Przemysław Gogojewicz
Skuteczne oczyszczanie i odkażanie pomieszczeń oraz sprzętu w gospodarstwie drobiarskim to podstawowy element bioasekuracji. Prawidłowo przeprowadzone zabiegi ograniczają ryzyko rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych.
Środki ostrożności
Osoby wykonujące zabiegi oczyszczania i odkażania powinny być przeszkolone w zakresie bezpiecznego stosowania preparatów biobójczych oraz zasad ich rozcieńczania. Konieczne jest używanie środków ochrony osobistej: kombinezonu, rękawic, butów gumowych, okularów i maski ochronnej.
Podczas pracy należy ściśle przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
Etapy oczyszczania
Oczyszczanie polega na usunięciu z pomieszczeń, wybiegów i otoczenia budynków wszelkich zanieczyszczeń oraz materiałów mogących zawierać czynniki chorobotwórcze (np. ściółki, nawozów naturalnych). Celem jest przygotowanie obiektu do skutecznego odkażania.
W zależności od etapu zwalczania choroby stosuje się:
- Odkażanie zapobiegawcze – chroniące drób przed zakażeniem.
- Odkażanie bieżące – prowadzone w obecności drobiu, przy podejrzeniu choroby.
- Odkażanie wstępne – po usunięciu drobiu i padłych ptaków.
- Odkażanie ostateczne – po pełnym oczyszczeniu i przed uznaniem ogniska za wygasłe.
Stosuje się:
- środki fizyczne – narzędzia ręczne, sprzęt mechaniczny lub wodę pod ciśnieniem,
- produkty biobójcze zgodne z przepisami o produktach biobójczych.
Kolejność prac:
- Po usunięciu drobiu (oraz ewentualnych padłych sztuk) powierzchnie wstępnie spryskuje się roztworem środka biobójczego i pozostawia na 24 godziny.
- Czyści się sufit, ściany, podłogi, okna, drzwi, przegrody, drabiny, sprzęt i narzędzia, które miały kontakt z ptakami, a także ubrania ochronne i obuwie.
- Zanieczyszczenia i nawozy naturalne zbiera się i unieszkodliwia.
- Drewniane elementy, których nie można skutecznie odkazić, spala się w wyznaczonym miejscu na terenie gospodarstwa.
Odkażanie
Odkażanie ma na celu zniszczenie czynników chorobotwórczych obecnych w środowisku. Wykonuje się je przy użyciu:
- środków fizycznych – spalenie sprzętów drewnianych, opalanie metalowych, użycie pary wodnej lub gorącej wody,
- produktów biobójczych – dopuszczonych do stosowania zgodnie z przepisami,
- środków biologicznych – np. bakterii nitryfikacyjnych używanych do odkażania nawozów naturalnych.
Odkażanie obornika
Obornik układa się w kopiec o szerokości ok. 2 m, na utwardzonym, nieprzepuszczalnym podłożu. Dno wykłada się folią, na którą nakłada się warstwę obornika niezakażonego (najlepiej bydlęcego lub końskiego), następnie zakażony obornik w formie stożka (do 1,5 m wysokości). Całość przykrywa się ściółką i warstwą ziemi (min. 20 cm), polewa środkiem biobójczym i pozostawia na 42 dni.
Odkażanie gnojowicy i gnojówki
Do zbiornika dodaje się środek biobójczy, dokładnie miesza, a następnie pozostawia zawartość na co najmniej 45 dni, zabezpieczając zbiornik przed dostępem zwierząt, owadów i dzikiego ptactwa.
Odkażanie nawozów naturalnych można przeprowadzić również poprzez:
- spalenie lub użycie pary wodnej (min. 70°C),
- zakopanie na głębokość uniemożliwiającą dostęp zwierząt.
Pomiot drobiowy może być poddawany odkażaniu, szczególnie w gospodarstwach, w których istnieje ryzyko przenoszenia chorób zakaźnych. Zabieg ten ogranicza rozprzestrzenianie bakterii, takich jak Salmonella, E. coli czy Campylobacter, a także wirusów i oocyst kokcydiów, dzięki czemu zmniejsza ryzyko zakażeń między kolejnymi rzutami ptaków. Odkażanie staje się obowiązkowe w sytuacjach związanych z chorobami zwalczanymi z urzędu, m.in. przy grypie ptaków, chorobie Newcastle oraz w programach zwalczania salmonellozy. Najczęściej stosowaną metodą jest kompostowanie termiczne, podczas którego temperatura wewnątrz pryzmy osiąga 55-65°C i skutecznie niszczy patogeny. W niektórych przypadkach używa się też preparatów chemicznych, takich jak wapno palone czy środki dezynfekcyjne, a także metod fermentacji beztlenowej, która dzięki niskim wartościom pH i warunkom beztlenowym redukuje liczbę drobnoustrojów.
Maty odkażające
Przed każdym wjazdem, wyjazdem, wejściem i wyjściem z gospodarstwa lub budynków inwentarskich należy rozłożyć maty nasycone środkiem biobójczym. Maty muszą być stale wilgotne i odpowiednio duże:
- długość: co najmniej obwód największego koła pojazdu lub 1 m (dla pieszych),
- szerokość: nie mniejsza niż szerokość wjazdu, wyjazdu, wejścia lub wyjścia.
Odkażanie osób, sprzętu i pojazdów
Każda osoba, która miała kontakt z ptakami chorymi lub podejrzanymi o zakażenie, powinna przed opuszczeniem gospodarstwa oczyścić i odkazić ręce, odzież oraz obuwie.
Środki transportu, sprzęt i narzędzia, które miały kontakt z drobiem z ogniska choroby, również muszą zostać dokładnie oczyszczone i odkażone przed wyjazdem.
W ognisku choroby odkażanie bieżące wykonuje się 1-2 razy dziennie, natomiast po usunięciu ptaków zabiegi oczyszczania i odkażania powtarza się trzykrotnie co 7 dni (z wyjątkiem spalania, które wykonuje się jednokrotnie).
Podstawa prawna
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie przenośnych chorób zwierząt („Prawo o zdrowiu zwierząt”)
- Ustawa o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. 2023 poz. 1075 ze zm.)
- Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 29 lipca 2005 r. w sprawie zwalczania rzekomego pomoru drobiu (Dz. U. Nr 158, poz. 1330)
Podsumowanie
Nie wszystkim chorobom zakaźnym można lub należy zapobiegać poprzez środki regulacyjne. Interwencje administracyjne powinny być stosowane jedynie w przypadkach, gdy choroba stanowi realne zagrożenie dla zdrowia zwierząt lub ludzi.
Właściwe oczyszczanie, odkażanie oraz przestrzeganie zasad bioasekuracji stanowią jednak najskuteczniejszą ochronę gospodarstwa przed stratami wynikającymi z wystąpienia chorób zakaźnych drobiu.
Ten artykuł pochodzi z magazynu Hodowca Drobiu 12/2025