W obecnej dobie przy tak szybko rozwijającej się hodowli drobiu, przy dalece posuniętym progresie genetycznym, hodowcom musi zależeć na osiągnięciu najlepszego efektu hodowlanego tj. szybkich przyrostów masy ciała w krótkim czasie, przy najlepszym wykorzystaniu paszy i najmniejszym jej zużyciu. Aby jednak można było osiągnąć taki efekt, zarówno producenci pasz jak i sami hodowcy muszą zadbać o zapewnienie ptakom najlepszych warunków hodowlanych. Pozwala to na utrzymanie drobiu w dobrej kondycji – wpływając pozytywnie na ich zdrowie.

Dla każdego hodowcy ważny jest efekt ekonomiczny, na który podczas cyklu produkcyjnego składa się wiele czynników takich jak:

• materiał genetyczny,
• prawidłowa selekcja piskląt,
• profilaktyka (szczepienia, nadzór weterynaryjny),
• warunki utrzymania (obsada ptaków na m2 powierzchni, jakość ściółki, systemy pojenia, karmienia, wentylacji,
• warunki zoohigieniczne (temperatura w budynku, wilgotność względna, zgodna z normami,
• niezawodność systemów kontrolujących (monitory, komputery),
• sumienność ludzi zatrudnionych do obsługi fermy,
• profesjonalizm doradców żywieniowych,
• uczciwość producentów pasz.

Na co należy szczególnie zwrócić uwagę?

Wszystkie wymienione czynniki są ściśle związane z zapewnieniem dobrostanu ptakom, a ten z kolei sprzyja szybkiemu wzrostowi i utrzymaniu ptaka w dobrej kondycji. Dobrostan, to również prawidłowe funkcjonowanie układu trawiennego, szczególnie jelit, gdzie odbywa się wchłanianie strawionego pokarmu. Już w pierwszym dniu życia ptaka prawidłowość funkcjonowania jelit wpływa na jego dalszy rozwój, a często decyduje o jego życiu. Mikroflora zasiedlająca przewód pokarmowy w postaci Bacteroides, Citrobacter, Clostridium (Cl. sporogenes), Escherichia (E. coli), Enteroccocus (E. faecium), Eubacterium, Fusobacterium, Lactobacillus (L. Casei, L. plantarum), Propionibacterium, Ruminococcus, Streptococuss (Strep. faecalis) stanowi podstawę prawidłowego funkcjonowania organizmu. Ptaki tuż po wykluciu mają bardzo ubogo zasiedlony przewód pokarmowy. Ptaki obecne w kurniku stykają się z florą występującą w otoczeniu, głównie w ściółce. Okres namnażania się prawidłowej mikroflory (bakterie, grzyby, pierwotniaki) w jelitach młodych indyków, trwa:

• w jelicie cienkim – około 2 tygodni,
• w jelicie ślepym – ponad 30 dni.

Okres ten jest jednak bardzo niebezpieczny dla ptaków, gdyż narażone są one wtedy na niebezpieczeństwo zasiedlenia przewodu pokarmowego przez bakterie patogenne w postaci: Escherichia coli, Salmonella, Mycobakterium, Shigella, Bacteroides, Proteus, Streptococcus, Clostridium, Pseudomonas, Vibrio, a także Rotawirus i wywołania zmian w konsystencji pomiotu, których następstwem mogą być groźne choroby tj. kolibakterioza, koligranulomatoza, pastereloza, mykoplazmoza, gruźlica, streptokokoza, ornitobakterioza, a także wywołane pałeczkami salmonella – salmonelloza, puloroza, tyfus kur, arizonoza indyków oraz inne zakażenia bakteryjne (listerioza, zakażenia krętkami jelitowymi rodzaju Spirocheta i Borrelia). Zagrożenie stanowią także sytuacje stresogenne takie jak: zmiana miejsca zasiedlenia (transport, hałas, szczepienia), czy błędy żywieniowe (nieodpowiednia pasza na bazie złych komponentów lub nieodpowiednia w danym okresie odchowu). Patogenna flora zasiedlająca przewód pokarmowy może powodować biegunki.
Zaburzenia funkcjonowania przewodu pokarmowego, wynikiem których jest uwodniony pomiot, spowodowane są niejednokrotnie obecnością mykotoksyn (aflatoksyny, fuzariotoksyny), pentanów pochodzących z paszy, a przede wszystkim zjełczałym tłuszczem, który został wprowadzony do paszy, jako jeden z jej składników. Z uwagi na wrażliwość przewodu pokarmowego ptaków na nieodpowiednio skomponowaną dietę, należy zwrócić szczególną uwagę na jej zbilansowanie, a poszczególne jej komponenty muszą spełniać warunki składników o najwyższej jakości.


Niezawodny monitoring

Pomocnym w ustaleniu wszelkich objawów, świadczących o zmiennej konsystencji pomiotu u drobiu jest codzienny monitoring. Dokładna obserwacja wskaże, czy są to naturalnie i prawidłowo uformowane odchody, czy może nastąpiły zmiany zarówno w konsystencji, jak i w częstotliwości wydalania. Dzięki częstej i dokładnej obserwacji stada, hodowca może szybko zareagować, a dzięki interwencji zapobiec rozwojowi chorób spowodowanych zarówno zakażeniami bakteryjnymi, inwazją pierwotniaków, jak i wirusów. Częstą przyczyną zmiany w konsystencji pomiotu mogą być także nieprawidłowości w diecie, jak również nieodpowiednie warunki utrzymania.


A co z prawidłową mikroflorą?

Prawidłowa mikroflora przewodu pokarmowego stanowi ochronę organizmu ptaka. Tworzy ona grubą warstwę pokrywającą błonę śluzową zarówno żołądka, jak i jelit. Dbałość hodowcy o prawidłową florę jelitową u drobiu odbija się pozytywnym echem na szybkim i prawidłowym przyswajaniu składników pokarmowych. Bakterie zasiedlające układ trawienny uruchamiają enzymy, które biorą aktywny udział w procesie trawienia. Dzięki obecności mikroorganizmów, oprócz procesów wchłaniania składników pokarmowych potrzebnych dla prawidłowego wzrostu ptaków, zostaje syntetyzowana witamina C (ściana jelita czczego kury syntetyzuje 324 mg, a jelita ślepego 177 mg witaminy C w kg tkanki), a także witamina K wpływająca na krzepliwość krwi, jak również witaminy z grupy B, które wywierają ogromny wpływ na prawidłowy wzrost i rozwój ptaków. Niedobory witamin mogą powodować obniżenie przyrostów masy ciała poprzez różne zmiany anatomo – histopatologiczne narządów wewnętrznych. Dlatego też, aby ochronić ptaki przed kolonizacją bakterii enteropatogennych stosuje się programy profilaktyczne oparte na zastosowaniu preparatów określanych, jako – fizjologiczna mikroflora jelit. Preparaty te wykorzystuje się do oprysków piskląt jednodniowych lub po rozpuszczeniu w wodzie do picia dla ptaków jednodniowych, a także starszych.
W warunkach chowu naturalnego ptaki pozyskują kompletną florę bakteryjną, potrzebną do prawidłowego funkcjonowania organizmu od swoich rodziców oraz ze środowiska, w którym przebywają. W warunkach nowoczesnej produkcji wielkotowarowej niebezpieczeństwo czyha już w wylęgarniach. Również osobny chów rodziców i potomstwa znacznie opóźnia zasiedlenie mikroflorą przewodu pokarmowego młodych ptaków. Prawidłową równowagę flory jelitowej np. u kur, zakłóca także rozpoczęcie okresu nieśności, szczyt nieśności, pierzenie. Osłabia ją także terapia antybiotykowa. Aby zasiedlić przewód pokarmowy, nowo wyklutym pisklętom podaje się w paszy lub wodzie preparaty, które zostały przygotowane na bazie mikroflory jelitowej dorosłych osobników – probiotyki – zawierające naturalne wyselekcjonowane, pojedyncze szczepy bakterii, lub cały zespół różnych szczepów oraz ich metabolitów. Preparaty mogą być wzbogacone w żelazo, miedź, a także witaminy głównie B12, oraz D3 i E. Często zawierają również immunoglobuliny. Dzięki preparatom zostaje utrzymana równowaga ilościowo – jakościowa flory bakteryjnej, zasiedlającej przewód pokarmowy, a to pozwala na poprawienie trawienia i przyswajania składników pokarmowych, obniżenie pH treści jelit, produkcji naturalnych substancji antybiotycznych, bakteriostatycznych, produkcji enzymów i witamin (B i K). Zachowanie równowagi sprzyja również stymulacji odporności, a także obniżeniu poziomu cholesterolu we krwi i tkankach.


Na czym zatem polega profilaktyka?

Dbałość hodowcy o prawidłową florę jelitową u drobiu widoczna jest przede wszystkim w przestrzeganiu zasad prawidłowego żywienia. Niezbędnym działaniem zmierzającym do utrzymania równowagi mikroflory jelitowej jest także wprowadzenie do mieszanek paszowych kwasów organicznych, bądź bakterii kwasu mlekowego. Zakwaszenie treści jelit powoduje ograniczenie rozwoju mikroorganizmów niekorzystnych, a nawet chorobotwórczych.
Podsumowując można stwierdzić, że czynnikami bezpośrednio wpływającymi na uwodnienie pomiotu są:
V    błędy żywieniowe:
–    nieodpowiednia pasza (komponenty o niskiej jakości, np. zjełczały tłuszcz),
–    źle zbilansowana pasza (nieodpowiednia w danym okresie odchowu),
V    zakażenia bakteryjne, inwazja pierwotniaków i wirusów,
V    czynniki stresogenne (zmiana miejsca zasiedlenia -transport, hałas, szczepienia),
V    nieodpowiednie warunki utrzymania.

Katarzyna Jankowska

PAN Olsztyn