Przemysław Gogojewicz
Kancelaria Radcy Prawnego
Katarzyna Markowska
W wielu krajach Unii Europejskiej działają fundusze wspierające lokalnych rolników i przetwórców. Służą one nie tylko promocji i zwiększaniu konsumpcji żywności, ale też budowaniu pozytywnego wizerunku branży oraz zdobywaniu nowych rynków zbytu. W Polsce podobną funkcję pełnią Fundusze Promocji Produktów Rolno-Spożywczych. Ich głównym celem jest wsparcie producentów i przetwórców poprzez działania promocyjne, edukacyjne i informacyjne.
Środki finansowe do tych funduszy trafiają z obowiązkowych wpłat przedsiębiorców działających w danym sektorze (np. drobiarskim), a część działań może być współfinansowana przez Unię Europejską. Co ważne – mimo że są to środki branżowe, nie są one traktowane jako publiczne według przepisów o finansach publicznych.
Fundusz Promocji Mięsa Drobiowego (FPMD) został powołany po to, aby wspierać rozwój całej branży drobiarskiej. Finansowane z niego działania obejmują m.in. promocję mięsa drobiowego i jego przetworów, kampanie informacyjne o jakości i wartościach zdrowotnych drobiu, udział w targach i wystawach, badania rynkowe i naukowe, szkolenia dla producentów i przetwórców oraz wspieranie organizacji branżowych działających na poziomie krajowym i międzynarodowym.
Dzięki tym działaniom konsumenci mają lepiej poznać mięso drobiowe, jego zalety żywieniowe i wartości odżywcze, co ma wpłynąć na świadome wybory zakupowe. Fundusz przyczynia się również do poprawy jakości produktów drobiarskich poprzez finansowanie innowacji i rozwoju technologii w produkcji.
Zgodnie z ustawą o funduszach promocji, przedsiębiorcy zajmujący się ubojem drobiu są zobowiązani do przekazywania wpłat na Fundusz Promocji Mięsa Drobiowego. Wysokość tej wpłaty wynosi 0,1% wartości netto skupionego lub przetwarzanego drobiu. Do egzekwowania wpłat stosuje się przepisy ordynacji podatkowej, a w przypadku drobnych zaległości możliwe jest odstąpienie od egzekucji.
W praktyce oznacza to, że każda firma działająca w sektorze drobiarskim – ubój, skup, przetwórstwo – uczestniczy w finansowaniu wspólnych działań promujących mięso drobiowe. Dzięki temu ma nastąpić budowanie silnej pozycji polskiego drobiu nie tylko na rynku krajowym, ale także zagranicznym.
Z FPMD można otrzymać nawet do 100% kosztów kwalifikowanych dla następujących działań:
- promocja spożycia mięsa drobiowego,
- kampanie informujące o jakości i zaletach produktów drobiowych,
- udział w wydarzeniach branżowych (np. targach),
- badania rynkowe i naukowe,
- szkolenia dla producentów i przetwórców,
- aktywność organizacji branżowych.
Każdy wniosek o wsparcie finansowe jest oceniany indywidualnie, a przy projektach o wartości powyżej 500 tys. zł wymagane jest wskazanie celów wg zasady SMART (Skonkretyzowany, Mierzalny, Osiągalny, Realny, Określony w czasie). Ocena efektów działania musi być przeprowadzona przez niezależny podmiot.
Na mocy uchwały z marca 2022 roku (nr 3/2022), Komisja Zarządzająca wprowadziła nowe zasady gospodarowania środkami finansowymi. Ich celem jest lepsze planowanie, kontrola i ocena działań promocyjnych prowadzonych z pieniędzy funduszu. Każde zgłoszone działanie musi teraz wyraźnie odnosić się do określonych celów promocji, zapisanych w ustawie – np. promocji spożycia mięsa drobiowego w kraju i za granicą. Podstawy prawne tych zmian to m.in.:
- Ustawa o funduszach promocji produktów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2025 r. poz. 683 ze zm.),
- Rozporządzenie MRiRW z 26 czerwca 2017 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 2244),
- Uchwała nr 6/2024 – strategia promocji mięsa drobiowego na 2025 r.,
- Uchwała nr 3/2022 – zmiana zasad gospodarowania środkami funduszu.
Hodowcy, którzy chcieliby zgłosić propozycję działania do planu finansowego FPMD, muszą pamiętać o kilku zasadach:
- Wnioski należy składać do 31 sierpnia roku poprzedzającego realizację.
- Muszą one być złożone na specjalnym formularzu Fpz_f7.
- Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) analizuje propozycje pod względem formalnym i przedstawia je Komisji Zarządzającej.
- Plan finansowy na dany rok uchwalany jest do końca listopada.
- Propozycje złożone po terminie mogą być uwzględnione jako zmiany w planie.
- Wnioski muszą dotyczyć wyłącznie drobiu – inne produkty są odrzucane (z wyjątkiem projektów wielofunduszowych).
Wnioskodawca może też zgłosić zmiany do wcześniej złożonego i zaakceptowanego zadania. W tym celu należy złożyć stosowny formularz ze wskazaniem zmian. Każda zmiana podlega ponownej ocenie Komisji.
Koszty związane z obsługą funduszu również są ściśle określone. Należą do nich m.in. wynagrodzenia, składki, koszty administracyjne, zakupy usług zewnętrznych (np. tłumaczenia, kampanie reklamowe), koszty podróży służbowych czy opłaty za Internet. Maksymalnie 3,5% wpływów kwartalnych można przeznaczyć na obsługę administracyjną funduszu.
Jeśli po zakończeniu roku pozostaną niewykorzystane środki, są one zwracane na rachunki poszczególnych funduszy. Każdy fundusz tworzy również rezerwę w wysokości 5% wpływów, która może być wykorzystana na nieprzewidziane działania promocyjne.
Fundusz Promocji Mięsa Drobiowego to narzędzie, które warto wykorzystywać. Umożliwia nie tylko promocję branży, ale także realne wsparcie dla hodowców i przetwórców – od badań, przez szkolenia, po promocję i udział w targach. Dla każdego, kto chce rozwijać swoją działalność i promować mięso drobiowe – to szansa, którą warto wykorzystać.
Gdzie więc pojawia się problem?
Brak przejrzystości:
Przepisy traktują środki branżowe jak „niepubliczne”, ale w praktyce – jak podkreśla ekspert ministerstwa – dostęp do dokumentów funduszy miałby być możliwy na wniosek, zgodnie z ustawą o informacji publicznej. Tymczasem w większości funduszy brak publicznego wglądu w faktury i rozliczenia. FPMD – co wyróżnia go pozytywnie – publikuje choć częściowe dane, ale ogólnie dostęp do informacji jest utrudniony.
Rosnące koszty administracyjne:
NIK wskazywał, że fundusze promocji działają zasadniczo poprawnie, ale koszty obsługi są „wysokie i rosnące” (nik.gov.pl). Przekłada się to na mniej środków na realną promocję.
Decydenci z branży decydują sami o swoich projektach:
Konkursy na dofinansowanie organizują komisje, w których większość stanowią przedstawiciele branży – czyli przedsiębiorcy i organizacje, które same się zgłaszają. To rodzi konflikty interesów – nie ma dostępu do dokładnych rozliczeń faktur… w praktyce służą one organizacjom, które pozyskują z nich środki.
Furtki i możliwości nadużyć:
Już w czasie pandemii hodowcy skarżyli się, że fundusze wydają pieniądze dowolnie, bez oczekiwanych korzyści promocyjnych. Mówiono o „furteczkach i możliwościach korupcyjnych”. Wielu hodowców uważa, że środki są przeznaczane na niejasne cele, a same decyzje komisji – mało uzasadnione merytorycznie.
Członkowie komisji reprezentujący ogólnokrajowe organizacje zrzeszające podmioty prowadzące chów lub hodowlę drobiu rzeźnego:
- Agnieszka Świetliczna – Ogólnopolskie Stowarzyszenie Przetwórców i Producentów Produktów Ekologicznych „Polska Ekologia”
- Paweł Podstawka – Krajowa Federacja Hodowców Drobiu i Producentów Jaj
- Mateusz Niedzielak – Stowarzyszenie Polska Tradycja Smaku
- Stefan Chrzanowski – Ogólnopolski Związek Producentów Drobiu POLDRÓB
- Beata Włodarczyk Lewandowska – Zrzeszenie Rolników i Producentów „Indyk Lubuski”
Członkowie komisji reprezentujący ogólnokrajowe organizacje zrzeszające zakłady przetwórcze lub prowadzące działalność w zakresie uboju drobiu:
- Dariusz Goszczyński – Krajowa Rada Drobiarstwa – Izba Gospodarcza
- Tomasz Szulc – Związek „Polskie Mięso
- Krzysztof Borkowski – Unia Producentów i Pracodawców Przemysłu Mięsnego (UPEMI)
Członek komisji reprezentujący Krajową Radę Izb Rolniczych:
- Andrzej Kałek
Najgłośniejsze kontrowersje i spory
Koszty wyjazdów i imprez:
Np. Jan Krzysztof Ardanowski krytykował to, że fundusze zbyt często finansują zagraniczne wyjazdy, które nie zawsze przekładają się na realne korzyści dla hodowców.
Spór o 76 mln zł i centralizacja funduszy:
W 2022 r. pojawił się postulat scalenia dziesięciu funduszy w jeden, co spotkało się z ostrą krytyką ze strony branży drobiarskiej. Zarzucano, że ministrowie chcą przejąć kontrolę, co może ograniczyć udział samych rolników i doprowadzić do sztucznego dzielenia pieniędzy między nowe struktury, a nie służyć realnej promocji.
Co to oznacza dla hodowcy?
Uważaj, kto decyduje: Komisje zarządzające składają się głównie z przedstawicieli branży – co może działać na korzyść dużych organizacji i przetwórców, a niekoniecznie mniejszych hodowców.
Domagaj się transparentności: Masz prawo do wglądu w rozliczenia KOWR-u, nawet jeśli kwoty na FPMD traktowane są jako pozapubliczne.
Bądź aktywny w dyskusji publicznej: To hodowcy mogą wymuszać zmiany – np. podnoszeniem tematów powodzenia wyjazdów promocyjnych czy jasności rozliczeń.
Obserwuj zmiany ustawowe: Reformy, łączenie funduszy, zmiany w sposobie wyboru komisji mogą wpłynąć na to, jak Twoje pieniądze są wydawane.
Podsumowanie
FPMD ma realny potencjał, by wspierać branżę drobiową – promocja, szkolenia, wyniki naukowe. Ale bez większej transparentności, ewaluacji wydatków i czynnego udziału hodowców, łatwo o nadużycia i marnowanie środków. Na razie do żadnych spraw sądowych nie doszło, ale opór społeczny i interwencje parlamentarzystów pokazują, że dalsze ignorowanie problemów może prowadzić do reform lub zakończenia działania tych funduszy – dla hodowców może to być okazja do wprowadzenia bardziej odpowiedzialnych zasad.
Fundusz Promocji Mięsa Drobiowego to narzędzie z potencjałem – może wspierać rozwój branży, wspomagać edukację i pomagać w docieraniu z informacją do konsumentów. Ale żeby działał skutecznie i uczciwie, potrzebne są nie tylko składki hodowców, lecz także ich zaangażowanie i kontrola.
Coraz więcej rolników i organizacji branżowych domaga się przejrzystości – publikowania rozliczeń, udostępniania efektów kampanii, a także zmian w składzie komisji zarządzających. To ważne, bo to przecież środki pochodzące bezpośrednio z ich pracy. Warto więc nie tylko korzystać z możliwości, jakie daje fundusz, ale też śledzić, na co naprawdę są wydawane pieniądze. Bo tylko wtedy fundusz stanie się rzeczywistym narzędziem rozwoju, a nie fasadą promocji.
