Reklama

giełda online

Zboża paszowe
cena netto zł/t
pszenica560-610
kukurydza870
owies420-480
jęczmień560-610
Śruty
rzepakowabrak ofert
sojowa1630
żródło:www.rolpetrol.com.pl
Reklama
Pasożyty bydła PDF Drukuj Email
Hodowca Bydła
Wpisany przez Mariusz Bogucki, Wojciech Neja, UTP w Bydgoszczy   

Pasożyt to osobnik jednego gatunku, który wykorzystuje organizm osobnika innego gatunku (żywiciela) jako środowisko życia i źródło pokarmu. Obecność pasożytów wpływa negatywnie na czynności życiowe żywiciela i stanowi czynnik chorobotwórczy. Występowanie u bydła pasożytów może doprowadzić do zaburzeń w rozwoju, spadku masy ciała, a także obniżenia wydajności mlecznej. Sporadycznie, bardzo ciężkie przypadki, mogą prowadzić nawet do upadków. Pasożyty najogólniej podzielić można na pasożyty zewnętrzne i wewnętrzne. Celem niniejszego artykułu jest ich krótka charakterystyka.


Pasożyty zewnętrzne

Giez bydlęcy duży i giez bydlęcy mały
Larwy gzów bydlęcych wywołują gzawicę. Dojrzałe gzy pojawiają się u nas na pastwiskach począwszy od czerwca aż do jesieni. Giez bydlęcy duży jest dużą (12-15 mm długości) muchówką o podstawowym ciemno-żółtym zabarwieniu, natomiast giez bydlęcy mały ma ciało długości 11-13 mm, znacznie smuklejsze i inaczej ubarwione. Żywot dojrzałych gzów trwa do 25 dni. Samice po zapłodnieniu (samce po kopulacji giną) składają jaja na sierści bydła. Samice przytwierdzają jaja na włosach. Jedna samica składa do 600 jaj. Z jaj wykluwają się po 3-10 dniach larwy, które przez mieszek włosowy przenikają pod skórę żywiciela. Podczas wielomiesięcznej wędrówki w ciele żywiciela larwy przechodzą cykl rozwojowy. Rosnące pod skórą grzbietu larwy powodują pojawienie się guzów. Dojrzałe larwy wydostają się z guzów, wypadają do gleby, zagrzebują się w niej a następnie przekształcają się w poczwarki. Dojrzałe gzy wykluwają się z poczwarek po kilkudziesięciu dniach. Wędrujące w ciele żywiciela larwy gzów uszkadzają mechanicznie i chemicznie jego tkanki, wyzwalając procesy zapalne o różnym natężeniu. Wydzieliny i wydaliny larw są substancjami toksycznymi dla bydła. Wynikiem ich działania są przede wszystkim poważne zaburzenia w przemianie materii, prowadzące do zahamowania rozwoju zwierząt młodych, czy też zmniejszenia mleczności krów. Inwazji gza towarzyszy w pierwszym okresie niepokój atakowanych zwierząt, a następnie, w szczególności u młodego bydła zmniejszone przyrosty. Charakterystycznym objawem gzawicy są podskórne guzy, pojawiające się przeważnie na grzbiecie. Zapobieganie – okresowe przeglądy stada i leczenie zwierząt dotkniętych inwazją.

Świerzbowiec drążący bydlęcy
Świerzbowiec drążący bydlęcy jest pasożytem długości 0,2-0,5 mm, jest białawy, o zwartej budowie ciała. Samce są mniejsze od samic. Pasożyt ten bytuje w skórze. Zapłodnione samice drążą w obrębie warstwy rogowej naskórka długie do kilku centymetrów korytarze, wewnątrz których składają dziennie po 2-5 jaj. W ciągu swego życia samica świerzbowca drążącego składa do 100 jaj, z których po upływie 3-5 dni wykluwają się larwy. Zamieszkujące wydrążone w skórze korytarze liczne samice i larwy nieustannie drażnią mechanicznie skórę żywiciela, co powoduje dotkliwy świąd, wzmagany dodatkowo jeszcze działaniem wydzielin i wydalin pasożyta. Postępujące zmiany chorobowe w znacznym stopniu upośledzają przebieg fizjologicznych procesów skóry, w szczególności wymianę gazową, są też powodem ogólnych zaburzeń w przemianie materii żywiciela. Inwazja świerzbowca przeważnie rozpoczyna się od głowy i szyi lub nasady ogona. Wśród objawów silnego świądu pojawiają się na skórze wykwity, początkowo pod postacią drobnych, wypełnionych surowiczym płynem guzków. Guzki te pękają, a wylewająca się ich zawartość zasycha, tworząc grubiejące stopniowo strupy. Zmiany zapalne stają się przyczyną powstawania wyłysień, skóra na skutek zaniku podściółki tłuszczowej marszczy się, fałduje i pokrywa rozległymi strupami. W miarę postępu procesu chorobowego świąd stopniowo maleje, narastają natomiast objawy ogólnego wyniszczenia organizmu.

Świerzbowiec pęcinowy
Wywołuje miejscowe, przewlekłe schorzenie skóry dolnych części kończyn. Świerzbowiec pęcinowy jest małym roztoczem (0,3-0,4 mm), mającym długie mocne odnóża. Świerzbowce te żyją na powierzchni skóry i żywią się złuszczonym naskórkiem. Chorobotwórczość świerzbowca pęcinowego jest zwykle nieznaczna. Jednakże nieustanny ruch licznych świerzbowców drażni skórę (świąd) i niepokoi żywiciela, toksyczne właściwości mają też ich wydaliny. Inwazja świerzbowca pęcinowego u bydła nie ogranicza się jedynie do pęcin, ale często rozprzestrzenia się na inne części ciała (ogon, uda, wymię, grzbiet). Objawia się ona obfitym łuszczeniem się naskórka, a później, w miarę rozwoju procesu chorobowego na powierzchni skóry pojawiają się strupy, sama zaś skóra grubieje i traci elastyczność. Zapobieganie – zwierzęta zarażone lub podejrzane należy izolować i poddać leczeniu.

Wszoły
Wywołują wszołowicę. Są to małe, bezskrzydłe owady, samce osiągają 1,2 mm długości, a samice 1,4 mm. Wszoły żyją na skórze bydła i odżywiają się złuszczonym naskórkiem, wydzielinami gruczołów skórnych oraz włosami, a przy zranieniach skóry pobierają również jako pokarm krew żywiciela. Chorobotwórcze działanie wszołów polega przede wszystkim na ciągłym dokuczliwym drażnieniu i niepokoju zwierząt, co odbija się niekorzystnie na produkcji mleka, przyrostach masy ciała i ogólnej kondycji zwierząt. Zranienia skóry, częste ze względu na ciągłe drapanie się zaatakowanych przez wszoły zwierząt, otwierać mogą wrota infekcjom bakteryjnym oraz powodować rozległe wyłysienia. Wszoły usadawiają się zazwyczaj na szyi, głowie i u nasady ogona. U zwierząt obserwuje się silny świąd, łuszczenie się naskórka i wypadanie włosów. Przy silnych inwazjach zwierzęta tracą łaknienie i chudną. Profilaktyka polega na przestrzeganiu ogólnych zasad higieny chowu i żywienia. Równocześnie z leczeniem zwierząt trzeba też dezynfekować obory.

Wszy


Wesz bydlęca

Wesz bydlęca, osiąga długość ok. 2 mm (samce) i 3 mm (samice). Głowa i tułów są barwy czerwono-żółtej, odwłok żółto-szary. Samice wszy przyklejają składane jaja (tzw. gnidy) do włosów. Jaja te są gruszkowate lub beczułkowate. Wielkość ich waha się w granicach 0,5-0,8 mm. Po 8-10 dniach z jaj tych wykluwają się larwy. Larwy ssą krew żywiciela i po 2-3 tygodniach osiągają dojrzałość płciową. Każda samica składa przeciętnie 5-14 jaj dziennie. Po ukończeniu składania jaj samice szybko giną. Pełny cykl rozwojowy wszy bydlęcych trwa około 1 miesiąca. Wszy na żywicielu żyją około 2 miesięcy, a poza nim – do 2 tygodni. Na czoło objawów klinicznych wysuwa się silny świąd niepokojący zwierzęta, zmuszający je do drapania i czochrania się. Staje się to powodem zadrapań, zranień oraz wyraźnego rogowacenia i złuszczania się naskórka. W odróżnieniu jednak od świerzbu, brak jest na ogół strupów. Toksyczne właściwości ma też ślina i kał wszy. Odpowiednie higieniczne warunki chowu i żywienia zapobiegają ich inwazji.

Muchy
Muchy to owady krwiopijne. Atakując bydło, poza jego niepokojeniem, wprowadzają do organizmu żywiciela wraz z śliną alergeny i toksyny, zubożają żywiciela o znaczne ilości krwi, a także otwierają wrota różnorakim infekcjom, same często przenosząc rozmaite pasożyty, chorobotwórcze grzyby, bakterie i wirusy. Plaga owadów dwuskrzydłych bywa przyczyną poważnych strat gospodarczych, np. mleczność krów atakowanych przez muchówki może zmniejszyć się nawet o połowę. Podobnie o połowę mniejsze bywają w takich warunkach przyrosty ciała u bydła opasowego. Walka z plagą muchówek jest bardzo trudna. Do zwalczania much służą preparaty eliminujące postacie dojrzałe lub przerywające cykl rozwojowy poprzez działanie na larwy. W zwalczaniu muchówek w budynkach inwentarskich należy pamiętać o ogólnych zasadach higieny chowu, dezynsekcji pomieszczeń i sąsiadujących z tymi budynkami terenów (podwórza, wybiegi). Bardzo przydatne w zwalczaniu tej plagi na pastwiskach jest budowanie specjalnych miękkich, elastycznych czochradeł nasączonych mieszaniną insektycydów.

Meszki
Owady te to małe muchówki, mniejsze od komarów, o długości ciała 3-6 mm. Meszki są owadami krwiopijnymi, żerującymi tylko w dzień. Atakują bydło, konie, owce, świnie drób oraz ludzi. Kłują w miejscach pokrytych cieńszą i delikatną skórą – w okolicach pyska, oczu, uszu, wymienia, odbytu. Mogą również dostać się do gardła i pod powieki. Krwiopijne są tylko zapłodnione samice – późną wiosną i na początku lata. Miejsce po ukłuciu jest zaczerwienione i obrzękłe. Przy zaatakowaniu gardła może dojść do obrzmienia dróg oddechowych i w następstwie do uduszenia zwierzęcia. Zwalczanie – oprysk drzew i krzewów znajdujących się na pastwiskach, unikanie wypasu w rejonach występowania plag meszek (w maju i czerwcu).


Pasożyty wewnętrzne

Nicienie żołądkowo-jelitowe
Inwazje nicieni pasożytniczych przebiegają najczęściej w sposób bezobjawowy, a więc są niedostrzegane przez hodowców. Wywołują jednak znaczne straty ekonomiczne wynikające z obniżonej produkcyjności zwierząt (niższe przyrosty masy ciała, obniżona nawet o kilkanaście % mleczność). Oprócz tego należy się liczyć z tym, że gorsza kondycja zwierząt czyni je bardziej podatnymi na inne choroby. W Polsce najczęściej występującymi pasożytami wewnętrznymi bydła są nicienie żołądkowo-jelitowe z rodziny Trichostrongylidae.

Nicień

Płodność pasożytów jest znaczna, co wiąże się z ich rozwojem i ma na celu zwiększenie szans na trafienie do kolejnych żywicieli. Stwierdzono, że bezobjawowej inwazji, na którą składa się występowanie od 1 do 2 tysięcy samic nicieni żołądkowo-jelitowych, towarzyszy wydalenie 2 tysięcy jaj tych pasożytów w 1 gramie kału. Zarażone zwierzę może więc codziennie rozsiewać na pastwisku około 10 milionów jaj. Dalszy rozwój nicieni zależy od temperatury i wilgotności środowiska zewnętrznego. W miesiącach letnich już po kilku lub kilkunastu dniach powstają odporne na niekorzystne warunki środowiskowe larwy inwazyjne, które stanowią źródło zarażenia dla kolejnych zwierząt. Zwierzęta zarażają się zjadając z trawą larwy, które dalszy cykl rozwojowy przechodzą w ścianie oraz w świetle trawieńca lub jelita cienkiego. Zwykle po 3 tygodniach od chwili zarażenia samice zaczynają składać jaja. Dorosłe nicienie żołądkowo-jelitowe najczęściej odżywiają się krwią. Natomiast szkodliwość larw nicieni polega głównie na tym, że uszkadzają błonę śluzową trawieńca przez co powodują gorsze trawienie i przyswajanie pokarmu. Objawy kliniczne to przede wszystkim zmniejszone przyrosty, zmatowienie włosa, zaparcia, biegunki, odwodnienie, anemia. Zapobieganie – regularne, profilaktyczne odrobaczanie.

Motylica wątrobowa
Motylica wątrobowa to przywra długości 18-51 mm, barwy biało-szarej, kształtu listkowatego, o wyraźnie stożkowatym przednim końcu ciała. Otwór gębowy otacza przyssawka gębowa. W niewielkiej odległości od niej leży przyssawka brzuszna, pełniąca funkcje czepne. Żywicielem ostatecznym jest najczęściej bydło, a także kozy, owce, rzadziej konie, świnie, natomiast żywicielem pośrednim ślimak błotniarka moczarowa. Miejsce bytowania motylicy to przewody żółciowe wątroby, niekiedy płuca i węzły chłonne. Jaja motylicy z żółcią spływają do przewodu pokarmowego żywiciela, a następnie z kałem są wydalane na zewnątrz. W odpowiednich warunkach (wilgotność, temperatura, tlen) z jaja wykluwają się miracydia, które pływają i poszukują żywiciela pośredniego (ślimaka). Po jego znalezieniu wnikają poprzez powłoki jego ciała i tam przechodzą dalszy cykl rozwojowy do cerkarii, które następnie opuszczają ciało żywiciela pośredniego, trafiają do wody, otarbiają się na liściach roślin i przekształcają w formę inwazyjną – metacerkarie. Po zjedzeniu metacerkarii młode motylice wykluwają się w jelicie cienkim, następnie migrują do przewodów żółciowych wątroby, gdzie osiągają dojrzałość płciową. Choroba motylicza – fascjoloza – jest chorobą „mokrych pastwisk”, na których panują sprzyjające warunki do bytowania ślimaków – żywicieli pośrednich. Działanie chorobotwórcze motylicy polega na wyjadaniu miąższu wątroby, uszkadzaniu naczyń krwionośnych i przewodów żółciowych. Fascjoloza u bydła ma najczęściej przebieg przewlekły. Przy małej inwazyjności objawy choroby nie występują lub są niezauważalne. Przy formie ostrej obserwuje się biegunki, pogorszenie stanu ogólnego, utratę apetytu, osłabienie motoryki żwacza, bolesność w okolicy wątroby. Zapobieganie obejmuje zabiegi agrotechniczne (melioracje) – likwidacja okresowych zbiorników wodnych na pastwiskach oraz regularne odmotyliczanie.


Piśmiennictwo u autorów

Tags: choroby bydła