Artykuły

Dagmara Telus, Robert Burek

Intensywny postęp genetyczny w produkcji trzody chlewnej w ostatnich dekadach doprowadził do istotnego wzrostu plenności loch oraz poprawy efektywności rozrodczej stad. Współczesne linie hodowlane charakteryzują się liczbą prosiąt żywo urodzonych często przekraczającą 18-20 osobników w miocie, co stanowi istotny postęp produkcyjny, ale jednocześnie generuje nowe wyzwania biologiczne i organizacyjne.

W warunkach wysokiej plenności obserwuje się zwiększone zróżnicowanie masy urodzeniowej prosiąt oraz wzrost udziału osobników o niskiej i krytycznie niskiej masie ciała. Zjawisko to jest konsekwencją ograniczonej pojemności macicy, konkurencji o składniki odżywcze oraz wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu (Quesnel i wsp., 2023; Vodolazska i wsp., 2023). Prosięta o masie urodzeniowej < 800 g wykazują istotnie podwyższone ryzyko zaburzeń adaptacyjnych, w tym hipotermii, hipoglikemii oraz ograniczonego pobrania siary.

Klasyfikacja prosiąt według masy urodzeniowej

W praktyce produkcyjnej coraz częściej stosuje się klasyfikację opartą na ryzyku przeżycia:

• prosięta o prawidłowej masie urodzeniowej: >1,1 kg
• prosięta o niskiej masie urodzeniowej: 0,8-1,1 kg
• prosięta o krytycznie niskiej masie urodzeniowej: < 800 g

W oparciu o prace Le Dividich i wsp., 2005; Quesnel i wsp., 2023; Vodolazska i wsp., 2023, został podany wpływ masy urodzeniowej prosiąt na ich przeżywalność i zdolności adaptacyjne (tab. 1).

Tab. 1. Ryzyko przeżycia prosiąt w zależności od masy urodzeniowej i zdolności adaptacyjnych
Źródła: Le Dividich i wsp., 2005; Quesnel i wsp., 2023; Vodolazska i wsp., 2023

Prosięta z grupy o masie ciała poniżej 0,8 kg charakteryzują się obniżoną witalnością, ograniczoną zdolnością termoregulacji oraz zmniejszoną konkurencyjnością przy dostępie do sutków lochy, co bezpośrednio przekłada się na niższe spożycie siary i wyższą śmiertelność neonatalną (Charneca i wsp., 2021; Jenkins i Flowers, 2023).

Znaczenie pierwszych godzin życia

Pierwsze godziny po porodzie stanowią krytyczny okres adaptacji metabolicznej i immunologicznej noworodków. W tym czasie kluczowe znaczenie mają termoregulacja, aktywność ruchowa oraz skuteczność pobrania siary.

Badania wskazują, że spożycie siary w pierwszych 6-24 godzinach życia jest głównym determinantem przeżywalności oraz późniejszego wzrostu prosiąt (Le Dividich i wsp., 2005; Quesnel i wsp., 2023). Siara stanowi jedyne źródło immunoglobulin, ponieważ epiteliokorialna budowa łożyska świń uniemożliwia ich transfer prenatalny.

Ograniczone rezerwy energetyczne noworodków powodują, że prosięta o niskiej masie urodzeniowej szybko ulegają wychłodzeniu i hipoglikemii, co ogranicza ich zdolność do efektywnego ssania. W konsekwencji obserwuje się sprzężenie zwrotne pomiędzy deficytem energetycznym a niedoborem siary, istotnie zwiększające ryzyko upadków (Vodolazska i wsp., 2023).

Wczesna interwencja energetyczna

Współczesne strategie poprawy przeżywalności prosiąt koncentrują się na natychmiastowym wsparciu metabolicznym. Szczególne znaczenie przypisuje się średniołańcuchowym kwasom tłuszczowym (MCFA), które stanowią szybko dostępne źródło energii dla noworodków.

MCFA:

• są wchłaniane niezależnie od pełnej aktywności enzymów trzustkowych,
• ulegają bezpośredniemu metabolizmowi w wątrobie,
• szybko zwiększają dostępność energii dla tkanek krytycznych (mózg, mięśnie, serce),
• wspierają termogenezę i aktywność ruchową (Swanson i wsp., 2022; Quesnel i wsp., 2023).

W praktyce terenowej stosuje się również preparaty wieloskładnikowe zawierające MCFA, które mają na celu szybkie ustabilizowanie statusu energetycznego noworodków i poprawę ich zdolności do pobrania siary.

Transfer odporności biernej

Siara stanowi podstawowe źródło odporności biernej u prosiąt, dostarczając immunoglobulin IgG, IgA oraz IgM. Efektywność ich absorpcji jest jednak ograniczona czasowo i najwyższa w pierwszych godzinach życia, po czym dochodzi do fizjologicznego zamknięcia bariery jelitowej (gut closure) (Cabrera i wsp., 2012; Scientific Reports, 2023).
Niedostateczne pobranie siary skutkuje obniżonym poziomem IgG w surowicy, co koreluje ze zwiększoną śmiertelnością w okresie neonatalnym. W badaniach wykazano, że zarówno masa urodzeniowa, jak i ilość spożytej siary są kluczowymi determinantami przeżycia prosiąt (Cabrera i wsp., 2012; Quesnel i wsp., 2023).

W praktyce stosuje się także preparaty zawierające immunoglobuliny pochodzenia zewnętrznego (np. siara, serwatka, komponenty jajeczne), które mogą częściowo wspierać odporność bierną w grupach wysokiego ryzyka.

Znaczenie mikrobioty jelitowej

Wczesna kolonizacja przewodu pokarmowego odgrywa istotną rolę w kształtowaniu zdrowotności prosiąt. Mikrobiota wpływa na dojrzewanie bariery jelitowej, regulację odpowiedzi immunologicznej oraz ograniczenie kolonizacji patogenów.

Szczególnie korzystne działanie wykazują probiotyki z rodzaju Bacillus (m.in. B. subtilis, B. licheniformis), które:

• stabilizują mikrobiotę jelitową,
• ograniczają rozwój patogenów jelitowych,
• wspierają integralność bariery jelitowej,
• poprawiają wykorzystanie składników pokarmowych (Rattigan i wsp., 2023; Lodemann i wsp., 2022).

Badania wskazują również na potencjalny efekt synergistyczny pomiędzy MCFA a probiotykami w ograniczaniu zaburzeń jelitowych i poprawie przeżywalności w pierwszych dniach życia (Hassing i wsp., 2023; Zhao i wsp., 2024). W praktyce produkcyjnej obserwuje się rosnące zainteresowanie preparatami wieloskładnikowymi łączącymi komponenty energetyczne, immunologiczne oraz probiotyczne. Preparaty takie, w tym „Eliksir Życia” (Dr Burek Service), wpisują się w aktualny trend kompleksowego wspierania prosiąt o wysokim ryzyku zaburzeń adaptacyjnych.

Organizacja pracy na porodówce

Skuteczność ograniczania strat neonatalnych zależy w dużej mierze od organizacji pracy w okresie okołoporodowym. Kluczowe znaczenie mają:

• szybka identyfikacja prosiąt wysokiego ryzyka,
• zapewnienie odpowiedniej temperatury środowiska,
• natychmiastowe osuszanie noworodków,
• kontrola i wspomaganie pobrania siary,
• wczesna interwencja żywieniowo-immunologiczna (Jenkins i Flowers, 2023).

Działania interwencyjne mające na celu ograniczenie ilości upadków prosiąt o krytycznie niskich masach ciała można podzielić na trzy fazy.

Znaczenie ekonomiczne

Redukcja śmiertelności prosiąt o krytycznie niskiej masie urodzeniowej wpływa bezpośrednio na wzrost liczby prosiąt odsadzonych, poprawę wykorzystania potencjału genetycznego oraz obniżenie kosztu jednostkowego produkcji. W warunkach wysokiej plenności nawet niewielka poprawa przeżywalności przekłada się na istotny wzrost efektywności ekonomicznej produkcji trzody chlewnej (Tokach i wsp., 2021).

Skuteczny protokół ratunkowy – Eliksir Życia

W praktyce hodowlanej kluczowym elementem zwiększania przeżywalności prosiąt krytycznych jest zastosowanie preparatu, który kompleksowo wspiera ich energetykę, odporność i zdrowie jelit. Jednym z takich narzędzi jest Eliksir Życia, oferowany przez firmę Dr Burek Service. Preparat łączy w sobie trzy filary interwencji w krytycznych pierwszych 24 godzinach życia prosięcia:

1. Szybko dostępna energia:
   Eliksir Życia zawiera średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe (MCFA) i ich monoglicerydy, które są natychmiast przyswajalnym źródłem energii. Dzięki temu prosięta, w tym osobniki ultra-słabe (<800 g), mogą w krótkim czasie odzyskać równowagę energetyczną, utrzymać temperaturę ciała oraz wykazać aktywność ruchową niezbędną do skutecznego ssania. Badania z ostatnich lat wykazały, że podanie MCFA w ciągu pierwszych godzin życia znacząco zwiększa pobranie siary i efektywność transferu odporności biernej (Quesnel i wsp., 2021; Farmer i wsp., 2023).
2. Wsparcie odporności:
   Preparat jest bogaty w immunoglobuliny, które są niezbędne dla wczesnej ochrony przed patogenami środowiskowymi. Dzięki zawartości IgG, IgA i IgM, Eliksir Życia wspomaga zarówno odporność ogólnoustrojową, jak i miejscową w jelitach, minimalizując ryzyko infekcji i biegunek w pierwszych dniach życia prosiąt.
3. Wsparcie jelit i mikrobioty:
   Obecność probiotyków Bacillus subtilis i Bacillus licheniformis w preparacie korzystnie wpływa na profil mikrobiomu jelitowego prosiąt. Bakterie te tworzą przetrwalniki, co zwiększa ich przeżywalność w przewodzie pokarmowym, wspiera rozwój korzystnych bakterii jelitowych, ogranicza kolonizację patogenów (np. E. coli) i poprawia integralność bariery jelitowej. W połączeniu z MCFA działają synergistycznie, zmniejszając stany zapalne, ograniczając ryzyko biegunek i wspomagając prawidłowy rozwój układu pokarmowego (Lodemann i wsp., 2022; Zhao i wsp., 2024).

Efekty praktyczne:

Już po podaniu jednej dawki Eliksiru Życia bardzo słabym prosiętom obserwuje się poprawę witalności, wzrost aktywności ruchowej oraz chęć ssania.
Preparat powinien być podany natychmiast po zauważeniu prosięcia o niskiej masie urodzeniowej lub osłabionego.
Kluczowa jest dostępność preparatu w porodówce – wczesna interwencja w pierwszych minutach życia prosięcia znacząco zwiększa szanse przeżycia i ogranicza straty w stadzie.

Praktyczna wskazówka:

Zastosowanie Eliksiru Życia w ramach protokołu ratunkowego „0-24 h” pozwala w prosty sposób wdrożyć standardowe procedury opieki nad prosiętami krytycznymi, ograniczając potrzebę wielokrotnego podawania preparatu i zwiększając efektywność pracy personelu. Preparat powinien być traktowany jako niezbędne narzędzie w porodówce nowoczesnych stad o wysokiej plenności.

Nawet niewielka poprawa przeżywalności prosiąt ultra-słabych zwiększa liczbę odsadzonych osobników, poprawia wykorzystanie potencjału genetycznego i obniża koszt produkcji jednego prosięcia, co w praktyce przekłada się na realny wzrost rentowności stada.

Piśmiennictwo dostępne u autorów.

Ten artykuł pochodzi z magazynu Hodowca Trzody Chlewnej 5-6/2026

Kup ten numer

Kup prenumeratę