Artykuły

Czy posiadanie kilku kur oznacza konieczność ich rejestracji? Nie. Obowiązek ten nie dotyczy przydomowego chowu drobiu prowadzonego wyłącznie na własne potrzeby, pod warunkiem spełnienia określonych wymagań. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku większych stad, produkcji prowadzonej na sprzedaż czy korzystania z unijnych form wsparcia. Sprawdzamy, kiedy hodowca musi zarejestrować swój zakład drobiu w systemie ARiMR i jakie obowiązki się z tym wiążą.

Obowiązkowa rejestracja

System identyfikacji i rejestracji zwierząt ma umożliwiać m.in. gromadzenie informacji o utrzymywanych zwierzętach oraz sprawne przekazywanie danych pomiędzy systemami związanymi z ochroną zdrowia zwierząt. Przepisy umożliwiają dostosowanie systemu informatycznego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) do nowych zadań, w tym zapewnienie interoperacyjności, integracji i kompatybilności elementów komputerowej bazy danych z systemami, o których mowa w rozporządzeniu 2016/429, np. systemem TRACES, oraz z innymi systemami informatycznymi związanymi z ochroną zdrowia zwierząt. Jednocześnie uwzględniają potrzebę zapewnienia należytej ochrony danych osobowych.

W praktyce obowiązek rejestracji zależy przede wszystkim od skali prowadzonego chowu i jego przeznaczenia.

Rejestracja jest wymagana, gdy:

• utrzymywanych jest co najmniej 350 kur niosek lub 500 kur mięsnych (brojlerów);
• celem hodowli jest prowadzenie działalności handlowej, w tym sprzedaż jaj lub mięsa, np. w ramach rolniczego handlu detalicznego;
• hodowca korzysta z dopłat lub funduszy unijnych na hodowlę drobiu, bez względu na liczbę utrzymywanych sztuk.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku chowu przydomowego. Hodowca nie musi rejestrować swojej hodowli, jeżeli jest ona prowadzona wyłącznie na własny użytek, czyli kury są utrzymywane na potrzeby własne i rodziny, a produkty nie są przeznaczone na sprzedaż. W przypadku kur niosek istotny jest również próg liczbowy określony w przepisach.

Informacje, w tym dane osobowe zawarte w komputerowej bazie danych, są przetwarzane przez ARiMR w celach określonych w rozporządzeniu 2016/429. Przetwarzanie danych zawartych w systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt jest związane z wykonywaniem przez ARiMR zadania państwa członkowskiego dotyczącego komputerowej bazy danych i jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi. W związku z powyższym komputerowa baza danych ma charakter rejestru publicznego w rozumieniu ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.

Co oznaczają najważniejsze pojęcia?

Przepisy dotyczące chowu kur niosek zawierają również szereg definicji, które warto znać.

„Kury nioski” to kury gatunku Gallus gallus, które osiągnęły zdolność do składania jaj i są hodowane w celu produkcji jaj nieprzeznaczonych do wylęgu.

„Gniazdo” to wydzielone miejsce do znoszenia jaj, którego składniki podłogi nie mogą zawierać siatki drucianej mogącej stykać się z ptakami. Gniazdo może być przeznaczone dla pojedynczych kur lub grup kur (gniazdo grupowe).

„Ściółka” to dowolny kruchy materiał umożliwiający kurom zaspokojenie ich potrzeb etologicznych.

„Powierzchnia użytkowa” to powierzchnia o szerokości co najmniej 30 cm i nachyleniu podłogi nieprzekraczającym 14%, z wysokością prześwitu wynoszącą co najmniej 45 cm. Powierzchnie gniazd nie są uznawane za powierzchnie użytkowe.

Jakie warunki trzeba zapewnić kurom nioskom?

Wszystkie systemy utrzymywania kur niosek muszą być wyposażone w taki sposób, aby ptaki miały odpowiedni dostęp do paszy, wody, gniazd, grzęd i ściółki.

W praktyce oznacza to konieczność zapewnienia:

• podajnika podłużnego, zapewniającego przynajmniej 10 cm na ptaka, lub podajników kolistych, zapewniających przynajmniej 4 cm na ptaka;
• stałych koryt poidłowych zapewniających 2,5 cm na kurę albo kołowych koryt poidłowych zapewniających 1 cm na kurę.

Jeżeli stosowane są poidła smoczkowe lub kubki, na każde 10 kur powinno przypadać jedno poidło smoczkowe lub jeden kubek.

W przypadku gdy punkty pojenia są przyłączone do instalacji wodociągowej, w zasięgu każdej kury powinny znajdować się co najmniej dwa kubki lub dwa poidła smoczkowe.

Ponadto należy zapewnić:

• co najmniej jedno gniazdo na każde siedem kur. Jeżeli stosowane są gniazda grupowe, na maksymalnie 120 kur musi przypadać co najmniej 1 m² powierzchni gniazda;
• odpowiednie grzędy, bez ostrych krawędzi, zapewniające co najmniej 15 cm na kurę. Grzęd nie wolno umieszczać ponad ściółką. Odstęp poziomy między grzędami musi wynosić co najmniej 30 cm, natomiast odstęp poziomy między grzędą a ścianą – co najmniej 20 cm;
• co najmniej 250 cm² powierzchni ściółki na kurę, przy czym ściółka musi zajmować co najmniej jedną trzecią powierzchni podłogi.

Podłogi urządzeń, w których utrzymywane są kury, muszą być zbudowane w taki sposób, aby odpowiednio wspierały każdy ze skierowanych do przodu pazurów każdej łapy.

Systemy wielopoziomowe

Dodatkowe wymagania dotyczą systemów hodowli, w których kury nioski mogą swobodnie przemieszczać się między różnymi poziomami.

W takich systemach:

• mogą występować maksymalnie cztery poziomy;
• wysokość prześwitu między poziomami musi wynosić co najmniej 45 cm;
• urządzenia do karmienia i pojenia muszą być rozmieszczone w taki sposób, aby zapewnić jednakowy dostęp dla wszystkich kur;
• poziomy muszą być tak rozplanowane, aby zapobiegać opadaniu odchodów na niższe poziomy.

Jeżeli kury mają dostęp do wybiegu

Jeżeli kury nioski mają dostęp do otwartych wybiegów, musi być zapewniony bezpośredni dostęp do przestrzeni zewnętrznej.

Wymagane jest kilka otworów o wysokości co najmniej 35 cm i szerokości co najmniej 40 cm, ciągnących się wzdłuż całej długości budynku. W każdym przypadku na grupę 1000 kur musi być dostępny otwór o szerokości 2 m.

Otwarte wybiegi muszą posiadać:

• powierzchnię właściwą dla obsady zwierząt i rodzaju podłoża, w celu zapobieżenia zakażeniom;
• schronienie na wypadek niepogody i pojawienia się drapieżników oraz, w razie potrzeby, odpowiednie koryta poidłowe.

Jak zarejestrować zakład drobiu?

Pytanie

Jak hodowca powinien dokonać rejestracji, gdy jest ona wymagana?

Odpowiedź

Hodowca powinien złożyć wniosek o nadanie Weterynaryjnego Numeru Identyfikacyjnego (WNI) do właściwego Powiatowego Inspektoratu Weterynarii. Powiatowy lekarz weterynarii ma 30 dni na wydanie decyzji. Następnie, po otrzymaniu numeru WNI, hodowca powinien dokonać zgłoszenia i rejestracji działalności w systemie ARiMR IRZplus.

Zgodnie z ustawą o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt wprowadzono zmiany, które rozszerzyły wcześniejszy system o nowe gatunki zwierząt, takie jak konie, wielbłądy i jelenie, oraz o działalności, takie jak zakłady drobiu czy rzeźnie. Ustawa dostosowała polskie prawo do wymogów Unii Europejskiej w zakresie walki z chorobami zakaźnymi.

Rejestracja drobiu w Polsce następuje w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) i dotyczy przede wszystkim zakładów drobiarskich, a nie hodowli przydomowej prowadzonej na własny użytek. Jeśli dany hodowca przeznacza jaja czy mięso pochodzące od własnego drobiu wyłącznie na własne potrzeby, jest zwolniony z obowiązku rejestracji.

Kiedy hodowla staje się zakładem drobiu?

Hodowca rejestruje zakład drobiu, który według definicji ustawy oznacza zakład utrzymujący drób i ptaki żyjące w niewoli, czyli kury, kaczki, kaczki piżmowe, gęsi, gęsi garbonose, indyki, przepiórki japońskie, perlice i strusie.

Do tej kategorii zaliczają się również wylęgarnie, w których zbiera się i przechowuje jaja oraz prowadzi ich inkubację i wylęg w celu dostarczania:

1. jaj wylęgowych lub
2. piskląt jednodniowych należących do drobiu lub piskląt innych gatunków.

Hodowca, który podlega obowiązkowi rejestracji, powinien najpierw uzyskać Weterynaryjny Numer Identyfikacyjny (WNI) od Powiatowego Lekarza Weterynarii, a następnie zarejestrować się w systemie ARiMR, najczęściej za pośrednictwem aplikacji IRZplus.

Może jednak dojść do sytuacji, w której lekarz uzna, że hodowla nie spełnia warunków do przyznania jej numeru WNI, np. jest zbyt mała. Wówczas numer nie zostaje nadany, a rejestracja nie jest obowiązkowa.

Przepisy określają konkretne limity

Pytanie

Jakie przepisy nakładają na hodowców drobiu obowiązek rejestracji?

Odpowiedź

Podstawowym aktem prawnym jest Rozporządzenie MRiRW z 23 grudnia 2022 r. w sprawie wymagań dla zakładu drobiu, po spełnieniu których podmiot prowadzący zakład drobiu ma obowiązek dokonywania zgłoszeń do komputerowej bazy danych (Dz.U. 2022 poz. 2829).

Rozporządzenie określa, jakie wymagania muszą być spełnione przez podmiot prowadzący zakład drobiu w odniesieniu do obowiązku dokonywania zgłoszeń zdarzeń do komputerowej bazy danych.

Wymaganiami dla zakładu drobiu, po spełnieniu których podmiot prowadzący zakład drobiu ma obowiązek dokonywania zgłoszeń, o których mowa w art. 44 ust. 1 ustawy o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, są:

1) utrzymywanie nie mniej niż:

1. 350 ptaków z gatunku kura (Gallus gallus) utrzymywanych jako kury nioski lub 500 ptaków z gatunku kura (Gallus gallus) utrzymywanych jako brojlery kurze;
2. 100 ptaków z gatunku kaczka (Anas platyrhynchos) lub kaczka piżmowa (Cairina moschata);
3. 100 ptaków z gatunku gęś (Anser anser) lub gęś garbonosa (Anser cygnoides);
4. 100 ptaków z gatunku indyk (Meleagris gallopavo);
5. 350 ptaków z gatunku przepiórka japońska (Coturnix japonica);
6. 100 ptaków z gatunku perlica (Numida meleagris);
7. 2 ptaków z gatunku struś (Struthio camelus).

W przypadku podmiotu prowadzącego zakład drobiu ubiegającego się o przyznanie pomocy finansowej ze środków Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, której przyznanie jest uzależnione od posiadania ptaków z określonych gatunków, wymaganiem dla zakładu drobiu, po spełnieniu którego podmiot prowadzący zakład drobiu ma obowiązek dokonywania zgłoszeń, o których mowa w art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 4 listopada 2022 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, jest utrzymywanie w tym zakładzie drobiu ptaków, niezależnie od ich liczby.

Obowiązujące rozporządzenie wskazuje również na obowiązek zgłaszania określonych zmian w stadzie. Prowadzący zakład drobiu zgłasza do komputerowej bazy danych:

1. zwiększenie lub zmniejszenie liczby ptaków i jaj wylęgowych w zakładzie drobiu;
2. zabicie ptaków z nakazu powiatowego lekarza weterynarii w zakładzie drobiu

– z podaniem liczby ptaków i jaj wylęgowych, których przybyło lub ubyło w zakładzie drobiu, oraz miejsca pochodzenia lub przeznaczenia ptaków lub jaj wylęgowych, w terminie 7 dni od dnia wystąpienia tych zdarzeń.

Co w przypadku padnięć?

Przepisy określają również obowiązki związane z padnięciami ptaków.

W przypadku padnięć lub śmierci ptaków w innych okolicznościach niż zabicie z nakazu powiatowego lekarza weterynarii podmiot prowadzący zakład drobiu zgłasza do komputerowej bazy danych łączną liczbę sztuk ptaków, które ubyły z tych przyczyn w zakładzie drobiu w okresie tygodnia.

Dodatkowe obowiązki dotyczą podmiotów prowadzących rzeźnie, zakłady przetwórcze i spalarnie.

Hodowca prowadzący:

1. rzeźnię – zgłasza do komputerowej bazy danych ubój ptaków, podając co najmniej liczbę ptaków poddanych ubojowi oraz numer zakładu drobiu, z którego pochodziły te ptaki;
2. zakład przetwórczy lub spalarnię – zgłasza do komputerowej bazy danych unieszkodliwienie zwłok ptaków lub jaj wylęgowych, podając co najmniej liczbę zwłok ptaków lub jaj wylęgowych poddanych unieszkodliwieniu oraz numer zakładu drobiu, z którego pochodziły te zwłoki lub te jaja.

Po co wprowadzono rejestrację?

Rejestracja zakładów drobiu pozwala określić rzeczywiste pogłowie utrzymywanych ptaków poszczególnych gatunków drobiu, a także rzeczywistą skalę produkcji w poszczególnych systemach utrzymywania. Dane te mogą stanowić podstawę do wprowadzenia kolejnych działań mających na celu poprawę warunków utrzymywania drobiu w skali całego kraju.

Jednocześnie ustawa o SIRZ daje ministrowi rolnictwa podstawę do określenia w rozporządzeniu szczegółowych wymagań dla zakładów drobiu, które będą obowiązane do dokonywania zgłoszeń do komputerowej bazy danych. Dzięki temu z obowiązku zgłaszania zdarzeń można zwolnić np. te zakłady drobiu, które utrzymują drób wyłącznie na własne potrzeby.

Przydomowy kurnik nie oznacza automatycznie obowiązku rejestracji

Wokół obowiązku rejestracji drobiu pojawiało się wiele niejasności, szczególnie wśród osób utrzymujących niewielkie stada na własne potrzeby.

Najważniejsza informacja jest taka, że przydomowa hodowla kur prowadzona wyłącznie na własny użytek, bez sprzedaży jaj i mięsa, nie oznacza automatycznie obowiązku rejestracji w ARiMR. Nie jest więc prawdziwe twierdzenie, że każdy właściciel kilku kur musi rejestrować każdą sztukę w systemie.

Obowiązek rejestracji w komputerowej bazie danych ARiMR (system IRZplus) dotyczy przede wszystkim zakładów drobiu spełniających określone w przepisach wymagania dotyczące liczby utrzymywanych ptaków lub prowadzonej działalności.

W przypadku podstawowych gatunków drobiu limity przedstawiają się następująco:

• kury nioski: co najmniej 350 sztuk;
• brojlery kurze: co najmniej 500 sztuk;
• kaczki i gęsi: co najmniej 100 sztuk;
• indyki: co najmniej 100 sztuk;
• przepiórki japońskie: co najmniej 350 sztuk;
• perlice: co najmniej 100 sztuk;
• strusie: co najmniej 2 sztuki.

Odrębne zasady dotyczą podmiotów ubiegających się o określone formy pomocy finansowej ze środków unijnych – w takim przypadku obowiązek może powstać niezależnie od liczby utrzymywanych ptaków.

Rejestracja hodowli drobiu w ARiMR wymaga uzyskania Weterynaryjnego Numeru Identyfikacyjnego, nadawanego przez Powiatowego Lekarza Weterynarii. Następnie działalność rejestruje się w systemie IRZplus. Aktualnie ARiMR obsługuje zgłoszenia dotyczące zakładów drobiu również w elektronicznym systemie IRZplus.

Podstawa prawna

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie przenośnych chorób zwierząt oraz zmieniające i uchylające niektóre akty w dziedzinie zdrowia.
• Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2022/1345 z dnia 1 sierpnia 2022 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429.
• Ustawa o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz.U. z 2026 r. poz. 591).
• Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2022 r. w sprawie wymagań dla zakładu drobiu, po spełnieniu których podmiot prowadzący zakład drobiu ma obowiązek dokonywania zgłoszeń do komputerowej bazy danych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2829).