Ściółka jest w chowie drobiu elementem niezbędnym. Ma być stosowana we wszystkich systemach utrzymania ptaków, w tym również klatkowym.

    Ściółka stanowi jeden z czynników, wpływających na wyniki produkcyjne drobiu. Jej jakość i pielęgnowanie są tak samo ważne, jak zapewnienie ptakom odpowiedniego żywienia, warunków środowiskowych czy profilaktyki weterynaryjnej.

Dobrą ściółkę  charakteryzuje:
• wyrównane rozdrobnienie  (poniżej 1 cm),
• równa, luźna powierzchnia,
• miękkość umożliwiająca ptakom  
wygodne spacerowanie,  
• suchość i brak zanieczyszczeń  chemicznych i biologicznych,
• mała pylistość,
• właściwa wilgotność,
• duża chłonność,
• zdolność do szybkiego wysychania,
• właściwy odczyn,  
• niska zawartość amoniaku,
• możliwość zagospodarowania  po eksploatacji.

    Przy wyborze materiału na ściółkę trzeba kierować się następującymi kryteriami:

• rodzajem produkcji,
• kosztem materiału,
• możliwością zdobycia surowca na ściółkę.

    Na ściółkę mogą być przeznaczane różne materiały, które wykazują zróżnicowaną higroskopijność – zdolność do wchłaniania wody (tab. 1). Najwyższą higroskopijność wykazuje torf. Jednak jest on zbyt drogi i trudny do nabycia. Krótko cięta słoma zbożowa, wióry drzewne są nadal uważane za dobry rodzaj ściółki. Należy dodać, iż tylko ściółka niezakażona i utrzymana we właściwy sposób stwarza ptakom optymalne warunki bytowania.
 
Sposób wykorzystania materiału
    Oprócz wyboru odpowiedniego materiału, bardzo ważny jest sposób jego wykorzystania. Dotyczy to grubości układanych warstw, kombinacji kilku uzupełniających się materiałów oraz dodatków podnoszących wartość użytkową ściółki.
    Ściółkę należy układać w odpowiedniej warstwie, aby wykorzystać higroskopijne i izolacyjne jej właściwości. Grubość ściółki zależy także od rodzaju produkcji i warunków panujących w pomieszczeniu drobiarskim. Inaczej powinno się postępować w produkcji brojlerów aniżeli w czasie długiego okresu użytkowania ptaków (nioski), gdzie świeżą warstwę ściółki dościeła się kilkanaście razy. Grubsza warstwa ściółki wskazana jest dla ptaków cięższych, które przy poruszaniu się przesuwają jej warstwy.
    Im większa różnorodność materiałów, tym lepsza struktura ściółki i bardziej czynne podłoże procesów biologicznych. Oprócz najczęściej stosowanej mieszaniny trocin ze słomą, można wprowadzić także dodatek plew, paździerzy lnianych, łusek roślin strączkowych.
 
 
Mokra ściółka to nie tylko źródło amoniaku
    Wiemy doskonale, że mokra ściółka stanowi bardzo kłopotliwy problem w pomieszczeniach dla drobiu. Problem komplikuje się dodatkowo jesienią, kiedy to gwałtownie spada temperatura otoczenia i w związku z tym znacznie podnosi się wilgotność względna powietrza. 
    Drób utrzymywany na wilgotnej ściółce ma kłopoty z nogami; odparzenia na podeszwach, zapalenia stawów kolanowych, wzrasta również ilość przypadków pęcherzy piersiowych. Ponadto wilgotna ściółka sprzyja zakażeniom skorupy. 
    Właściwa pielęgnacja ściółki pozwala utrzymać ją w suchym stanie, dzięki temu obniża się tempo namnażania drobnoustrojów, a tym samym możliwym będzie przeciwdziałanie groźbie wybuchu choroby u ptaków czy pojawieniu się problemów ze zdrowotnością ich nóg. Sucha ściółka ma również duży wpływ na kształtowanie się przyjaznego dla ptaków środowiska w kurniku. 
    Mokra ściółka to doskonałe miejsce do namnażania się drobnoustrojów, w tym głównie tych wydalanych wraz z odchodami. W jednym gramie ściółki może znajdować się nawet 1.000.000.000 mikroorganizmów. W mokrej ściółce kilkakrotnie więcej. Przy podwyższonej zawartości wilgoci w ściółce i przyjaznej dla nich temperatury bakterie rozmnażają się niemal błyskawicznie. Niektóre bakterie dzielą się na dwie nowe komórki co 20 minut, stąd też z jednej komórki bakteryjnej może powstać w sprzyjających warunkach około 130.000 nowych bakterii, w ciągu zaledwie 6. godzin. Ponadto zawilgocona ściółka, to także wysokie stężenie amoniaku. Na produkcję amoniaku wpływają cztery czynniki: odchody, ciepło, wilgotność, bakterie. 
 
 
Amoniak wpływa na zdrowotność  i produkcyjność ptaków
    Amoniak wywiera niekorzystny wpływ na drogi oddechowe drobiu. Wykazano, że w ilości 10 mg/l powietrza uszkadza rzęski nabłonka migawkowego płuc. Przy długotrwałym stężeniu wynoszącym 20 mg/l następuje wzrost podatności ptaków na pomór rzekomy i chorobę worków powietrznych. Wysoka zawartość tego gazu w kurniku powoduje spadek zapotrzebowania drobiu na energię i utratę apetytu, a w efekcie zmniejszenie przyrostów masy ciała oraz gorsze wykorzystanie paszy. 
    Amoniak oddziaływuje także negatywnie na nieśność i jakość jaj. Kurki wychowywane od 11. do 18. tygodnia w pomieszczeniach o wyższej zawartości tego gazu rozpoczęły nieśność później i miały skłonności do znoszenia jaj dużych, lecz ogólna ich ilość była mniejsza. Zaobserwowano, że wzrost poziomu amoniaku w powietrzu do 52 mg/l spowodował spadek produkcji jaj z 81 do 75%. Gaz ten, nawet przy niewielkim stężeniu w powietrzu może przedostawać się do treści jaj i pogorszyć ich jakość. 
    Nadmiar amoniaku w pomieszczeniu jest przyczyną rogowacenia spojówek, szczególnie często chorują ptaki młode (2.-3. tygodniowe). Chore ptaki siedzą i wydziobują innym pióra na grzbiecie. Zbijają się w grupy i przymykają oczy ponieważ są wrażliwe na światło. 
 
 
Wpływ siarkowodoru  na zdrowotność drobiu
    Oprócz amoniaku w zawilgoconym pomieszczeniu dla drobiu może, szczególnie zimą pojawić się siarkowodór, powodujący zatrucie ptaków. Gaz ten powstaje w procesach gnilnych substancji białkowych, w przyjaznych warunkach – wilgotna ściółka, wysoka temperatura czy obfite żywienie paszami białkowymi. Siarkowodór podrażnia błony śluzowe, przyczyniając się do obrzęków płuc i niedokrwistości drobiu. Poza tym zakłóca procesy trawienia, obniża odporność ptaków, powoduje spadek ich masy ciała. Stwierdzono, że zawartość w powietrzu amoniaku powyżej 0,1%, siarkowodoru powyżej 0,02% i dwutlenku węgla na poziomie przekraczającym 3,5% jest przyczyną obniżenia nieśności oraz pogorszenia jakości jaj. 
 
 
Zakwaszanie ściółki
    Do różnych sposobów ograniczających wydzielanie amoniaku ze ściółki należy jej zakwaszanie. Normalne pH ściółki jest wysokie i wynosi 8,5-9,0. Bakterie produkujące ten gaz na drodze rozkładu kwasu moczowego nie rozwijają się w środowisku kwaśnym. Badacze amerykańscy wykazali, że przy pH ściółki poniżej 7,0 produkcja amoniaku była minimalna. 
    Zakwaszające środki chemiczne, jeśli są stosowane prawidłowo mogą działać efektywnie przez 10-21 dni. W tym czasie rosnące ptaki wytwarzają taką ilość odchodów, że preparat ulega zasypaniu i pH ściółki wzrasta do ponad 7,0. Ptaki są już na tyle duże, że temperaturę w budynku można obniżać zwiększając wentylację tak, by nadmiar amoniaku był sukcesywnie usuwany. Niektóre środki chemiczne podawane w formie suchej uaktywniają się dopiero po zetknięciu z wilgotnym materiałem. Gdy ściółka jest nadmiernie mokra preparat zostaje zużyty szybko, a obniżenie poziomu amoniaku w pomieszczeniu drobiarskim jest krótkotrwałe. W środowisku zbyt suchym preparat nie może się uaktywnić, tym samym nie zakwasza ściółki.
    Na jakość ściółki wpływa w sposób istotny pasza i system zadawania wody. Diety, które cechuje nadmiar niektórych komponentów, podobnie jak pewnych składników mineralnych mogą przyczynić się do zwiększonego pobierania wody przez ptaki. Istnieje także kilka chorób wpływających na stan ściółki. Chodzi głównie o te, które wywołują biegunki u drobiu, np. kokcydioza. W zawilgoconej ściółce rozwijają się również szybko grzyby, a zwłaszcza niebezpieczny dla drobiu kropidlak (Aspergillus) wywołujący aspergilozę. Dlatego bardzo ważna jest profilaktyka i higiena oraz odpowiednie postępowanie ze stadem w celu zapobiegania tym chorobom. 
 
 
O jakości ściółki decyduje przede wszystkim  wentylacja i ogrzewanie
    Trzeba podkreślić, że najczęstszymi przyczynami nadmiernego zawilgocenia ściółki w pomieszczeniach dla drobiu są przede wszystkim zbyt małe ilości materiału ściółkowego w stosunku do liczby ptaków w budynku oraz ich wieku, jak również nieodpowiedni poziom wentylacji, czyli zbyt wolne tempo wymiany powietrza niepozwalające na wydalenie z kurnika nadmiaru gromadzącej się tam wilgoci. Przy prawidłowo ustawionej wentylacji prędkość przepływu powietrza przez budynek, nie powinna powodować przeciągów w kurniku. Jeśli się tak dzieje, to znaczy, że wentylatory mają za wysokie obroty, a otwory nawiewne są zbyt słabo uchylone lub jest ich za mało. 
    Przyczyną szybkiego zawilgocenia się ściółki jest także zbyt niska temperatura powietrza w pomieszczeniu, przez co ulega obniżeniu zdolność wchłonięcia danej ilości wilgoci przez znajdujące się w kurniku powietrze. Nadmiar wilgoci skrapla się i jest wchłaniany przez ściółkę, która szybko staje się mokra. Szczególnie w okresie jesienno-zimowym zimne powietrze, wchodzące do pomieszczenia drobiarskiego z zewnątrz, musi być dodatkowo ogrzewane. Warto pamiętać, że zwiększenie temperatury powietrza o około 10°C aż dwukrotnie zwiększa jego zdolność do wchłaniania wilgoci. W praktyce czasami dodatkowe ogrzewanie powietrza w kurniku zaledwie o kilka stopni pozwala w krótkim czasie osuszyć wilgotną ściółkę. 
    Aby zatem ściółka w kurniku była sucha, należy go intensywnie wentylować i grzać. Dodatkowe koszty? No cóż, słabsze tempo wzrostu ptaków, gorsze wykorzystanie paszy, podwyższone ryzyko choroby, a często zwiększone upadki oraz więcej przypadków deformacji nóg, to często jeszcze większe straty. 
    Gdy dobra ściółka jest codzienną praktyką możemy być pewni, że nasze ptaki zakończą tucz bez takich typowych objawów jak zapalenie poduszek na stopach czy pęcherze piersiowe.
    Przytoczone fakty uzmysławiają, wagę stosowania i właściwego utrzymania ściółki w budynkach drobiarskich. Nie wyczerpują jednak tematu, a jedynie wskazują problemy związane z jakością ściółki, która wpływa w sposób istotny na efekty produkcyjne uzyskiwane w chowie drobiu. Wygląd i jakość ściółki odzwierciedlają bowiem warunki zootechniczne w pomieszczeniach i zdrowotność stada.

Tags: Amoniak , chów drobiu , ściółka