oraz zboża konsumpcyjne. Dużą część produktów ekologicznych stanowią przetwory zbożowe, produkty żywności wygodnej: chleb, sery, probiotyki i inne.
 Najmniej rozwiniętym rynkiem ekologicznym jest rynek mięsny, zarówno mięsa czerwonego jak i białego – drobiowego. Stąd wartość ekologiczna i homeopatyczna wybranych biokomponentów ziołowych, stosowanych w produkcji drobiarskiej jest w pełni uzasadniona, szczególnie przy obecnej sytuacji gospodarczej dotyczącej produkcji jaj, mięsa drobiowego oraz galanterii z drobiu. Celowym wydaje się poszukiwanie nowej oferty promocyjnej, atrakcyjnej dla konsumenta. Z obserwacji wynika, że preparaty ekstruderaty, wyciągi, mieszanki ziołowe stosowane w produkcji brojlerów oraz kur niosek, wpływają korzystnie na wzrost nieśności jaj, jakość i barwę żółtka, twardość skorupy oraz w chowie brojlerów na jakość, zapach, wygląd ogólny, smak, barwę tuszki mięsnej o obniżonym poziomie cholesterolu.                                         

Tags: komponenty paszowe