Artykuły

BARTOSZ MENDLEWSKI
Manager ds. rozwoju produktu
Sano Sp. z o.o.

Po krótkim okresie przednieśnym młode kury wchodzą w kolejny, niezmiernie ważny w ich życiu trwający od 19 do 45 tygodnia – pierwszy okres nieśności. Jest to czas, w którym nioski są szczególnie wrażliwe na wszelkie niedociągnięcia zarówno ze strony dobrostanu jak i żywienia. Pasza w tym okresie musi sprostać bardzo wysokim wymaganiom pokarmowym zarówno w zakresie zaopatrzenia w białko, energię, wapń, ale również witaminy i kwas linolowy.

Celem każdego producenta jaj jest utrzymywanie takich linii kur, które charakteryzują się nie tylko wysoką nieśnością i dobrym wykorzystaniem paszy, lecz również doskonałą zdrowotnością. Nowoczesne nioski cechują się zdolnością osiągania ponadprzeciętnych wyników produkcyjnych przy zachowaniu dobrej zdrowotności. Wymagają one jednak specjalnego podejścia, które nie wybacza błędów i niedociągnięć. Szczególnie jest to widoczne u niosek utrzymywanych w alternatywnych systemach chowu.

Pierwszy okres nieśności u kur korzystających z wybiegu to etap wyjątkowo wymagający dla młodych niosek. Ich lekka budowa ciała, niskie zużycie paszy, wysokie tempo nieśności oraz długie cykle produkcji jaj stwarzają naturalne obciążenie dla organizmu. W połączeniu z nieodpowiednimi warunkami zoohigienicznymi, nadmiernym zagęszczeniem ptaków czy błędami żywieniowymi może to łatwo prowadzić do spadku odporności. Właśnie w pierwszym okresie nieśności najczęściej dochodzi do chwilowych dysfunkcji układu immunologicznego, które nie są przypadkowe lecz wynikają z określonych sytuacji typowych dla tego etapu produkcji.

Tab. 1. Zapotrzebowanie kur niosek na składniki pokarmowe w I okresie nieśności

Jednym z najważniejszych czynników stresogennych jest zmiana środowiska, ponieważ większość kur jest odchowywana w systemach zamkniętych, a następnie między 16. a 18. tygodniem życia przenoszona do kurników z wybiegiem. To przejście stanowi duże obciążenie adaptacyjne dla młodych ptaków. Towarzyszy temu również zmiana mieszanki paszowej na bogatą w wapń, białko i energię. Kolejnym momentem ryzyka jest osiągnięcie szczytu produkcji i jego długotrwałe utrzymywanie, co również może powodować osłabienie naturalnej odporności. Wszystkie te czynniki, nowe środowisko, zmiana paszy oraz początki intensywnej produkcji jaj szczególnie silnie oddziałują na kury utrzymywane na wolnym wybiegu.

Tab. 2. Zalecane poziomy witamin i mikroelementów w paszy dla niosek

Aby ograniczyć skutki stresu w pierwszym okresie nieśności, kluczowe jest żywienie zgodne z rzeczywistymi potrzebami ptaków (Tabela 1). W pierwszym okresie nieśności należy zwłaszcza zwrócić uwagę na pokrycie ich podwyższonych potrzeb energetycznych. Przez pierwsze 5-6 tygodni nieśności należy zwiększyć koncentrację energii w paszy do poziomu 11,6 MJ EM. Zapobiegnie to stracie masy ciała u niosek rozpoczynających nieśność. Musimy pamiętać, że młode nioski stale jeszcze rosną i należy tak je żywić, aby zaopatrzyć ich organizm również w składniki budulcowe takie jak białko czy aminokwasy. Z tego względu poziom białka ogólnego w paszy w tym newralgicznym okresie powinien być również zwiększony do 17-18%, a poziom metioniny do 0,40%.

Nioskom utrzymywanym na wybiegu, doświadczającym zmiennych warunków środowiskowych należy również dostarczyć odpowiednie ilości witamin i mikroelementów (Tabela 2).

Tab. 3. Porównanie zawartości wybranych parametrów w zbożach

Na początku nieśności warto korzystać tylko z najlepszych komponentów paszowych. Wybierając zboża należy kierować się ich przydatnością dla drobiu. Należy w tym okresie pominąć te, które „rozcieńczają energetycznie” paszę (owies) lub zwiększają ilość substancji antyżywieniowych (żyto). Najlepsze w tym okresie będą pszenica, kukurydza i w niewielkiej ilości jęczmień (Tabela 3). Jęczmień dostarczy nam niezbędną ilość włókna potrzebną pożytecznym mikroorganizmom jeszcze rozwijającemu się przewodowi pokarmowemu młodych ptaków. Musimy pamiętać, że w warunkach wolnowybiegowych oraz „alternative systems” obserwuje się większą różnorodność mikrobiologiczną jelit (alpha-diversity) oraz znaczącą odmienność składu w porównaniu z kurami z chowu klatkowego. Tu pomocny może być owies, który stosowany dodatkowo, w niewielkiej ilości, ale na ściółkę jest źródłem włókna korzystnie wpływającego na rozwój mikrobioty przewodu pokarmowego. Owies również stymuluje apetyt młodych niosek, a zachęcając do „grzebania”, przyczynia się do poprawy jakości ściółki. Owies stosowany bezpośrednio 1-2 razy w tygodniu na ściółkę nie „rozcieńczy” energetycznie paszy. Również warto w pierwszym okresie nieśności zabezpieczyć paszę w energię ze źródeł szybko-dostępnych, takich jak oleje roślinne. Tu warto wybrać olej sojowy, który zawiera więcej energii metabolicznej dla drobiu w porównaniu z olejem rzepakowym.

Mając na uwadze specyfikę tego etapu produkcji, firma Sano opracowała program żywienia kur nieśnych dostosowany do warunków chowu alternatywnego i zwiększonej aktywności ptaków. Wariant pierwszy oparty jest na mieszankach pełnoporcjowych. Producent przygotował dwa rodzaje mieszanek pełnoporcjowych, ukierunkowanych na stabilne pokrycie potrzeb pokarmowych niosek rozpoczynających nieśność.

DJ-OVO Sypkie o grubszej, strukturalnej formie, oparte na walcowanej kukurydzy, zawierające 18% białka ogólnego, 0,40% metioniny oraz 11,4 MJ EM. Struktura paszy sprzyja prawidłowemu pobraniu i wspiera funkcjonowanie przewodu pokarmowego. Dodatkowo jęczmień zawarty w paszy stymuluje jej pobieranie.

DJ-OVO G pełnoporcjową paszę w formie granulatu, dedykowaną stadom wymagającym formy bardziej jednorodnej oraz łatwiejszego dozowania. Szczególnie polecane tam, gdzie nioski korzystając z większego wybiegu muszą w krótkim czasie pobrać odpowiednią ilość składników pokarmowych.

Obie mieszanki są przeznaczone dla stad utrzymywanych w systemach alternatywnych, gdzie aktywność ptaków oraz zmienne warunki środowiskowe mogą zwiększać zapotrzebowanie również na mikroelementy i witaminy. Wariant drugi przeznaczony jest dla gospodarstw wykorzystujących własne zboże.

Hodowcy przygotowujący mieszanki we własnym zakresie mogą skorzystać z dwóch uzupełniających produktów Sano (Tabela 4).

Protamino QQRQ mieszanki zawierającej makro, mikroelementy i witaminy oraz komponent białkowy oparty na poekstrakcyjnej śrucie sojowej.

Big Egg 1,25 – uzupełniającej mieszance mineralno-witaminowej dostosowanej do potrzeb niosek towarowych w okresie intensywnej produkcji jaj.

Takie podejście umożliwia elastyczne bilansowanie mieszanek paszowych przy zachowaniu odpowiedniego poziomu składników niezbędnych dla prawidłowej pracy układu immunologicznego, gospodarki mineralnej oraz metabolizmu energetycznego w okresie wczesnej nieśności.

Tab. 4. Przykłady receptur na paszę własną dla kur niosek korzystających z wybiegu w pierwszym okresie nieśności [%]

W warunkach gospodarstw korzystających z własnego zboża ryzyko wystąpienia mykotoksyn może być zwiększone, zwłaszcza przy zbiorach prowadzonych w warunkach podwyższonej wilgotności. Firma Sano rekomenduje w takich sytuacjach profilaktyczne stosowanie dodatku Mycosan w wysokości 1-2 kg na tonę paszy, co ma na celu ograniczenie negatywnego wpływu toksyn pleśniowych na zdrowie i ogólną odporność ptaków. Mycosan zawierający koktajl związków skutecznie wiążących mykotoksyny ma szerokie spektrum działania wobec różnych grup toksyn grzybowych. Glinokrzemiany zawarte w Mycosan stymulują również rozwój kosmków jelitowych przyczyniając się do lepszego wchłaniania składników pokarmowych.

Kury utrzymywane na ściółce lub wybiegu mają zwiększony kontakt z patogenami środowiskowymi. W celu stabilizacji warunków w przewodzie pokarmowym oraz ograniczenia rozwoju mikroorganizmów niepożądanych w paszy można stosować SanoCid. Jest to mieszanka zakwaszającą, stosowana w ilości 2-4 kg na tonę paszy, wspierającą środowisko przewodu pokarmowego.

Utrzymanie odpowiedniej higieny kurnika i wybiegu jest szczególnie istotne w systemach alternatywnych, gdzie zróżnicowane warunki mikrobiologiczne mogą wpływać na poziom stresu i odporność ptaków. W tym wypadku w kurniku i miejscach zadaszonych wybiegu (woliery) warto zastosować specjalny preparat do suchej dezynfekcji SanoSan w ilości ok. 50 g/m² (garść). Ważne, aby aplikować produkt minimum raz w tygodniu.

Zastosowanie produktów takich jak DJ-OVO, Protamino QQRQ oraz Big Egg 1,25 w połączeniu z właściwym zarządzaniem środowiskiem (SanoCid, Mycosan, SanoSan), może wspierać proces adaptacji kur w pierwszym okresie nieśności w systemach z dostępem do wybiegu. Etap ten, cechuje się istotnym obciążeniem metabolicznym i immunologicznym, dlatego odpowiednie żywienie oraz higiena środowiska stanowią kluczowe elementy prawidłowego funkcjonowania młodych niosek oraz utrzymania stabilnej produkcji jaj o wysokiej jakości.