Wraz z nadchodzącym latem pojawi się problem upałów. Intensywnie utrzymywane indyki będą narażone na szereg płynących z tego faktu konsekwencji. W gestii producentów drobiu leży zatem dbanie o sprawność wentylacji, by uniknąć reperkusji ekonomicznych.

Parametry wentylacji

Ptaki są zwierzętami o szybkiej przemianie materii. Potrzebują zatem stosunkowo dużo tlenu i w konsekwencji sprawnej wentylacji. Otwory nawiewne powinny być umieszczone w ścianach długich budynku, w taki sposób aby znajdowały się nad ptakami. Wentylatory należy montować na dachu lub ścianie po przeciwnej stronie niż otwory nawiewne. I tak otwór nawiewowy o powierzchni 685 cm2 wystarcza do wymiany 1000 m3/1 godzinę powietrza.
Poziom wymiany powietrza (wielkość wentylacji) w pomieszczeniach dla drobiu jest uzależniona od: gatunku i zagęszczenia ptaków, temperatury zewnętrznej, wilgotności, zapylenia, rodzaju ściółki oraz technologii chowu. Latem, podczas upałów powinna wynosić 7-8 m3/h/kg masy ciała dla indyków. Przeciętnie, w normalnych warunkach klimatycznych parametr ten powinien wynosić 3,7 m3/h/kg masy ciała ptaka. W czasie lata ruch powietrza powinien wynosić od 1,5 do 2 m/s. Dobry efekt uzyskuje się, gdy hodowca w pomieszczeniu dla drobiu montuje dodatkowo mieszacze powietrza.

Stres cieplny u indyków

Wbrew pozorom, zbyt wysoka temperatura przebywania ptaków jest dużo bardziej szkodliwa dla ich zdrowia niż zbyt niska. Skutkiem działania jest ogólnie pojęty stres cieplny jako efekt hipertermii. W tym miejscu należy zauważyć, iż przegrzanie organizmu wpływa na jego wszystkie układy. Hipertermia jest to stan podwyższenia poziomu wewnętrznej ciepłoty organizmu na skutek zbyt wysokiej temperatury zewnętrznej; w przeciwieństwie do wzrostu temperatury w gorączce (regulacja ze strony ośrodka termoregulacji znajdującego się w rdzeniu przedłużonym).
Ptaki utrzymują stałą wewnętrzną temperaturę ciała na poziomie rzędu 40-41°C. Taki stan organizmu jest skutkiem wykorzystywania energii cieplnej z pracy mięśni, spalania wewnątrzkomórkowego składników pokarmowych oraz pracy układu oddechowego i skóry. Utrata ciepła fizjologicznie zachodzi na skutek konwekcji (unoszenie ogrzewanego powietrza), promieniowania, kondukcji (przewodzenie) i ewaporacje (parowanie). W wyniku hipertermii dochodzi do zaburzenia homeostazy. Organizm ptaka za wszelką cenę próbuję ograniczyć ilość pobieranej z zewnątrz energii oraz produkcję energii endogennej (biochemicznej). Dodatkowo w celu zapobieganiu nadmiernej utraty wody wydzielana jest z przysadki wazotocyna. W efekcie następuje wydalanie treści pokarmowej z jelit (substratów do produkcji energii). Dochodzi do przyspieszenia oddechów, hiperwentylacji i zasadowicy oddechowej. Zmienia się obraz krwi. Dochodzi do wzrostu hematokrytu, ilości fosforanów i gęstości krwi. Jednocześnie spada poziom leukocytów. W efekcie dochodzi do spadku parametrów produkcyjnych: zmniejszenia przyrostów, spadku nieśności, zapłodnienia i twardości skorupy. Upadki w stadzie indyków rzeźnych mogą dochodzić nawet do poziomu 10%. Ponadto w wyniku osłabieniu układu odpornościowego pojawiają się choroby wywołana przez drobnoustroje oportunistyczne (np. Colibakteriosa). Zauważono także, iż wysokie temperatury predysponują indyki rzeźne do padnięć na skutek choroby okrągłego serca. Jeżeli dodatkowo wilgotność jest obniżona (poniżej 50%) następuje wysychanie błon śluzowych górnych dróg oddechowych, co skutkuje zwiększoną predyspozycją do infekcji.
Drób w celu adaptacji do niekorzystnych warunków zaczyna wykazywać następujące objawy: brak lokomocji, zianie, leżenie na podłożu, odstawienie skrzydeł na boki, spadek apetytu, wzrost pragnienia (ptaki w temperaturze 38°C piją trzy razy więcej niż w temperaturze 20°C), wzrost defekacji i posinienie przydatków głowowych.


Zapobieganie stresowi cieplnemu

Przeciwdziałać nadmiernym temperaturom w pomieszczeniach dla drobiu można na bardzo wiele sposobów. Pierwsza kwestia dotyczy samego budynku, który powinien być usytuowany w zacienieniu, osłonięty np. drzewami. Dach należy pomalować na biało w celu odbijania promieni słonecznych. W jego wnętrzu dobrze jest też zamontować zraszacze wodne, które nie tylko obniżają temperaturę, ale i zwiększają wilgotność oraz uspokajają ptaki. Nieodzowna jest także sprawna i efektywna wentylacja. Przepływ powietrza powinien być wymuszany.
W praktyce wyżej opisane metody mogą być niewystarczające w celu utrzymanie wysokich wartości produkcyjnych; stosować można wtedy preparaty osłaniające. W celu ułatwienia ptakom oddychania można stosować preparaty z kofeiną, która rozszerza oskrzela, naczynia krwionośne i przyspiesza akcję serca. Oddychanie ułatwiają także olejki: miętowy, eukaliptusowy i mentol. Efektywny jest także jodek potasu, który działa antygrzybiczo, wykrztuśnie i uzupełnia niedobory potasu. Karnityna usprawnia akcję serca i uczestniczy w metabolizmie tłuszczów. Dodatkowa suplementacja witaminy E i selenu działa osłonowo na serce. Podczas ziania dochodzi do utraty wielu soli mineralnych i witamin z grupy B, które należy uzupełnić preparatami elektrolitowymi i witaminowymi. Dobre efekty przynosi podawanie witaminy C, która podwyższa odporność (uszczelnia naczynia krwionośne), zakwasza (przeciwdziała zasadowicy oddechowej) i stymuluje produkcję katecholamin. W celu utrzymania na odpowiednim poziomie apetytu zalecane jest podawanie sorbitolu (dodatkowo osłania wątrobę) i preparatów ziołowych. W celu zwiększenia przyrostów można stosować betainę w kombinacji z aminokwasami (lizyną), dodatkowo obniża także ciśnienie osmotyczne komórek. W celu zaś zmniejszenia zapotrzebowania ptaków na wodę można zmienić paszę granulowaną na sypką. Fizjologicznie – ptaki skarmiane granulatem piją o 30% więcej wody.


Wentylacja tunelowa inne spojrzenie na ochładzanie powietrza

Zastosowane w tej technologii rozwiązania mają na celu nie tylko wymianę powietrza w budynku, lecz przede wszystkim ochładzanie, co poprawia komfort ptaków. Występuje tutaj charakterystyczny 3-fazowy system ruchu powietrza.
Mechanizm działania opiera się na stopniowym przechodzeniu z ruchu powietrza w poprzek budynku, do ruchu wzdłuż. Na początku funkcjonuje faza I wentylacji – minimalna (Rysunek 1), gdzie powietrze zasysane przez wentylatory na ścianie długiej budynku (lub suficie) porusza się w poprzek. Ta sytuacja pozwala na swobodną wymianę powietrza (w szczególności ze szkodliwych gazów). W miarę wzrostu temperatury powietrza uruchamia się wentylacja przejściowa – II faza (Rysunek 2), gdzie wentylacja minimalna jest wspomagana ogromnymi wentylatorami szczytowymi o dużej wydajności. Gdy to nie wystarcza uruchamiana jest wentylacja maksymalna – faza III (Rysunek 3). Zamykane są nawiewy na ścianach bocznych, otwierane specjalne nawiewy dla wentylatorów szczytowych. Zmienia się ruch powietrza z przebiegającego w poprzek na wzdłuż budynku, który przyjmuje charakter tunelu. Pod kalenicą pojawia się turbulentny ruch mas powietrza, który ochładza powietrze w niższej strefie, w której znajdują się ptaki.

Wojciech Grudzień

Tags: wentylacja