W artykule opisano wyniki badań dotyczące zwalczania histomonozy u indyków. Eksperyment obejmował: a) ocenę stopnia zarażenia badanych ptaków przez Heterakis gallinarum, b) badania laboratoryjne (parazytologiczne badania jakościowe i ilościowe), c) ocenę skuteczności zastosowanych ekstraktów roślinnych. W trakcie trwania badań oceniano parametry produkcyjne oraz przeprowadzono badania anatomopatologiczne i parazytologiczne. Uzyskane wyniki opisano w prezentowanym artykule.

Histomonoza (określana również jako „tiflo-hepatitis”) jest zaraźliwą chorobą wywoływaną przez wiciowce Histomonas meleagridis. Zarażenie rozprzestrzenia się pomiędzy ptakami poprzez jaja nicienia Heterakis galinarum, który jest pasożytem jelit ślepych kur i indyków. Ostatnio wykazano możliwość bezpośredniego przenoszenia się pasożyta wśród ptaków poprzez kloakę (4). Choroba występuje głównie u indyków, ale dotyczyć może również kurcząt oraz innych ptaków domowych i dzikich. Przypadki tej parazytozy są coraz liczniejsze z dwóch powodów: a) zwiększenie ilości ptaków utrzymywanych w chowie wolno wybiegowym, b) brak efektywnej profilaktyki i terapii farmakologicznej histomonozy (1). W wyniku wprowadzenia zakazu stosowania nitroimidazoli z dnia 31/03/2003 (reg. 1756/2002, 23/09/2002) lekarze weterynarii – awiopatolodzy zostali pozbawieni narzędzi do walki z tą chorobą. W związku z tym, w celu ograniczenia występowania histomonozy w terenie zwraca się szczególną uwagę na kilka aspektów: a) bioasekuracja fermy ze szczególnym uwzględnieniem zwalczania Heterakis gallinarum poprzez systematyczne odrobaczanie ptaków przez cały okres chowu b) kontrolowanie obecności pierwotniaka w strategicznych momentach cyklu produkcyjnego na fermie c) zastosowanie w paszy naturalnych ekstraktów roślinnych np. Fitotril®.
Skuteczność preparatu Fitotril® wynikająca z jego unikatowego składu chemicznego została kilkukrotnie potwierdzona w testach in vitro przeprowadzonych na wrażliwych pierwotniakach Histomonas melaeagiridis (5). Natomiast efektywność stosowania preparatu Fitotril® została określona dwukrotnie w niezależnych badaniach terenowych. W 2002 roku w czterech odrębnych kurnikach porównano efektywność paszy leczniczej zawierającej nifursol z paszą z dodatkiem preparatu Fitotril® przy wystąpieniu histomonozy. W ocenie efektywności uwzględniono masy ciała ptaków oraz wskaźnik wykorzystania paszy (przypadek nr 1). Następnie w 2003 roku badano skuteczność preparatu Fitotril® jako dodatku paszowego w eksperymentalnym zarażeniu Histomonas meleagridis na dwóch zintegrowanych fermach liczących łącznie 100 000 ptaków utrzymywanych w 5 kurnikach. We wszystkich przeprowadzonych testach uwzględniono specyficzne warunki odchowu i technologie zastosowane na każdym z obiektów, w których utrzymywano ptaki doświadczalne. Czynniki te mogły mieć wpływ na wystąpienie choroby.

MATERIAŁY I METODY

Eksperyment:
Badania polegały na dodaniu preparatu Fitotril® do standardowej mieszanki paszowej dla indyków. Preparat stosowano do 100 dnia życia ptaków, w dawce 1kg na tonę paszy. Mieszankę paszową sporządzono według wymagań żywieniowych określonych dla linii ptaków użytych w doświadczeniu. Przez cały czas trwania eksperymentu ptaki żywiono paszą z dodatkiem kokcydiostatyku. Przed rozpoczęciem doświadczenia przeprowadzenia badania parazytologiczne ptaków w celu wykluczenia zarażenia pierwotniakami.

Parametry zootechniczne:
W każdej grupie ptaków podlegających badaniu określono: wskaźnik śmiertelności (IM – index of mortality), wskaźnik wykorzystania paszy (ICA – index of conversion of the food), ogólna masa ciała ptaków dostarczonych do ubojni (TW – total weight of butchery), średnią masę ciała (AW – average weight), średni wiek uboju ptaków (AS – average age at butchery).

Badania laboratoryjne:
W wieku 20, 40 i 60 dni z badanej grupy ptaków wybierano 5‰, które poddano eutanazji i skierowano do badań laboratoryjnych. Badania te obejmowały: badania anatomopatologiczne, ze szczególnym uwzględnieniem wątroby i jelit; badania parazytologiczne wszystkich odcinków jelit w kierunku zidentyfikowania ewentualnej obecności pierwotniaków lub nicieni. W celu wyizolowania trofozoitów pierwotniaka prowadzono posiewy na podłoża: 1 ml treści jelit ślepych wysiewano na podłoże płynne (199 medium bez zawartości dwuwęglanów), ekstrakt z zarodków kurzych, surowica owcza. Całość była inkubowana w 40°C i codziennie badana (przez 96h od wysiania) przy użyciu mikroskopu kontrastowego (2, 3). Poziom natężenia inwazji pasożytniczej określany był plusami od jednego do maksymalnie czterech przy nasilonym zarażeniu (+ do maksymalnie ++++)


WYNIKI

• Przypadek nr 1: (08/02-12/02),
• grupa badana: (Fitotril®) (Tab. 1),
• budynki 1 i 4: standardowa mieszanka paszowa + Fitotril® 0,1%,
• grupa kontrolna (nifursol),
• budynki 2 i 3: standardowa mieszanka paszowa + Nifurene (nifurosol 10%) 0,05%.

W żadnym z obiektów nie było posadzek cementowych.
Przypadek nr 2: wyniki zostały przedstawione w tabeli 3.


DYSKUSJA

Przypadek nr 1
Eksperyment:
Uzyskane wyniki podkreślają, że obydwie grupy uzyskały porównywalne parametry produkcyjne do osiąganych w hodowlach o wysokim standardzie. Z testu jednoznacznie wynika, iż zastosowany środek farmakologiczny jak i ekstrakty roślinne, cechują się porównywalną skutecznością w kontrolowaniu zarażeń Histomonas meleagridis. (Tabela 1)

Badania laboratoryjne:
Po przeprowadzeniu badań laboratoryjnych nie zauważono znaczących różnic pomiędzy badanymi grupami. Obecność pasożytów była wykrywana w każdej z grup w momencie osiągnięcia przez ptaki 40 doby życia. Zarażenie skutkowało wystąpieniem zapalenia jelit, jednak nie zaobserwowano zmian typowych dla histomonozy w wątrobie badanych ptaków. (Tabela 2)

Przypadek nr 2
Eksperyment:
Wyniki badań wskazują na pogorszenie obserwowanych parametrów we wszystkich obiektach (z wyjątkiem budynku nr 4). Wyniki te można wiązać ze szczególnymi warunkami klimatycznymi i warunkami techniczno-środowiskowymi monitorowanych obiektów. Poza tym należy wziąć pod uwagę fakt, że w innych kurnikach należących do badanej grupy uzyskano podobne wyniki. Inne interesujące dane dotyczą przebiegu choroby w wybranej hodowli, jak też w dwóch innych hodowlach, w których indyki żywione były wyłącznie pasza z dodatkiem ekstraktów roślinnych bez kokcydiostatyków i bez preparatu Fitotril® (Tabela 3).

Wyniki laboratoryjne:
We wszystkich kurnikach objętych leczeniem u ptaków nie stwierdzano obecności pasożyta, aż do 60 doby życia ptaków. W nieleczonej grupie zarażenie było notowane w wieku 60 dni (stopnień zarażenia ++). Taka inwazja powodowała występowanie zapalenia jelit, jednak bez wywoływania zmian będących objawami charakterystycznymi dla histomonozy. W czasie przebiegu doświadczenia przebadano łącznie 90 zwierząt.


Podsumowanie

Od czasu kiedy nie ma żadnego preparatu farmakologicznego dopuszczonego do zwalczania histomonozy, zaprezentowane w niniejszym artykule wieloczynnikowe podejście w trakcie trwania eksperymentu może być brane pod uwagę jako skuteczna metoda zwalczania histomonozy. Wykorzystanie produktu pochodzenia roślinnego jako dodatku paszowego jest skuteczne w profilaktyce choroby. Dodatkową zaletą preparatu Fitotril® jest możliwość stosowania różnych dawek w zależności od warunków środowiskowych i klimatycznych fermy. Odnotowano wyraźne różnice statystyczne dotyczące zwiększenia występowania intensywnych inwazji pasożytniczych w grupach nieleczonych, w porównaniu z grupami kontrolnymi. Podczas prowadzenia badań nad skutecznością preparatu Fitotril® podawanego w paszy, w stadach szczególnie narażonych na inwazję Histomonas meleagridis, rozważano możliwość równoczesnego podania go w wodzie do picia celem zwiększenia jego skuteczności. Takie równoczesne podanie obu postaci preparatu badane będzie w następnych doświadczeniach.

Bibliografia:
Callait M. P., Granier C., Chauve C., Zenner L. (2002): „in vitro activity if terapeutic drugs against Histomonas meleagridis” Poultry Science 81: 1122-1127.
Dwyer D. M. (1970). „An improved method for cultivating Histomonas meleagridis”. Jurnal of Parasitology 56: 191-192.
McDougald L. R. (1973). „In vitro isolation of Histomonas meleagridis as a potential useful diagnostic aid”. Avian Diseases 17: 847-850.
McDougald L. R. (1997). „Other protozoan diseases of the intestinal tract”. In Diseases of Poultry 10th ed. B. W. Calnek, ed. Iowa State University Press, Ames, IA, 890-895.
Zenner L. (2003). Personal communication.

Tłumaczenie: lek. wet. Katarzyna Bobusia

G. Tosi, E. Romagna, L. Ranieri, F. Ostanello