Michał Woźniak
Doradca ds. bydła
Wysokowydajne krowy są w stanie produkować 11 000-12 000 litrów mleka rocznie, a w przypadku najlepszych sztuk nawet 14 000 l i więcej. Kompromis pomiędzy wydajnością a zdrowiem zwierząt można osiągnąć jedynie poprzez wprowadzenie do żywienia komponentów produkowanych dla tych właśnie zwierząt.
Kluczową rolę w tym procesie odgrywa białko – jeden z kluczowych składników w żywieniu krów. Zasobność tego składnika w dawce pokarmowej ma zasadniczy wpływ na ilość produkowanego przez krowę mleka. Aby jednak osiągnąć wysoki poziom produkcji mlecznej przy jednoczesnym zachowaniu statusu zdrowotnego krów, należy zadbać także o dostarczenie odpowiedniego rodzaju białka
Białko żwaczowe i jelitowe
W żywieniu krów mlecznych wyróżniamy dwa rodzaje białka: żwaczowe oraz jelitowe, czyli chronione, nazywane również by-pass. Krowy wykorzystują białko żwaczowe do produkcji mleka po jego przetworzeniu przez mikroorganizmy żwacza. Natomiast białko chronione ulega przemianom dopiero w jelitach, dzięki czemu jest bezpośrednio wykorzystywane przez zwierzę do celów produkcyjnych.
Białko by-pass nie ulega rozkładowi w żwaczu, a tym samym nie obciąża tego narządu. Zwiększa natomiast pulę składnika dostępnego w jelicie cienkim, która może zostać wykorzystana do wzrostu produkcji mleka. Dzięki temu białko chronione w bezpieczny sposób podnosi wydajność krów, a hodowca nie musi obawiać się nadmiernego obciążenia żwacza ani wzrostu poziomu mocznika w produkowanym mleku.
Mocznik w mleku jako wskaźnik zdrowia stada
Jakie korzyści wynikają z zastosowania tego rodzaju białka w dawce pokarmowej? Przede wszystkim jest to stymulacja wydajności mlecznej, przy jednoczesnym utrzymaniu prawidłowego poziomu mocznika w mleku. Dobroczynne działanie białka jelitowego nie ogranicza się jednak wyłącznie do wzrostu wydajności. Warto podkreślić również jego wpływ na zdrowotność krów – aspekt, który często bywa pomijany.
Kluczowe znacznie w tej kwestii ma zawartość mocznika w mleku, która odzwierciedla stopień wyżywienia żwacza, ale także ogólny status zdrowotny zwierząt. Prawidłowy poziom mocznika mieści się w przedziale 200-250 mg/l, natomiast w przypadku krów o wyższej wydajności może sięgać do 270 mg/l.
Warto pamiętać, że nadmiar białka żwaczowego negatywnie wpływa na zdrowie i kondycję stada, dlatego w żywieniu krów wysokowydajnych nie może ono stanowić jedynego źródła białka. Zbyt duża ilość tego składnika prowadzi do nadmiernej produkcji toksycznego amoniaku przez mikroorganizmy żwacza, co w szczególności obciąża pracę wątroby. Negatywne skutki działania tego związku można zaobserwować, analizując parametry mleka, poziom komórek somatycznych oraz występowanie zaburzeń rozrodu.
Warunki skutecznego stosowania białka chronionego
Jakie warunki musi spełnić stado, aby możliwe było wprowadzenie do dawki pokarmowej białka chronionego? Przede wszystkim w pierwszej kolejności należy zadbać o odpowiednie wyżywienie żwacza, tak aby poziom mocznika w mleku mieścił się w przedziale 200-270 mg/l. Ma to kluczowe znaczenie, ponieważ bez właściwej ilości białka żwaczowego, białko chronione nie spełni swoich założeń żywieniowych.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę na optymalny poziom skrobi w dawce pokarmowej, który powinien wynosić minimum 21%. W sporej części będzie to odzwierciedlane poziomem procentowym białka w mleku (powyżej 3,3%). Takiej sytuacji sprzyja wysoka zawartość skrobi w kiszonkach z kukurydzy, uzyskanych ze zbiorów w sezonie 2025.
Oczywiście nieodzowną częścią procesu wprowadzania białka chronionego do dawki jest odpowiednio przeprowadzona rekalkulacja dotychczasowej dawki pokarmowej i wykonanie bilansu receptury.
Skuteczne dostarczenie białka by-pass
Skutecznym sposobem na dostarczenie krowom odpowiedniej ilości białka chronionego jest stosowanie Amirapu Efekt, produkowanego w Zakładzie Uszlachetniania Białka Roślinnego. To rzepakowy komponent paszowy o zawartości 34% białka, z czego aż 60% stanowi białko chronione. Jest to znacznie wyższy udział białka by-pass w porównaniu z tradycyjnymi paszami, co czyni ten produkt innowacyjnym rozwiązaniem na krajowym rynku.
Wysoki poziom białka chronionego w Amirapie Efekt wynika ze specjalnego procesu obróbki nasion rzepaku – obróbki hydrobarotermicznej, która wpływa na strukturę białka. Dzięki temu staje się ono niedostępne dla mikroorganizmów żwacza, a jednocześnie jest bardzo dobrze trawione w jelicie cienkim. Proces ten pozwala zachować jednorodną strukturę komponentu, a także – co niezwykle istotne w przypadku produktów rzepakowych – odpowiedni zapach i smak, które dodatkowo zachęcają zwierzęta do pobrania paszy.
Warto podkreślić, że Amirap Efekt stanowi także źródło aminokwasów chronionych, przede wszystkim metioniny, odpowiedzialnej za zapoczątkowanie budowy łańcucha peptydowego. Co to oznacza do hodowcy? Amirap Efekt nie tylko bezpiecznie stymuluje produkcję mleka, wspierając jednocześnie wydajność i zdrowie krów, lecz także korzystnie wpływa na parametry mleka, zwłaszcza pod względem kazeiny. Zwiększony udział tego składnika bywa premiowany przez niektóre mleczarnie, co umożliwia uzyskanie dodatkowych korzyści finansowych.
