| Uwaga nadchodzą upały |
 |
 |
 |
| Indyk Polski | |
| Wpisany przez lek. wet. Tomasz Pirus | |
|
… “Czasami wystarczy jeden dzień, aby ponieść straty, które będą rzutować na opłacalność produkcji w całym roku” … O tym, że drób niezbyt dobrze znosi ciepłe dni, jako hodowcy drobiu wiedzieliście Państwo od dawna. Dodatkowa wentylacja, chłodzenie powietrza na fermie za pomocą aparatury nawilżającej - wszystko, aby zapewnić ptakom jak najlepsze warunki. Im cieplej na dworze, tym bardziej czujny jest hodowca drobiu. Ale właściwie dlaczego tak jest? Ponieważ natura bardzo źle wyposażyła drób w mechanizmy termoregulacyjne. Aby utrzymać temperaturę ciała na odpowiednim poziomie, i przede wszystkim nie dopuścić do jej podniesienia, zwierzęta stosują różne systemy, które sprowadzają się do tego, że wilgoć wyparowuje i ciepło jest odprowadzane, przez co temperatura ciała spada. Na przykład u ludzi dzieje się to za pomocą potu, u innych zwierząt (psy) za pomocą śliny. Ptakom jednak brak gruczołów potowych, długiego języka i wielu gruczołów ślinowych jak u psa. A jednak próbują one odprowadzić ciepło poprzez gwałtowne oddychanie, z tą różnicą, że (w przeciwieństwie do psa) wogóle nie zostały do tego przystosowane. Powoduje to “hiperwentylację” (patrz: oddychanie z otwartym dziobem), zmiany w pH krwi i komórek, co skutkuje zakłóceniem aktywności enzymów i metabolizmu komórki. Stres cieplny Skutki stresu cieplnego W okresie upałów stres cieplny pogarsza tempo wzrostu, wykorzystanie paszy i przeżywalność przede wszystkim u brojlerów. U ptaków narażonych na wysokie temperatury otoczenia wzrasta temperatura ciała, szybkość akcji serca i podstawowa przemiana materii, a zmniejszeniu ulega dotlenienie krwi. Im dłużej brojlery poddane są wpływowi takich warunków środowiska, tym większy jest stres oraz jego skutki, powodujące w ostateczności śmierć. Wysoka temperatura, szczególnie w połączeniu z wysoką wilgotnością, obniża spożycie paszy oraz wpływa ujemnie na przyrosty ptaków i co jest z tym związane efektywność odchowu. Bezpośrednim efektem stresu cieplnego jest wyższa śmiertelność a pośrednim jest wzrost kosztów produkcji. Następnym przykładem efektu stresu cieplnego jest niska masa ciała oraz małe przyrosty indyczek w wychowie, co w przyszłości może wpłynąć negatywnie na poziom nieśności. Stres cieplny obniża u nich spożycie paszy, zmniejsza ilość jaj oraz niekorzystnie wpływa na jakość skorupy. Bardzo ważnym elementem jest stosowanie elektrolitów oraz preparatów multiwitaminowych dodawanych do wody w celu złagodzenia skutków stresu cieplnego. Elektrolity, które są stosowane zawierają najczęściej chlorki potasu i sodu, siarczany sodu, potasu oraz dwufosforan sodu.  Zachwianie równowagi organizmu Stres cieplny jest pojęciem ściśle związanym z procesami zaburzenia homeostazy czyli równowagi organizmu. U brojlerów temperatura ciała utrzymuje się na poziomie około 41°C. Wzrost temperatury ciała do 47°C kończy się śmiercią, ale w przypadku nagłego podwyższenia temperatury upadki mogą rozpoczynać się już przy temperaturze 45°C. Aby utrzymać temperaturę ciała w granicach fizjologicznych, ilość wydalanego ciepła na zewnątrz organizmu musi być równa ilości ciepła produkowanego przez organizm. Energia zawarta w paszy zostaje uwolniona w postaci ciepła w wyniku reakcji biochemicznych zachodzących w organizmie. W warunkach fizjologicznych część produkowanego ciepła zostaje zużyta na utrzymanie stałej temperatury ciała a reszta jest wydalana na zewnątrz organizmu. U ptaków, w odróżnieniu od innych zwierząt, bardzo niewielka część ciepła jest tracona wraz z parowaniem wody z powierzchni skóry. Ptaki stale regulują uwalnianie ciepła z organizmu, a bardzo istotnym i ważnym mechanizmem w tej regulacji jest przepływ krwi w tkankach, szczególnie w takich częściach ciała jak korale czy kończyny dolne, które są nieopierzone. Zmiana zachowania  Jeżeli temperatura otoczenia wzrasta, zachowanie ptaków radykalnie się zmienia. Rozkładają skrzydła i trzymają je jak najdalej od ciała. Ciepło może być wtedy oddawane z powierzchni pod skrzydłami, które są mniej opierzone i zwykle zasłonięte. Spożycie wody wzrasta, zmniejsza się ruchliwość ptaków, a pobieranie paszy zmniejsza się tak, aby ptak przyjął jak najmniej energii. Spadek spożycia paszy jest bardzo ważnym i istotnym mechanizmem zabezpieczenia organizmu przed przegrzaniem. W przypadku zbyt wysokiej temperatury otoczenia całość nadmiaru energii musi być wydalona z organizmu. Przy dalszym wzroście temperatury otoczenia spada efektywność oddawania ciepła, a ptaki zaczynają ziajać. Ziajanie pozwala na utratę ciepła w wyniku ewaporacji wody z wilgotnych części układu oddechowego. W warunkach stresu cieplnego chłodzenie tego rodzaju ma zasadnicze znaczenie w regulacji temperatury ciała. Zdolność organizmu do oddawania ciepła tą drogą może być dużo niższa, w przypadku gdy powietrze wdychane przez ptaka ma wysoką wilgotność. Początkowo, chłodzenie na drodze ewaporacji objawia się trzepotaniem skrzydeł, co wymusza szybszą wymianę powietrza. U ptaków przy temperaturze powyżej 27°C ziajanie umożliwia parowanie wody zawartej w powietrzu wydychanym z płuc. Jeżeli płuca są zaangażowane w ten proces, wzrost wydalania dwutlenku węgla z krwi powoduje zmiany w równowadze kwasowo-zasadowej organizmu i dochodzi do zwiększenia pH krwi. Tempo oddychania maleje jeśli temperatura ciała przekroczy 44°C. Następnie dochodzi do wzrostu ilości powietrza pobieranego z każdym oddechem. Jeżeli stres cieplny trwa długo, to mechanizm regulacji temperatury ciała jest niewystarczający do ochrony przed śmiertelnym wzrostem ciepłoty ciała. W indyczarniach, w których temperatura wynosi 32°C i więcej, następuje spadek spożycia paszy, który niekorzystnie wpływa na wyniki produkcyjne. Jeżeli temperatura w obiekcie osiągnie 38°C lub więcej niektóre ptaki kładą dzioby na podłoże i z trudem łapią oddech. Dochodzi do pierwszych upadków, głównie wśród ptaków najcięższych i przetłuszczonych. Mniejsze i lżejsze ptaki są mniej narażone na niekorzystny wpływ wysokiej temperatury. Śmiertelność wyraźnie wzrasta, gdy temperatura w indyczarni przekroczy 40°C. Skutki przegrzania Przegrzanie jest bardzo dużym zagrożeniem dla wszystkich gatunków ptaków gospodarskich. Zwiększa się wtedy dwu- lub trzykrotnie ilość wypijanej wody, następuje duże wydalanie z organizmu witamin i składników mineralnych, obniża się ilość białka i cukru w krwi. Nadmierne pobieranie wody wywołuje choroby przewodu pokarmowego, zwiększa się wrażliwość na inne choroby (mniejszy jest bowiem poziom przeciwciał), pogarsza się produkcyjność. Młode ptaki utrzymywane w temperaturze powyżej 28°C, bez możliwości ochłodzenia, tracą apetyt i gorzej przyrastają. Notuje się padnięcia najcięższych ptaków. Przy temperaturze powyżej 24°C zauważa się natomiast zmniejszenie odporności i większą śmiertelność drobiu dorosłego. W celu zmniejszenia niekorzystnych skutków przegrzania należy zapewnić ptakom dostęp do wody o temperaturze 10–12°C, ewentualnie z dodatkiem witaminy C (1 g na litr wody). W czasie upałów należy zwiększyć w paszy ilość białka ogólnego, energii metabolicznej, witamin i składników mineralnych. W celu utrzymania równowagi kwasowo-zasadowej konieczne jest wzbogacenie dawki pokarmowej przede wszystkim w sód, chlor i potas. Zmiany bilansu kwasowo-zasadowego, połączone ze zmniejszonym pobieraniem paszy, powodują ograniczenie wzrostu ptaków. Uzupełnić niedobory W podwyższonej temperaturze wzrasta spożycie wody. Bardzo ważne jest ciągłe podawanie chłodnej wody, która zastąpi w organizmie ptaka wodę utraconą w wyniku ziajania. Poleca się zwiększenie liczby poideł, aby ułatwić ptakom dostęp do wody. Bardzo ważnym elementem jest stosowanie elektrolitów oraz preparatów multiwitaminowych dodawanych do wody w celu złagodzenia skutków stresu cieplnego. Elektrolity, które są stosowane zawierają najczęściej chlorki potasu i sodu, siarczany sodu, potasu oraz dwufosforan sodu. Poprzez ziajanie ptaki usuwają z organizmu dwutlenek węgla, co powoduje wzrost pH krwi. Elektrolity lub sole kwasów są podawane w celu zapobiegnięciu temu zjawisku, ale mogą być one stosowane ściśle według zaleceń lekarza weterynarii oraz tylko w takim momencie, gdy ptaki wykazują objawy stresu cieplnego. Często polecane jest stosowanie preparatów witaminowych w celu złago dzenia skutków stresu cieplnego. Można dodać do wody witaminę C oraz inne substancje, które mogą wspomóc ptaki takie jak witamina E lub aspiryna. 
Sposoby chłodzenia Odpowiednia izolacja budynku pomaga utrzymać niższą temperaturę wewnątrz budynku 
Chociaż mamy do dyspozycji wiele środków przeciwdziałających efektom stresu cieplnego, to o negatywnym wpływie podwyższonej temperatury środowiska należy pomyśleć już przy planowaniu budowy fermy. Odpowiednie usytuowanie budynku, jego izolacja oraz systemy wentylacji i nawilżania mogą zniwelować lub nie dopuścić do zadziałania czynnika jakim jest wysoka temperatura. Rozwiązania te są zdecydowanie lepsze od działań, które podejmuje się w trakcie kiedy ptaki już poddane są działaniu takiego czynnika. W naszej strefie klimatycznej warunki powodujące wystąpienie stresu cieplnego zdarzały się kilka lub kilkanaście razy w roku. Dzisiaj w wyniku ocieplenia klimatu i występowania długich okresów z wysoką temperaturą należy zwrócić szczególną uwagę na stosowanie metod ograniczających działanie stresu cieplnego.
|
