Przewód pokarmowy ptaka to niepowtarzalny, złożony ekosystem zasiedlony przez kilkadziesiąt bilionów drobnoustrojów. Ich obecność rzutuje na prawidłowe funkcjonowanie narządów i tkanek, zaś zachwianie równowagi prowadzi do szeregu zaburzeń stanu zdrowia. Konsekwencją takiego stanu rzeczy są straty ekonomiczne związane z pogorszeniem się wyników produkcyjnych, różnicowaniem się ptaków (charłaki) oraz pogorszeniem jakości tuszki.

 Jelita są miejscem wchłaniania i trawienia składników pokarmowych. Na czynność błony śluzowej jelit, częściowo powiązaną z jej charakterystyką morfologiczną, może mieć wpływ skład diety oraz flora bakteryjna jelit.
 Jelita są główną barierą między ptakiem i jego środowiskiem. Zaburzenia czynności jelit mogą pogorszyć status zdrowotny ptaka. Zwiększona przepuszczalność jelit może spowodować wchłanianie i transfer potencjalnie toksycznych substancji dietetycznych oraz nie w pełni strawionych produktów.
 W przewodzie pokarmowym bytuje mikroflora odgrywająca istotną rolę w jego prawidłowym funkcjonowaniu, zapobiegając kolonizacji przez bakterie szkodliwe, które mogą zagrażać zdrowiu gospodarza. Stan mikroflory zasiedlającej przewód pokarmowy ptaka ma istotny wpływ na zdrowotność organizmu i prawidłowe jego funkcjonowanie.


 Przewód pokarmowy ptaka zasiedla ponad 400 różnych gatunków drobnoustrojów (bakterii), których liczebność jest zróżnicowana i wynosi od 103 do 1011 osobników w 1 gramie treści.
 W warunkach naturalnego odchowu ptaki, które klują się z jałowym przewodem pokarmowym, pozyskują kompletną florę jelitową od rodziców, współtowarzyszy i otaczającego je środowiska. W warunkach produkcji wielkotowarowej, przy przestrzeganiu bioasekuracji i rozdzielnym utrzymaniu ptaków, proces inokulacji przewodu pokarmowego piskląt ulega znacznemu opóźnieniu. Skutkiem tego pisklęta mogą być bardziej podatne na kolonizację patogennych bakterii pasażowych.
 W celu zapobieżenia temu niekorzystnemu zjawisku podaje się świeżo wyklutym pisklętom – w wodzie lub w paszy – preparaty sporządzone na bazie mikroflory jelitowej dorosłych osobników, probiotyki. W skład preparatów probiotycznych mogą wchodzić odpowiednio wyselekcjonowane pojedyncze, naturalne szczepy bakterii jelitowych lub mieszanina mikroorganizmów oraz ich metabolity. Do produkcji probiotyków wykorzystuje się bakterie kwasu mlekowego, a w szczególności następujące szczepy: Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus casei, Lactobacillus plantarum, Lactobacillus lactis, jak również Bifidobacterium bifidum, Pediococcus acidilacti, Enterococcus faecium, Bacillus subtilis, Bacillus toyoi i inne. Wykorzystywane są również niektóre gatunki drożdży: Saccharomyces cerevisiae, Saccharomyces boulardi lub grzybnia pleśni Aspergillus oryzae oraz Aspergillus niger. Preparaty probiotyczne dodatkowo mogą być wzbogacane w pierwiastki (Fe, Cu, Co), witaminy (A, E, D3, B12) lub immunoglobuliny.
 Głównym zadaniem bakterii probiotycznych jest utrzymanie równowagi mikrobiologicznej (ilościowej i jakościowej) przewodu pokarmowego. Bakterie te powinny charakteryzować się bardzo dobrą adhezją, tj. przyleganiem do powierzchni nabłonka przewodu pokarmowego, zdolnością do szybkiego namnażania się i do zasiedlania przewodu pokarmowego, odpornością na niskie pH, konkurencyjnością o pożywienie w stosunku do mikroflory patogennej, brakiem właściwości patogennych lub toksycznych dla organizmu gospodarza, korzystnym oddziaływaniem na jego organizm, efektywnością działania, tj, szybkim obniżeniem i utrzymaniem optymalnego pH oraz aktywności enzymatycznej.
 Wymienione właściwości probiotyków przyczyniają się do poprawy efektywności produkcji drobiowej przez: poprawę zdrowotności ptaków (ograniczenie częstości występowania biegunek), zwiększenie odporności na stres, zmniejszenie liczby upadków, zwiększenie przyrostów masy ciała oraz poprawę wykorzystania składników pokarmowych paszy.
 Preparaty probiotyczne stosowane jako dodatki do pasz muszą być odporne na działanie temperatury, ciśnienia, wody, metali ciężkich, tak podczas obróbki, jak i przechowywania. Czas ich aktywności nie powinien być krótszy niż 4 miesiące, często więc stosuje się zabiegi technologiczne, przedłużające aktywność bakterii, np. otoczkowanie. Probiotyki są rejestrowane na okres jednego roku, z uwagi na możliwość modyfikacji mechanizmu działania niektórych szczepów bakterii w zależności od okresu stosowania i warunków środowiska. Preparaty probiotyczne są dostępne w postaci proszku, zawiesiny, żelu, granulatu lub pasty, a ich ilość w paszy i forma podawania zależą od wieku i użytkowania ptaków. U indyków probiotyki podawane są per os, okresowo (1-, 2- krotnie) zaraz po wykluciu, aby uniemożliwić zasiedlenie patogennej mikroflorze przewodu pokarmowego młodych ptaków, a następnie systematycznie jako dodatek w mieszance paszowej.
 Wyniki dotychczasowych doświadczeń wskazują, że mechanizm oddziaływania probiotyków na ustrój ptaka, przede wszystkim na jego przewód pokarmowy, jest złożony, wielokierunkowy i nie w pełni poznany. Skutki działania preparatów probiotycznych zbliżone są do efektów uzyskiwanych w wyniku stosowania antybiotyków paszowych, bowiem zarówno jedne, jak i drugie redukują liczbę bakterii patogennych. Sposoby ich działania (miejsce, zakres, szybkość) jednak się różnią. Probiotyki, jako naturalne stymulatory wzrostu, nie wchłaniają się do krwiobiegu oraz działają miejscowo, wyłącznie w obrębie układu pokarmowego gospodarza, poprawiając zdrowotność, trawienie i wchłanianie składników pokarmowych, stymulując procesy odpornościowe, co przekłada się na poprawę produkcyjności ptaków. Uważa się, że wywoływane zmiany wynikają z jednej strony z aktywności biologicznej mikroorganizmów probiotycznych, z drugiej natomiast z aktywności chemicznej wydzielanych przez nie metabolitów.
 Obok probiotyków, na układ pokarmowy ptaków korzystnie oddziałują oligosacharydy. Są to związki chemiczne zaliczane do węglowodanów nieskrobiowych, nie podlegające trawieniu w przewodzie pokarmowym ptaka. Najczęściej w żywieniu drobiu stosuje się mannano- (MOS), frukto- (FOS) oraz trans-galaktooligosacharydy (TOS). Ich charakterystyczną cechą jest korzystny wpływ na stan flory jelitowej. Pozytywne oddziaływanie oligosacharydów na zdrowie ptaków odbywa się przez:

• konkurencyjność z drobnoustrojami patogennymi,
• hamowanie kolonizacji jelit przez bakterie patogenne,
• adsorpcję drobnoustrojów i ich toksyn na swojej powierzchni,
• stymulację układu odpornościowego,
• wpływ na metabolizm organizmu.
   

Bakterie kwasu mlekowego oraz bifidobakterie wykorzystują cukry zawarte w fruktooligosacharydach (FOS). Lektyna ponadto, wiążąca mannozę znajdującą się na powierzchni mikroorganizmów przyłącza mannozę z mannooligosacharydów paszowych i tym samym sprzyja wydalaniu bakterii patogennych z organizmu.
 Wykazano również, że mannooligosacharydy pobudzają mechanizmy swoiste układu odpornościowego. Mannooligosacharydy ze ścian komórkowych drożdży posiadają zdolność adsorpcji toksyn pleśniowych na swojej powierzchni, a tym samym ich usuwania z przewodu pokarmowego. Podawanie w paszy młodym ptakom oligosacharydów radykalnie poprawia warunki ich odchowu, przez ograniczenie występowania biegunek.
 Kwasy organiczne zaliczane do środków konserwujących wykazują w praktyce także korzystny wpływ na organizm i stan zdrowia ptaka. Preparaty zakwaszające charakteryzują się silnym działaniem antybakteryjnym. Działanie to polega na wnikaniu kwasu do komórki bakterii i hamowaniu syntezy DNA oraz zdolności namnażania się. Flora jelitowa jest wrażliwa na odczyn pH i obniżenie go przez preparaty zakwaszające pociąga za sobą zmiany w składzie bakterii, m.in. zahamowanie rozwoju patogennej Salmonelli czy pałeczki okrężnicy (E. coli). Wszystkie środki, obniżające odczyn pH jelit poprawiają odporność ptaka na choroby jelitowe. Dodatek kwasów organicznych do mieszanek paszowych wywiera podobny efekt jak antybiotykowe stymulatory wzrostu na poprawę trawienia białek i aminokwasów w jelicie cienkim ptaków i absorpcję składników mineralnych. W badaniach przeprowadzonych na pisklętach wykazano wpływ preparatu zakwaszającego na mniejsze zużycie paszy oraz łączny wpływ probiotyków i zakwaszaczy na poprawę efektywności odchowu piskląt. Uogólniając, sądzi się, że probiotyki oraz kwasy organiczne, korzystnie wpływają na wyniki odchowu młodych ptaków, szczególnie na ich przyrosty masy ciała w początkowym okresie życia.
 Również zioła lub preparaty sporządzone na ich bazie są stosowane w profilaktyce przewodu pokarmowego u drobiu. W swoim składzie zawierają szereg składników i substancji biologicznie czynnych jak: alkaloidy, glikozydy, saponiny, garbniki, olejki eteryczne, terpeny, flawonoidy, śluzy roślinne, pektyny, kwasy organiczne, witaminy i sole mineralne. Wszystkie one wzmagają wrażenia smakowe i pobudzają apetyt, wpływają na motorykę jelit i sekrecję soków trawiennych. Działać też mogą osłonowo, jako regulatory przemiany materii, wpływają też na jakość produktów zwierzęcych, działają przeciwbiegunkowo, antybakteryjnie i przeciwzapalnie. Niektóre surowce zielarskie wykazują działanie anaboliczne, antystresowe, wzmacniające i niwelujące negatywny wpływ substancji antyodżywczych. Zioła można stosować pojedynczo lub w mieszankach. Udowodniono, że lepszy efekt uzyskuje się stosując mieszaninę odpowiednio zestawionych ziół dla określonego gatunku drobiu, wieku ptaków oraz kierunku użytkowania niż przy zastosowaniu pojedynczego zioła do dawki pokarmowej. Zioła wprowadzone do pasz dla indyków powodują polepszenie efektów produkcyjnych, zdrowotności ptaków oraz poprawę walorów dietetycznych i smakowych pozyskiwanego mięsa.

Tags: zdrowie indyków