Ubój zwierząt w gospodarstwie na użytek własny jest możliwy pod warunkiem spełnienia określonych wymagań dotyczących m.in. gatunku i wieku zwierząt, ich zdrowia, identyfikacji, warunków przeprowadzenia uboju oraz obowiązków związanych z dokumentacją i zgłoszeniem zdarzenia do ARiMR.
Kiedy można przeprowadzić ubój na użytek własny?
Ubój gospodarczy na terenie gospodarstwa można przeprowadzić w przypadku:
- świń, owiec i kóz;
- bydła w wieku do 12 miesięcy;
- drobiu i zajęczaków;
- zwierząt dzikich utrzymywanych w warunkach fermowych, np. jeleni i danieli.
W przypadku zwierząt gospodarskich objętych systemem identyfikacji i rejestracji zwierząt hodowca musi pamiętać o dopełnieniu odpowiednich obowiązków związanych z ich oznakowaniem i zgłoszeniem uboju.
Zamiar przeprowadzenia uboju należy zgłosić właściwemu Powiatowemu Lekarzowi Weterynarii co najmniej 48 godzin przed planowanym terminem. W przypadku świń obowiązkowe jest również badanie mięsa w kierunku obecności włośni.
Osoba wykonująca ubój powinna posiadać odpowiednie kwalifikacje, potwierdzone ukończeniem szkolenia, oraz zapewnić zwierzęciu humanitarne ogłuszenie i wykrwawienie.
Zgłoszenie uboju do ARiMR
Fakt uboju bydła, owiec, kóz lub świń należy zgłosić do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w terminie 7 dni od dnia zdarzenia. W przypadku świń utrzymywanych na obszarach objętych ograniczeniami, np. w związku z występowaniem afrykańskiego pomoru świń (ASF), termin ten wynosi 2 dni.
Zgłoszenia można dokonać w formie papierowej lub elektronicznie za pośrednictwem systemu Portal IRZplus.
Dokumentacja związana z ubojem na własne potrzeby
Każdy hodowca bydła, owiec, kóz oraz świń ma obowiązek prowadzenia księgi rejestracji, odrębnie dla każdego stada i gatunku zwierząt. Księga może być prowadzona w formie papierowej albo elektronicznej.
Wpis dotyczący m.in. przeprowadzenia uboju w celu produkcji mięsa na użytek własny należy wykonać bezpośrednio po dokonaniu uboju, nie później jednak niż w terminie 7 dni.
Dane dotyczące zwierzęcia zawarte w księdze rejestracji lub na wydrukach należy przechowywać przez co najmniej 3 lata od dnia uboju. Wpisy powinny być dokonywane w języku polskim, w sposób czytelny i trwały. Wszelkie zmiany muszą być wprowadzane w sposób umożliwiający odczytanie pierwotnego wpisu.
Jeżeli hodowca uzyskał dostęp do systemu teleinformatycznego ARiMR, czyli aplikacji IRZplus, i wyłącznie za jej pośrednictwem dokonuje zgłoszeń zdarzeń wynikających z przepisów ustawy o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, jest zwolniony z obowiązku prowadzenia papierowej księgi rejestracji. W takim przypadku uznaje się, że księga jest prowadzona w formie elektronicznej.
Hodowca, który nie zdecyduje się na wyłączne korzystanie z aplikacji IRZplus, może prowadzić księgę rejestracji w formie papierowej na dotychczasowych zasadach, jednak nie dłużej niż do 31 grudnia 2026 r.
Jakie zwierzęta można poddać ubojowi na użytek własny?
Na terenie gospodarstwa w celu produkcji mięsa na użytek własny można poddać ubojowi bydło w wieku do 12 miesięcy, świnie, owce, kozy, drób, zajęczaki oraz zwierzęta dzikie utrzymywane w warunkach fermowych, np. jelenie i daniele.
W przypadku domowych zwierząt kopytnych, czyli bydła w wieku do 12 miesięcy, świń, owiec i kóz, dopuszczalny jest również tzw. ubój z konieczności. Dotyczy to zdrowych zwierząt, które uległy wypadkowi, w wyniku którego konieczne jest ich jak najszybsze uśmiercenie ze względu na dobrostan, a pozyskane mięso ma zostać wykorzystane na użytek własny.
Przykład praktyczny
Pytanie
Czy zwierzęta przeznaczone do uboju na użytek własny muszą być zdrowe?
Odpowiedź
Tak. Hodowcy powinni pamiętać, że co do zasady zwierzęta przeznaczone do uboju muszą być zdrowe i nie mogą pochodzić z gospodarstwa lub obszaru objętego ograniczeniami, nakazami lub zakazami, które mają zastosowanie do danych zwierząt ze względu na występowanie choroby zakaźnej zwierząt.
Po spełnieniu dodatkowych wymagań wskazanych przez Głównego Inspektora Weterynarii możliwe jest jednak m.in.:
- dokonanie uboju świń pochodzących z obszarów objętych ograniczeniami w związku z występowaniem afrykańskiego pomoru świń (ASF);
- przemieszczenie bydła w wieku do 12 miesięcy, owiec i kóz z gospodarstwa zlokalizowanego na obszarze, na którym występuje choroba niebieskiego języka lub zagrożenie jej wystąpienia, w celu uboju w innym gospodarstwie położonym poza tym obszarem.
Dotyczy to województw, powiatów i gmin wymienionych w załączniku do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem choroby niebieskiego języka. Pozwolenie na przemieszczenie zwierząt musi wydać Powiatowy Lekarz Weterynarii właściwy ze względu na miejsce, z którego zwierzęta mają zostać przemieszczone.
Jeżeli zwierzęta były leczone, ubój może zostać przeprowadzony dopiero po upływie okresu karencji określonego dla zastosowanego weterynaryjnego produktu leczniczego lub produktu leczniczego. Jest to minimalny okres, jaki musi upłynąć pomiędzy ostatnim podaniem zwierzęciu produktu leczniczego a pozyskaniem mięsa, aby zapewnić, że nie będzie ono zawierało pozostałości substancji w ilościach szkodliwych dla zdrowia.
Okres karencji jest określony w charakterystyce stosowanego produktu leczniczego. Jeżeli dla danego gatunku zwierząt nie określono okresu karencji, ustala go lekarz weterynarii.
Znakowanie zwierząt a ubój na potrzeby własne
Hodowcy powinni pamiętać, że zwierzęta poddawane ubojowi w celu produkcji mięsa na użytek własny, jeżeli podlegają obowiązkowi identyfikacji i rejestracji, muszą być prawidłowo oznakowane.
W zależności od gatunku dopuszczone są następujące środki identyfikacji:
- bydło: zwykły kolczyk, kolczyk elektroniczny, kapsułka ceramiczna (bolus), wszczepiany transponder;
- owce i kozy: zwykły kolczyk, kolczyk elektroniczny, zwykła lub elektroniczna opaska na pęcinę, kapsułka ceramiczna (bolus), wszczepiany transponder, tatuaż;
- świnie: zwykły kolczyk, kolczyk elektroniczny, wszczepiany transponder, tatuaż;
- jeleniowate: zwykły kolczyk, wszczepiany transponder, tatuaż.
Przykład praktyczny
Pytanie
W jakich gospodarstwach można przeprowadzić ubój w celu produkcji mięsa na użytek własny?
Odpowiedź
Ubój zwierząt w celu produkcji mięsa na użytek własny hodowcy może być przeprowadzony w gospodarstwie:
- w którym zwierzęta są utrzymywane;
- w innym gospodarstwie niż to, w którym zwierzęta były utrzymywane.
W tym drugim przypadku gospodarstwo musi zostać zarejestrowane u właściwego ze względu na miejsce prowadzenia działalności Powiatowego Lekarza Weterynarii jako gospodarstwo, na terenie którego dokonuje się uboju zwierząt pochodzących z innych gospodarstw w celu pozyskania mięsa na użytek własny.
Hodowca powinien pamiętać, że mięso pozyskane w takim gospodarstwie może zostać przekazane wyłącznie posiadaczowi ubitego zwierzęcia. Nie może być ono wprowadzane do obrotu.
W przypadku uboju świń gospodarstwo, w którym odbywa się ubój zwierząt pochodzących z innego gospodarstwa, nie może znajdować się na obszarze objętym ograniczeniami w związku z występowaniem ASF.
W przypadku gospodarstwa, w którym ma być przeprowadzany ubój zwierząt pochodzących z innych gospodarstw w celu produkcji mięsa na użytek własny, należy co najmniej 30 dni przed planowanym rozpoczęciem działalności złożyć do Powiatowego Lekarza Weterynarii pisemny wniosek o wpis do rejestru.
Konieczne jest również zgłoszenie takiego gospodarstwa do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Formularz zgłoszenia jest dostępny w aplikacji IRZplus oraz na stronie ARiMR, skąd można go pobrać i złożyć w Biurze Powiatowym ARiMR w formie papierowej.
Ewidencja ubojów
Hodowca prowadzący gospodarstwo, w którym dokonywany jest ubój zwierząt pochodzących z innych gospodarstw w celu produkcji mięsa na użytek własny, jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji przeprowadzonych ubojów.
Dokumentację należy przechowywać przez trzy lata od dnia dokonania uboju danego zwierzęcia.
Ewidencja powinna zawierać kolejno ponumerowane strony, na których odnotowuje się:
- imię i nazwisko, miejsce zamieszkania oraz adres posiadacza zwierząt poddanych ubojowi;
- adres gospodarstwa, z którego pochodziły zwierzęta, jeżeli jest inny niż adres posiadacza zwierzęcia;
- liczbę oraz gatunek zwierząt poddanych ubojowi;
- datę urodzenia i liczbę stałych siekaczy wyrżniętych z dziąsła – w przypadku uboju owiec lub kóz;
- numery identyfikacyjne zwierząt poddanych ubojowi, jeżeli z przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt wynika obowiązek oznakowania zwierzęcia, a w
- przypadku uboju świń – numer siedziby stada;
- datę uboju;
- imię i nazwisko, adres oraz podpis osoby uprawnionej do przeprowadzenia uboju;
- podpis posiadacza zwierzęcia.
Uwaga – ubój świń w innym gospodarstwie
W przypadku uboju świń w innym gospodarstwie niż to, w którym są one utrzymywane, obowiązują dodatkowe wymagania. Taki ubój jest możliwy wyłącznie poza obszarami objętymi ograniczeniami w związku z występowaniem ASF.
Świnie przemieszczane do gospodarstwa, w którym zostaną poddane ubojowi, muszą być zaopatrzone w świadectwo zdrowia wystawione przez urzędowego lekarza weterynarii na podstawie badania klinicznego świń przeprowadzonego nie wcześniej niż 24 godziny przed ich przemieszczeniem.
Poinformowanie ARiMR o przeprowadzeniu uboju
Hodowca, który dokonuje uboju na użytek własny bydła, owiec, kóz, świń lub jeleniowatych, ma obowiązek zgłoszenia tego zdarzenia do kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Za dokonanie zgłoszenia odpowiada:
- hodowca zwierząt – jeżeli ubój odbywa się w jego gospodarstwie;
- podmiot, w którego siedzibie stada odbywa się ubój zwierząt pochodzących z innych siedzib stad w celu produkcji mięsa na użytek własny.
W drugim przypadku posiadacz zwierzęcia jest zobowiązany zgłosić jego przemieszczenie, czyli wybycie zwierzęcia z siedziby stada. Natomiast podmiot, w którego siedzibie stada dokonuje się uboju, zgłasza przybycie zwierzęcia oraz jego ubój.
Należy przy tym pamiętać, że podmiot, w którego siedzibie stada odbywa się ubój, staje się wprawdzie posiadaczem zwierzęcia w rozumieniu przepisów o identyfikacji i rejestracji zwierząt, jednak nie może swobodnie dysponować tuszą ubitego zwierzęcia. Pozyskane mięso może zostać przekazane wyłącznie osobie prowadzącej gospodarstwo, w którym zwierzę było utrzymywane. Tusza nie może zostać wprowadzona do obrotu.
Termin na dokonanie zgłoszeń do komputerowej bazy danych ARiMR wynosi 7 dni od daty zdarzenia. W przypadku świń utrzymywanych na obszarze podlegającym ograniczeniom, np. z uwagi na występowanie ASF, termin ten wynosi 2 dni od daty zdarzenia.
Zgłoszenia do kierownika Biura Powiatowego ARiMR można dokonać w formie papierowej, na formularzu udostępnionym na stronie internetowej ARiMR, albo elektronicznie za pośrednictwem Portalu IRZplus.
Ważne dla hodowców
Możliwość składania zgłoszeń dotyczących zdarzeń zwierzęcych w formie papierowej jest rozwiązaniem przejściowym. Zgodnie z obowiązującymi przepisami posiadacze bydła, owiec, kóz oraz świń prowadzący chów, hodowlę lub wypas zwierząt, a także dokonujący uboju zwierząt pochodzących z innych siedzib stad w celu produkcji mięsa na użytek własny, mogą korzystać z tej formy do 31 grudnia 2026 r.
Najważniejsze obowiązki hodowcy
Ubój zwierząt na użytek własny jest dopuszczalny, ale nie oznacza całkowitego zwolnienia hodowcy z obowiązków administracyjnych i weterynaryjnych. Przed dokonaniem uboju należy upewnić się, że zwierzę kwalifikuje się do takiego uboju, jest prawidłowo oznakowane i nie podlega ograniczeniom związanym z chorobami zakaźnymi.
Hodowca powinien również pamiętać o zgłoszeniu zamiaru uboju właściwemu Powiatowemu Lekarzowi Weterynarii, zapewnieniu odpowiednich warunków uboju oraz – w przypadku świń – wykonaniu badania mięsa w kierunku włośni.
Po przeprowadzeniu uboju należy dopełnić obowiązków związanych z identyfikacją i rejestracją zwierzęcia, w tym zgłosić zdarzenie do ARiMR w wymaganym terminie oraz dokonać odpowiedniego wpisu w księdze rejestracji, jeżeli hodowca korzysta jeszcze z jej papierowej formy.
Podstawa prawna
Ustawa o zdrowiu zwierząt (Dz.U. z 2025 r. poz. 1795).
Ustawa o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz.U. z 2026 r. poz. 591).
