Emisja gazów jest zjawiskiem nieodłącznie związanym z produkcją drobiarską. Wpływają one nie tylko negatywnie na środowisko, ale co ważniejsze obniżają zdrowotność i produkcyjność ptaków. Są również przyczyną utrudnień w pracy człowieka, która staje się mniej efektywna oraz prowadzi do wielu schorzeń.

 

 

Istnieje ścisły związek między zdrowiem i produkcyjnością ptaków a warunkami ich bytowania. Ma to szczególne znaczenie teraz, kiedy produkcja zwierzęca odbywa się w pomieszczeniach zamkniętych. Jakość powietrza, którym w takiej sytuacji oddychają ptaki odgrywa niebagatelną rolę.
Stwarzanie komfortowych warunków bytowania, zgodnych z wymogami dobrostanu zwierząt, jest jednym z podstawowych warunków poprawy efektywności produkcji zwierzęcej. Mikroklimat panujący w budynkach inwentarskich jest wypadkową działania wielu czynników, które mogą być modyfikowane przez człowieka.
Skład chemiczny powietrza w pomieszczeniach inwentarskich znacznie różni się od składu powietrza atmosferycznego. W wyniku oddychania zwierząt oraz procesów fermentacyjnych zachodzących w odchodach zwierzęcych, powietrze zawiera więcej dwutlenku węgla i jest zanieczyszczone amoniakiem, siarkowodorem, skatolem, indolem oraz szeregiem innych związków zaliczanych do odorów.

Dwutlenek węgla

Dwutlenek węgla (CO2) jest gazem bezbarwnym, bez zapachu i obojętnym dla organizmu drobiu. Gdy jego stężenie wzrasta w pomieszczeniu, towarzyszy mu spadek zawartości tlenu, co przyśpiesza oddychanie ptaków oraz prowadzi do zachwiania równowagi kwasowo-zasadowej organizmu. Wzrost stężenia dwutlenku węgla prowadzi do niedotlenienia organizmu oraz osłabienia mechanizmów obronnych. Poziom dwutlenku węgla w pomieszczeniach dla drobiu uważany jest za wskaźnik sprawności działania urządzeń wentylacyjnych, ponieważ przy niedostatecznym ich funkcjonowaniu gromadzą się oprócz dwutlenku węgla także inne gazy oraz para wodna.
Ilość produkowanego dwutlenku węgla zależy od wieku, gatunku, stanu fizjologicznego oraz wydajności ptaków. Gaz ten jest niezbędnym składnikiem powietrza. Między innymi pobudza do działania ośrodek oddechowy ptaków. W stężeniach występujących w budynkach inwentarskich nie wpływa toksycznie na organizm ptaków. Dopiero znaczne przekroczenie dopuszczalnego stężenia w kurniku wpływa niekorzystnie na organizm ptaków. Konsekwencją jest przyśpieszony oddech ptaków, niedotlenienie organizmu oraz osłabienia mechanizmów obronnych, co może prowadzić do różnorakich schorzeń, a nawet śmierci zwierząt przez uduszenie. Należy pamiętać, że długotrwałe działanie zwiększonej ilości dwutlenku węgla w kurniku wpływa na zmniejszenie apetytu ptaków oraz pogarsza wykorzystanie paszy, pociągając za sobą gorsze wyniki produkcyjne. W przypadku drobiu, zawartość dwutlenku węgla w powietrzu nie może przekraczać 0,25%.

Siarkowodór

Innym, trującym i niebezpiecznym dla zdrowia ptaków oraz ludzi gazem jest siarkowodór (H2S). Jest on produktem rozkładu białek wydalonych z kałomoczem, a więc jego stężenie jest odzwierciedleniem stanu higienicznego kurników. Siarkowodór jest gazem silnie toksycznym i drażniącym. Poraża on ośrodkowy system nerwowy, powoduje podrażnienie oraz stany zapalne spojówek, błon śluzowych układu oddechowego, upośledzenie wiązania tlenu przez hemoglobinę oraz obniżenie odporności ogólnej. Działanie toksyczne siarkowodoru polega na blokowaniu żelaza w enzymach oddechowych, co w efekcie prowadzi do upośledzenia oddychania komórkowego. Dopuszczalne stężenie siarkowodoru w pomieszczeniach dla drobiu nie powinno przekraczać 0,001%.


Amoniak

W produkcji drobiarskiej poważne problemy sprawia amoniak. Powstaje on głównie w wyniku rozkładu moczu, kału i ściółki. Jego stężenie w pomieszczeniu wzrasta wraz ze wzrostem temperatury powietrza, oraz w czasie poruszania odchodów. Duże stężenie amoniaku występuje przede wszystkim w tych pomieszczeniach, gdzie nieregularnie usuwane są odchody oraz jest niesprawna kanalizacja. Ten trujący gaz o intensywnym, ostrym zapachu, dobrze rozpuszczając się w wodzie, jest potężnym zagrożeniem dla środowiska naturalnego. Emisja bowiem amoniaku do atmosfery jest jedną z przyczyn powstawania kwaśnych deszczów, a co za tym idzie, zakwaszenia gleby i nieodwracalnych zmian w ekosystemach. Nadmierne stężenie amoniaku w pomieszczeniach dla ptaków może powodować podrażnienia spojówek, błon śluzowych dróg oddechowych, obniżenie odporności, niedotlenienie, a u rosnących ptaków zmniejszenie przyrostów i ogólne osłabienie.
Amoniak stanowi również zagrożenie dla obsługi pracującej w kurniku. Wdychany z powietrzem podrażnia błony śluzowe oraz w połączeniu z pyłami zawieszonymi w powietrzu prowadzi do mechanicznego ich uszkodzenia, czego konsekwencją jest wnikanie do organizmu różnego rodzaju mikroorganizmów chorobotwórczych. U osób codziennie kontaktujących się z zapylonym oraz zawierającym amoniak powietrzem obserwuje się uporczywy kaszel, podrażnienie oczu, bóle mięśniowe, duszności oraz zmiany w układzie oddechowym.
Obok niekorzystnego wpływu na zdrowie zwierząt i ludzi, amoniak łącząc się z parą wodną tworzy wodorotlenek amonu wywołujący korozję, niszcząc wyposażenie budynków inwentarskich.
Całkowita eliminacja amoniaku nie jest możliwa, można ją jednak ograniczać do minimum, np. poprzez właściwe żywienie, jak i prawidłowe przechowywanie oraz zagospodarowanie nawozów naturalnych. Maksymalne stężenie amoniaku w pomieszczeniach dla drobiu, wg. norm Unii Europejskiej, nie powinno przekraczać 0,0026%.


Zapylenie

Pomieszczenia dla drobiu ze względu intensywność produkcji oraz dużą obsadę ptaków na jednostkę powierzchni, należą do najbardziej zapylanych ze wszystkich pomieszczeń inwentarskich. Znajdujące się w powietrzu pyły można podzielić na zanieczyszczenia mechaniczne w postaci cząstek pochodzenia organicznego (części paszy, piór, odchodów) i nieorganicznego (piasek) oraz pyły uorganizowane czyli zarodniki grzybów oraz jaja i larwy pasożytów. Koncentracja tych pyłów w powietrzu zależy m.in. od temperatury, wilgotności i ruchu powietrza, systemu utrzymania oraz żywienia, a dodatkowo może wzrastać na skutek czynności związanych ze sprzątaniem, zadawaniem paszy itp.
Przebywanie ptaków w środowisku silnie zapylonym wpływa niekorzystnie na ich zdrowie. Oddziaływanie zapylenia na ptaki zależy od jego wielkości oraz składu chemicznego i przejawia się w działaniu na skórę, oczy i drogi oddechowe. Pyły oddziałują głównie na układ oddechowy. Przy oddychaniu największe cząstki (powyżej 15 mcm) są całkowicie zatrzymywane w jamie nosowej i tchawicy. Cząstki drobne dostają się do oskrzeli, zaś najdrobniejsze w dużej ilości docierają do pęcherzyków płucnych, gdzie są zatrzymywane i wywołują przewlekłe stany zapalne, co w konsekwencji prowadzi do zwłóknienia pęcherzyków płucnych i pylicy, a także do infekcji drobnoustrojami chorobotwórczymi i grzybami.
Istotny wpływ na jakość powietrza w kurniku ma również mikroflora powietrza, szczególnie wirusy, bakterie, zarodniki grzybów, które w budynkach inwentarskich mają idealne warunki do życia i namnażania. Dodatkowo sprzyja im też wyższa temperatura powietrza, duża wilgotność oraz zapylenie. Źródłem drobnoustrojów w powietrzu są przede wszystkim same ptaki oraz pasza, ściółka i pomiot, a ich poziom jest uzależniony w głównej mierze od sprawności wentylacji oraz zapylenia budynku. Dopuszczalny stopień zanieczyszczeń mikrobiologicznych w powietrzu kurnika nie powinien przekraczać 250 tys. drobnoustrojów w 1 m3. Praktyka wskazuje, że wartość ta często jest znacznie przekraczana. Takie skażenie stanowi ogromne zagrożenie dla zdrowia zwierząt i ludzi tam pracujących oraz dla środowiska naturalnego wokół fermy drobiu.
W powietrzu kurników najczęściej spotyka się bakterie z rodzaju: Salmonella spp., Escherichia coli, Streptococcus ssp., Pseudomonas spp., Staphylococcus spp., a także grzyby z rodzaju: Aspergillus spp., Penicillium spp.,
Alternaria spp. i Cladosporium spp. Ograniczenie stopnia zanieczyszczenia mikrobiologicznego powietrza w kurniku można dokonywać przez bieżące ogólne zabiegi dezynfekcyjne i dezynsekcyjne, zastosowanie specjalnych filtrów wentylacyjnych, jak i utrzymanie ogólnej higieny ptaków i pomieszczeń inwentarskich.


Sposoby poprawy jakości powietrza

Podstawowym sposobem utrzymywania odpowiedniego mikroklimatu w pomieszczeniach inwentarskich jest odpowiednio wykonany oraz wydajny system wentylacyjny. Celem wentylacji jest doprowadzenie do wnętrza kurnika świeżego powietrza oraz usunięcie na zewnątrz zużytego, zachowując dzięki temu warunki zbliżone do panujących w środowisku naturalnym. Obecnie odchodzi się od stosowania systemu wentylacji grawitacyjnej, jako mało efektywnego i mocno uzależnionego od temperatury otoczenia (minimum 5°C różnicy z temperaturą pomieszczenia), na rzecz wentylacji mechanicznej. Wentylacja zasysająca powietrze (podciśnieniowa), jako najtańsza i najkorzystniejsza jest aktualnie najczęściej stosowana. Ze względu na wysokie stężenia szkodliwych substancji, w szczególności amoniaku, należy stosować obudowy wentylatorów oraz wloty powietrza z odpowiedniej jakości materiałów.
Wentylacja, oprócz korzystnego oddziaływania na zdrowie i produkcyjność ptaków, ma również duże znaczenie dla zachowania budynku w pełnej wartości technicznej, ponieważ przeciwdziała zawilgacaniu przegród konstrukcyjnych i urządzeń wewnątrz budynku, a tym samym przedłuża okres ich użytkowania.
Trzeba pamiętać, iż systemy wentylacyjne jedynie odprowadzają nadmiar szkodliwych gazów z pomieszczeń fermy. Wyprowadzone substancje dostając się do atmosfery, w dalszym ciągu szkodzą środowisku naturalnemu. Coraz częstszym, dodatkowym rozwiązaniem są biofiltry. Działają one na zasadzie degradacji zanieczyszczeń przez mikroorganizmy zawarte w biomasie filtrującej. Biofiltry oczyszczają powietrze z zanieczyszczeń organicznych i nieorganicznych, pomagają w usuwaniu z pomieszczeń nieprzyjemnych i uciążliwych zapachów. Trwałość i skuteczność wkładów filtrujących, w zależności od poziomu emisji szkodliwych substancji, sięga nawet do 5 lat.

Tags: utrzymanie drobiu