Wraz ze zmianami klimatycznymi i coraz częstszymi falami upałów, stres cieplny u drobiu staje się jednym z najpoważniejszych wyzwań w nowoczesnej produkcji drobiarskiej. Wysoka temperatura otoczenia może znacząco obniżyć wydajność ptaków, pogorszyć ich dobrostan, a nawet doprowadzić do zwiększonej śmiertelności.
W artykule przedstawiamy sprawdzone strategie żywieniowe i zmiany w składzie paszy, które skutecznie pomagają zminimalizować skutki stresu cieplnego u kur, brojlerów i kaczek.
Czym jest stres cieplny u drobiu?
Stres cieplny to zaburzenie równowagi cieplnej organizmu ptaka, wynikające z przekroczenia granic jego termotolerancji. Drób nie posiada gruczołów potowych, a pióra ograniczają efektywne oddawanie ciepła. W efekcie, organizm uruchamia liczne mechanizmy obronne, takie jak dyszenie, zmiana krążenia krwi czy ograniczenie apetytu.
Utrzymujący się stres cieplny prowadzi do:
- spadku spożycia paszy i wody,
- zahamowania wzrostu i zmniejszenia masy ciała,
- obniżonej jakości jaj i mięsa,
- osłabienia odporności i większej podatności na choroby,
- zwiększonej śmiertelności ptaków.
Jak żywienie może łagodzić skutki stresu cieplnego?
Zmiana harmonogramu karmienia
Podczas upałów kluczowe jest unikanie karmienia w najcieplejszych porach dnia. Spożycie paszy generuje dodatkowe ciepło metaboliczne. Dlatego zaleca się podawanie paszy wczesnym rankiem lub wieczorem. Ograniczenie dostępu do paszy w godzinach południowych może znacząco zmniejszyć obciążenie cieplne organizmu.
Mokra pasza zamiast suchej
Karmienie mokrą paszą (proporcja 1:1 z wodą) skutkuje lepszym poborem składników odżywczych oraz zwiększeniem podaży wody. Badania pokazują, że w okresach wysokich temperatur mokra pasza poprawia wyniki nieśności i przyrosty masy ciała, zwłaszcza u brojlerów i kur niosek.
Zwiększenie zawartości tłuszczu w paszy
Zamiana części białka i węglowodanów na tłuszcze zmniejsza produkcję ciepła podczas trawienia. Tłuszcze mają wyższą wartość energetyczną, poprawiają smakowitość paszy i wspomagają wchłanianie witamin. Zaleca się zwiększenie udziału tłuszczów do ok. 5% suchej masy diety.
Jakie suplementy i dodatki warto wprowadzić?
Kluczowe aminokwasy
Podczas stresu cieplnego dochodzi do zaburzeń w metabolizmie białek. Dlatego warto suplementować aminokwasy takie jak lizyna, metionina, glicyna i arginina. Wspomagają one odporność, regenerację tkanek i poprawiają wykorzystanie składników odżywczych.
Składniki mineralne dla równowagi elektrolitowej
W upały ptaki tracą duże ilości sodu, potasu i chloru, co może prowadzić do zasadowicy oddechowej i odwodnienia. Suplementacja elektrolitami, np. poprzez dodatek KCl do wody pitnej, pomaga utrzymać równowagę kwasowo-zasadową i poprawia komfort termiczny.
Dodatkowo warto uwzględnić:
- Cynk – działa antyoksydacyjnie, poprawia produkcyjność i odporność.
- Selen – chroni komórki przed stresem oksydacyjnym.
- Chrom – wspiera metabolizm i redukuje skutki stresu cieplnego.
Witaminy wspierające odporność
Największe znaczenie mają:
- Witamina C – silny antyoksydant, zmniejsza stres oksydacyjny i poprawia parametry odpornościowe.
- Witamina E – chroni komórki, wspiera układ odpornościowy i poprawia jakość mięsa.
- Witamina A – reguluje odporność błon śluzowych i funkcje rozrodcze.
- Witamina D – wspomaga wchłanianie wapnia i fosforu oraz funkcje mięśniowe.
Połączenie witamin C i E wykazuje efekt synergiczny, szczególnie w redukcji negatywnych skutków upałów.
Naturalne dodatki roślinne – skuteczna alternatywa
Coraz więcej hodowców sięga po zioła i ekstrakty roślinne jako naturalne wsparcie w stresie cieplnym. Substancje takie jak kurkumina, imbir, rozmaryn, tymianek czy resweratrol poprawiają odporność, działają przeciwzapalnie i wspomagają trawienie.
Kurkuma zasługuje na szczególną uwagę – poprawia morfologię jelit, zwiększa aktywność enzymów antyoksydacyjnych oraz ogranicza poziom kortykosteronu, głównego hormonu stresu. Dodatkowo wspiera produkcję hormonów tarczycy i poprawia apetyt u ptaków.
Dlaczego odpowiednie nawodnienie jest kluczowe?
Woda odgrywa podstawową rolę w utrzymaniu termoregulacji. W czasie upałów ptaki intensywnie dyszą, tracąc duże ilości wody przez układ oddechowy. Niedobór wody szybko prowadzi do odwodnienia, zaburzeń metabolicznych i spadku wydajności.
Zaleca się:
zapewnienie stałego dostępu do zimnej, czystej wody,
regularne czyszczenie i kontrolę systemów pojenia,
rozważenie podawania chłodzonej wody lub wody z dodatkami mineralnymi.
Podsumowanie – jak zwiększyć odporność drobiu na stres cieplny?
Stres cieplny to poważny problem, który może ograniczyć opłacalność produkcji drobiu. Kluczowe działania, które należy podjąć latem to:
- zmiana składu paszy na bardziej energetyczną i lekkostrawną,
- podawanie mokrej paszy i chłodnej wody,
- suplementacja aminokwasami, witaminami i składnikami mineralnymi,
- wprowadzenie naturalnych dodatków roślinnych o działaniu antyoksydacyjnym,
- dostosowanie harmonogramu karmienia do warunków pogodowych.
Dzięki tym strategiom możliwe jest nie tylko ograniczenie strat, ale również poprawa dobrostanu i zdrowia ptaków nawet w najbardziej wymagających warunkach termicznych.
