Inwazje helmintów (szczególnie w chowie ekstensywnym drobiu) stanowią ciągle bardzo ważny problem. Często występują nematodozy wywoływane przez nicienie, raczej sporadycznie mogą mieć miejsca tasiemczyce – cestodozy a także wywoływane przez przywry trematodozy, przez kolcogłowy akantocefalozy, groźną jednostkę chorobową – kokcydiozę oraz histomonozę (czarną główkę) wywołują pierwotniaki.

W artykule scharakteryzowano następujące choroby:

• wywoływane przez nicienie – syngamozę, kapilariozę, heterakiozę,
• wywoływaną przez przywry – prostogonimozę,
• wywoływane przez tasiemce – tasiemczyce,
• wywoływane przez pierwotniaki – kokcydiozę indyków i histomonozę.

Syngamoza (Syngamosis)

Jest wywoływana przez nicienie Syngamus trachei pasożytujące w tchawicy, czasami w oskrzelach i oskrzelikach. Nicienie występują parami, tworzą kształt litery Y. Samiec ma od 2 do 6 mm długości i jest połączony z samicą (o długości od 7 do 20 mm) w trwałym stadium kopulacji. Pasożyty torebkami gębowymi przyczepiają się do ścianek tchawicy, odżywiają się krwią. Jaja tego pasożyta podczas kaszlu lub połknięte wydostają się do środowiska przez przewód pokarmowy. Z nich wylęgają się larwy inwazyjne, te następnie zostają zjedzone przez następne ptaki. Larwy z przewodu pokarmowego żywiciela dostają się do naczyń krwionośnych a cała wędrówka kończy się w tchawicy. Długość życia pasożyta wynosi 46-61 dni. Najczęściej chorują kurczęta oraz młode indyki do 10 tygodnia życia. Procent śmiertelności na skutek uduszenia u młodych indyków może sięgać nawet do 50%. Czynnikami sprzyjającymi tej jednostce chorobowej mogą być złe warunki zoohigieniczne, hipowitaminoza A, utrzymywanie młodych ptaków wraz ze starszymi oraz wychów wybiegowy. Ogromnym rezerwuarem syngamozy są wolno żyjące ptaki, jako że nicień Syngamus trachea pasożytuje u wielu tych dziko żyjących ptaków. Typowymi objawami jest duszność, wykrztuszanie, potrząsanie głową, nastroszenie upierzenia, wyraźnie zmniejszony apetyt i w związku z tym znaczący spadek masy ciała. Bezwzględnie należy oddzielić wybiegi dla poszczególnych gatunków drobiu, utrzymywać je w suchym stanie, pokryć siatką w celu odizolowania od dzikich ptaków, młode ptaki do ok. 8 tygodnia życia izolować w celu uzyskania pewnego stopnia odporności.


Histomonoza – czarna główka (Histomonosis, blackhead)

Histomonozę wywołują wiciowce Histomonas meleagridis. Pasożyt ten występuje w dwóch postaciach. Pierwotniaki zasiedlające jelita ślepe są zaopatrzone w 1 wić, czasami tylko w 4 wici i mają długość 3-16 µm, pasożyty żyjące w tkankach są kształtu ameboidalnego i długość ich wynosi 8-17 µm. Wiciowiec ten rozmnaża się przez podział, nie tworzy form przetrwalnikowych i jest dość wrażliwy na czynniki środowiska zewnętrznego. W kale może przeżyć przez kilka godzin, a w jajach nicienia Heterakis gallinarum może przeżyć nawet 3 lub 4 lata. Omawiana jednostka chorobowa najczęściej występuje u indyków w wieku 3-12 tygodni. Wiciowce po przedostaniu się do przewodu pokarmowego lokalizują się najpierw w błonie śluzowej jelit ślepych, w niej tworzą się wówczas stany zapalne, owrzodzenia, następnie wraz z krwią przedostają się do wątroby. Sprzyjają tej inwazji drobnoustroje takie jak Clostridium perfringens, Eimeria spp. Okres inkubacji trwa od jednego do dwóch tygodni. Indyki mają zmniejszony apetyt, zwiększone pragnienie, skupiają się wokół źródła ciepła, ich upierzenie matowieje, są osłabione, oszczędne w ruchach, mają biegunkę, a ich kał jest cuchnący, pienisty. Korale indyków stają się bardzo wyniszczone i zasinione (stąd nazwa jednostki chorobowej – czarna główka). W ostrych przypadkach upadki mogą sięgać nawet 100% stada. Zapobieganie histomonozie polega głównie na przestrzeganiu zasad bioasekuracji, unikaniu wspólnego chowu indyków z innymi gatunkami drobiu, regularnym odrobaczaniu stada.


Kokcydioza indyków

Kokcydioza wywoływana jest przez pierwotniaki z rodzaju Eimeria stanowiące w chowie i hodowli drobiu bardzo duży problem. Szczególne zagrożenie stanowi ta choroba u ptaków młodych. U indyków dotychczas zostało scharakteryzowanych siedem gatunków Eimeria spp., z których pięć wywołuje zmiany morfologiczne w obrębie jelit. Wśród gatunków Eimeria dominującą jest E. meleagrimitis i E. dispersa. W zależności od rodzaju, pierwotniaki umiejscawiają się w jelicie cienkim, ślepym, prostym albo w steku. U indyków zmiany morfologiczne i obraz kliniczny kokcydiozy są raczej mało charakterystyczne. O wystąpieniu tej jednostki chorobowej, jak również o jej przebiegu decyduje cały szereg różnych czynników takich jak: gatunek kokcydiów, wiek ptaków, typ użytkowy, warunki środowiskowe i stan immunologiczny ptaków. Kokcydioza może wystąpić u indyków w każdym wieku, jednakże najczęściej może się pojawić między 3 a 6 tygodniem życia. Często w fermowym chowie indyków można stwierdzić, że przebieg tej choroby jest mało charakterystyczny i zbliżony do histomonozy, krwotocznego zapalenia jelit, wrzodziejącego zapalenia jelit, nekrotycznego zapalenia jelit czy do salmonellozy. Ptaki już zarażone Eimeria spp. mają osłabiony apetyt. osłabione pragnienie, ich pióra stają się nastroszone, pojawia się bardzo wodnista biegunka (w wydalanym kale stwierdza się krew i śluz). W wyniku tego indyki szybko stają się odwodnione. W konsekwencji zmniejsza się ich masa ciała, gorzej wykorzystują paszę i następują w stadzie liczne upadki. W celu zapobiegania i zwalczania kokcydiozy należy przestrzegać podstawowych zasad higieny, w skarmianych mieszankach paszowych podajemy indykom zarejestrowane w kraju kokcydiostatyki.


Tasiemczyca (cestodoza)

Występowanie tasiemczycy jest uzależnione od obecności pośrednich żywicieli i sposobu chowu. Na zarażenie bardziej są narażone ptaki korzystające z wybiegów. W chowie bezwybiegowym też może mieć miejsce inwazja tasiemców w przypadku np. pojawienia się w paszy chrząszczy lub much mogących występować jako żywiciele pośredni.
Tasiemczyce są powodowane najczęściej przez gatunki tasiemców Raillietina cesticillus, R. echinobothrida, Davainea proglottina, Choanotaenia infundibulum. Ciało tasiemców jest złożone ze skoleksa i strobili i ma długość od 4 do 23 cm. Skoleks posiada od jednego do kilku wieńców. Najczęściej zarażeniu ulegają osobniki młode poprzez spożycie pośrednich żywicieli (bezkręgowców, ślimaków, owadów, skąposzczetów). Ze względu na to, że w rozwoju tasiemców konieczny jest pośredni żywiciel, stanowią one zagrożenie przede wszystkim przy wybiegowym chowie drobiu. Tasiemce uszkadzają błonę śluzową jelit, następnie wywierają ucisk na naczynia krwionośne, a to z kolei w konsekwencji prowadzi do ich pękania i do wybroczyn, może dojść do zaczopowania światła jelita oraz następują zatrucia toksynami produkowanymi przez tasiemce. Ptaki stają się wychudzone, mają niedokrwistość, ich upierzenie matowieje. Obserwuje się niedowłady kończyn i osowiałość. Przebieg choroby i nasilenie jej objawów zależą od intensywności inwazji, gatunku tasiemca i wieku ptaków. Zwalczanie i zapobieganie polega przede wszystkim na odrobaczaniu ptaków, nie należy razem utrzymywać drobiu w różnym wieku (jest to jeden z czynników sprzyjających zarażeniu), inne czynniki ułatwiające zarażenie to obecność pośrednich żywicieli oraz lokalizacja wybiegów na podmokłych terenach.


Heterakioza (Heterakiosis)

Wywołana jest obecnością nicieni Heterakis gallinarum, które pasożytują w jelitach ślepych. Są one białawej barwy, samica osiąga średnio 10-15 mm, samiec zaś 7-13 mm. Jaja tego pasożyta w zewnętrznym środowisku swoją inwazyjność osiągają w ciągu dwóch tygodni, natomiast nawet do 2 lat mogą zachowywać swoją żywotność w glebie. Ptaki połykają jaja, z nich w jelitach cienkich wylęgają się larwy, następnie wędrują one do jelit ślepych, gdzie osiągają dojrzałe stadium. Tutaj poprzez wydzielanie toksyn oraz działanie mechaniczne powodują zaburzenia w trawieniu, objawiające się licznymi biegunkami, utratą apetytu i anemią. U osobników dorosłych niejednokrotnie zarażenia są bezobjawowe. Sporadycznie zdarzają się upadki śmiertelne. Samice Heterakis gallinarum odgrywają bardzo dużą rolę w szerzeniu histomonozy, zarażają bowiem ptaki pierwotniakiem Histomonas meleagris, który wywołuje u indyków chorobę zwaną „czarna główka”. Czynnikami ułatwiającymi wystąpienie tej jednostki chorobowej jest brak higieny, zbyt duża obsada ptaków, utrzymywanie razem ptaków w różnym wieku i inne choroby. Oprócz wspomnianej biegunki obserwuje się zmniejszenie tempa wzrostu, skłonności do kanibalizmu, osłabienie i niedokrwistość. Wskazane jest najlepiej dwukrotne w ciągu roku odrobaczanie ptaków.


Kapilarioza (Capillarooses)

Kapilariozy są wywoływane przez różne gatunki kapilarii: Capillaria obsignata, C. caudinflata, C. anatis, C. anseris i inne. Jest to pasożyt bytujący w różnych odcinkach przewodu pokarmowego (w jamie dziobowej, przełyku, wolu, żołądku, jelicie cienkim, ślepym i prostym). Nicienie mają od kilku do ok. 40 mm długości, są białego koloru. Na kapilariozę chorują indyki i inne gatunki drobiu, w różnym wieku, choć najczęściej występuje ona u osobników do 3 miesiąca życia. Nicienie powodują liczne uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego, a wydzielane przez nie toksyny wywołują uporczywe biegunki. Obecność pasożytów powoduje utratę apetytu, zwiększone pragnienie u ptaków, wychudzenia, niedokrwistość, matowienie upierzenia i niedowłady kończyn. Przy umiejscowieniu nicieni w przełyku ptaki mają trudności w połykaniu paszy, następuje zaleganie paszy, charczenie. Do zadań hodowcy należy dbałość o higienę, czystość i suchość wybiegów i odrobaczanie.


Prostogonimoza (Prosthogonimosis)

Prostogonimoza najczęściej jest wywoływana przez przywry Prosthogonimus ovatus, P. cuneatus. Pasożyty umiejscawiają się w torebce Fabrycjusza i jajowodach ptaków, sporadycznie w jaju i w jelicie. Rozwój ich przebiega z udziałem dwóch żywicieli pośrednich, a są nimi ślimaki słodkowodne i larwy różnych gatunków ważek. Zarażenie ptaków następuje przez zjadanie larw czy też dojrzałych ważek. U chorych ptaków występuje biegunka, brak apetytu, zwiększone pragnienie, utrudnione poruszanie się. Zarażone indyczki mogą znosić jaja o cienkich skorupach lub pozbawione skorupek wapiennych, lub „leją jaja”. Czynnikiem ułatwiającym zarażenie jest utrzymywanie ptaków w miejscach wilgotnych, w których rozwijają się ważki. Należy ptaki odrobaczyć, uniemożliwić korzystanie z wybiegów zlokalizowanych w pobliżu zbiorników wodnych.

Producenci drobiu muszą pamiętać o tym, że podłożem chorób wywoływanych przez pasożyty wewnętrzne i zewnętrzne są na pewno nieodpowiednie warunki zoohigieniczne, wpływają one na pogorszenie kondycji ptaków, a to z kolei sprzyja inwazji pasożytów. Dbałość o właściwy mikroklimat, odpowiednią obsadę ptaków, przestrzeganie zasad higieny może w dużym stopniu zapobiegać tym pasożytniczym inwazjom.

Piśmiennictwo dostępne u autora

Bartosz Korytkowski

Bydgoszcz

Tags: choroby drobiu , choroby indyków