Pojawienie się na świecie potomstwa jest bardzo ważnym wydarzeniem w hodowli każdego gatunku zwierząt, a szczególnie w hodowli bydła mlecznego. Od tego momentu krowa rozpoczyna okres laktacji, obecność cielaka stymuluje jej organizm do zwiększenia produkcji mleka. Powiększa się stado, które przy odpowiednim doborze materiału hodowlanego gwarantuje nam dobrej jakości osobniki o wysokiej wydajności. Dlatego tak ważna jest opieka nad samicami w czasie ciąży, która jest dużym wyzwaniem dla krów oraz porodu, który jest ogromnym wysiłkiem dla organizmu każdej samicy.

W okresie ciąży organizm zmienia się tak by oprócz normalnego funkcjonowania utrzymać przy życiu nowopowstały zarodek, a później płód. Organizm samicy powoli przystosowuje się do tych zmian, z dnia na dzień, z tygodnia na tydzień, z miesiąca na miesiąc. Zakończeniem okresu ciąży jest poród, który jest zjawiskiem dość gwałtownym, chociaż organizm samicy stara się do niego przygotować. Jest to proces nieprzewidywalny pomimo tego, że znamy jego poszczególne fazy i jesteśmy w stanie pomóc w przygotowaniu samicy oraz zagwarantować jej opiekę w miarę potrzeby w jego trakcie. Z całą pewnością można powiedzieć, że poród jest jednym z najniebezpieczniejszych okresów w życiu samic ssaków.
 Podczas ciąży zmienia się cały organizm krowy, dotyczy to nie tylko układu rozrodczego, ale również układu nerwowego, czy pokarmowego. Krowy zwiększają swoją masę w pierwszym trymestrze ciąży, następnie ich masa ciała spada, za to wzrasta masa płodu. Przemiana materii jest przyspieszona, gdyż organizm zmuszony jest dostarczyć niezbędnej energii i składników pokarmowych nie tylko matce, ale również cielakowi. Okres ten odznacza się brakiem przyrostów pierścieni na rogach. Oddychanie piersiowo-brzuszne jest utrudnione i samica zmienia je na oddychanie piersiowe. Wszystkie te zmiany nasilają się krótko przed porodem. Do tego zmiany w układzie rozrodczym stają się bardziej widoczne. Dotyczy to głównie mięsni miednicy i brzucha, więzadeł macicy gruczołu mlecznego (w okresie zasuszania gruczoł mleczny maleje, tuż przed porodem powiększa się, z reguły ma to miejsce na 2-4 tygodnie przed narodzinami cielaka). Inaczej jest u jałówek, gdzie wymię powiększa się w drugiej połowie ciąży – około 4 miesiąca).
 Krowy rodzące wcześniej są przygotowane do sytuacji natomiast poród dla pierwiastki jest bardzo dużym stresem, ponieważ zmianie ulegają jej dotychczasowe zachowania. Stres ten może być złagodzony poprzez zagwarantowanie jej spędzenia pewnego czasu z cielęciem po porodzie. Choć krowy z reguły nie mają większych problemów w trakcie porodu (wyjątek stanowią niektóre rasy bydła mięsnego oraz sytuacje, gdy krowę kryto znacznie większą rasą mięsną), to hodowca powinien monitorować zwierzę w czasie porodu. Zawsze może zdarzyć się sytuacja, gdy trzeba będzie krowie pomóc lub wezwać na pomoc lekarza weterynarii.
 Pierwszym objawem zbliżającego się porodu jest zmiana dotychczasowych zachowań oraz czynności wykonywanych przez samicę. Poszukuje ona miejsca, gdzie będzie sama, odchodzi od stada. Dlatego między innymi zalecane jest umieszczanie samic na kilka dni przed zbliżającym się porodem w kojcu. Zaleca się to zrobić na 10-14 dni przed narodzinami cielaka. Nie należy zwierzęcia przywiązywać, samica powinna móc swobodnie się poruszać po kojcu. Związane jest to z faktem, że w trakcie porodu krowy leżą. Miejsce, w którym ma przyjść na świat cielak powinno być czyste, dobrze wyścielone grubą warstwą słomy. Zaleca się na jedną krowę z potomstwem 10 m2.
 

Na prawidłowy przebieg porodu wpływają:

• dobranie zdrowych zwierząt,
• dobra kondycja zwierząt,
• odpowiednie przygotowanie organizmu krowy, w tym prawidłowe żywienie w okresie zasuszenia,
• zabezpieczenie odpowiedniej ilości ruchu,
• zadbanie o odpowiednie miejsce, w którym krowa będzie się cielić.
   

Czynniki zagrażające przebiegowi porodu i zdrowiu zwierząt dotyczące pomieszczenia:

• zbyt małe pomieszczenie uniemożliwia zachowanie higieny,
• w oborach, gdzie przebywają krowy, matka i cielak narażeni są na drobnoustroje,
• brak „intymności” pomiędzy krową, a cielakiem wywołuje stres, który obniża odporność obu zwierząt,
• w trudnych warunkach cielak narażony jest na stany chorobowe np. dróg oddechowych, a samica dróg rodnych, czy wymienia.
   W kolejnym etapie przygotowania organizmu samicy do porodu wymię staje się nabrzmiałe, powiększa się i pojawia się siara. Następnie możemy zaobserwować objaw niepokoju krowy, który charakteryzuje się jej rozglądaniem na boki, częstym wstawaniem i kładzeniem się, porykiwaniem oraz oddawaniem kału i moczu. Wzrasta liczba oddechów, przyspiesza się tętno. Występuje spadek temperatury ciała o 0,5-1,2°C. Następuje lekkie rozwarcie szpary sromowej przy jednoczesnym wycieku z niej ciągliwego śluzu. Rozluźniają się więzadła szyjki macicy (trwa to około 6-12 godzin, zdarzają się przypadki trwania tego procesu do 1,5 dnia). W momencie, kiedy szyjka macicy jest już prawie całkowicie rozwarta, w sromie widoczny jest niebieskawy pęcherz omoczniowy (fot. 1), a następnie pojawia się pęcherz owodniowy. Ten naturalny klin ułatwia wyjście z dróg rodnych samicy cielaka. Z obu wypływa gęsty o charakterze śluzu płyn. Po chwili w szparze sromowej pojawiają się kończyny cielęcia (fot. 2).
   

Najważniejsze przyczyny powikłań porodowych to:

• zbyt słabe skurcze porodowe, które nie są w stanie wyprzeć płodu,
• przedwczesne pękanie pęcherzy płodowych,
• zbyt wczesne odejście wód płodowych,
• nieprawidłowe ułożenie – zawinięcia główki w prawo lub w lewo, brak wyprostowania kończyn,
• duża wielkość płodu,
• zbyt wąskie drogi rodne.
   Czas parcia uzależniony jest od faktu, czy ciąża jest mnoga, czy pojedyncza. W przypadku pierwszym czas ulega skróceniu, przy ciąży pojedynczej średnio trwa to 2-6 godzin. Kiedy młode opuści drogi rodne, samica uspokaja się. Kolejnym ważnym momentem jest wyparcie błon płodowych (trwa to około 3-8 godzin), z organizmu samicy na skutek silnych skurczów macicy usuwane jest łożysko (fot. 4).

 Utrudnienia związane z ułożeniem płodu:

• gdy płód ułożony jest główkowo – przeciskanie się przez zrąb miedniczny i szparę sromową głowy, barków, zadu cielęcia,
• gdy płód ułożony jest pośladkowo – powstaje coś w rodzaju klinu, tworzonego przez tylne kończyny, pośladki i zad, trudniej wyprzeć zad cielaka.
   Bardzo ważne jest by zaraz po narodzinach cielaka, kiedy krowa leży (trwa to około 10-15 min) nie przeganiać jej, ani nie stresować, tylko umożliwić jej odpoczynek. To właśnie w tym momencie następują najsilniejsze skurcze macicy, które umożliwiają pozbycie się resztek wód płodowych wraz z drobnoustrojami, które mogłyby zagrażać zdrowiu, a nawet życiu samicy w późniejszym okresie. Jest to moment, kiedy mięśnie tułowia oraz przepony nie kurczą się. Równie istotnym zagadnieniem jest sznur pępowinowy, którego nie ruszamy. Nawet jeżeli nie uległ on zerwaniu w momencie wyjścia cielaka. Powinien się on oderwać sam w sposób naturalny.
   Postępowanie opiekuna podczas porodu:
• zapewnienie higienicznych warunków porodu,
• pracownik, który uczestniczy w porodzie bydła musi zachować się spokojnie, łagodnie, gdyż wszelkie gwałtowne reakcje mogą u zwierzęcia wywołać niepokój, co wpływa hamująco na parcie, wydłużając poród, a to może skutkować zatrzymaniem łożyska,
• po pęknięciu pęcherza płodowego, gdy w sromie pojawia się tylko jedna noga, a druga pojawia się w dalszej kolejności; jeżeli parcia nie zdołają wypchnąć drugiej nogi, należy pomóc krowie za pomocą delikatnego podciągania,
• w momencie zaklinowania się wystającego już cielęcia możliwe jest ostrożne ciągnięcie za obie nogi w chwili parcia. Nie wolno ciągnąć za kończyny, w momentach kiedy krowa nie prze. Należy pamiętać, by kończyny były na tej samej wysokości. W ten sposób ciele napotyka na najmniejszy opór. Siła z jaką wyciągamy cielaka nie może być zbyt duża (maksymalnie trzech osób),
• gdy po upływie godziny od momentu pęknięcia pęcherza płodowego pomimo parcia w sromie nie widać racic lub widoczne są tylko czubki racic, czy pysk cielęcia. Należy niezwłocznie zawiadomić lekarza weterynarii,
• zasady dobrostanu zwierząt zalecają pozostawienie po porodzie cielęcia z krową przez okres 1 do 4 dni.
   Zaraz po porodzie samica stara się wylizać cielaka. Jest to bardzo ważna czynność, gdyż pobudza układ krążenia, układ pokarmowy do wydalenia smółki, pobudza termoregulację cielęcia, zwiększa więź między matką a potomstwem. Ułatwia rozpoznanie się obojgu. Krowy są dobrymi matkami i nie należy im zabierać cielęcia zaraz po porodzie. Związane jest to z oddziaływaniem na jej organizm. Stresowa sytuacja powoduje agresje w stosunku do opiekuna. Poza tym krowy przebywające z cielakami po porodzie łatwo się dają pokryć, szybciej występuje u nich ruja, są spokojniejsze. Należy jednak pamiętać, że odebranie matce cielaka po okresie dłuższym jak 4 dni jest bardzo niekorzystne, gdyż matka bardzo przeżywa rozstanie.
   Najważniejszym zagadnieniem jest postępowanie hodowcy ze swoimi zwierzętami. Osiągnięcie nieograniczonej ufności krów do człowieka ułatwia obsługę bydła oraz zapewnia wysoką, stabilną mleczność. Jest to możliwe w okresie odchowu cieląt. Najlepsze warunki do nawiązania dobrego kontaktu spełniają kojce indywidualne.
   Krowy są zwierzętami inteligentnymi, które doskonale pamiętają miejsca oraz kolory ubioru ludzi, którzy wyrządzili im krzywdę. Dlatego nie wolno w miejscach obsługi wykonywać żadnych nieprzyjemnych dla tych zwierząt zabiegów. Poza tym ubiór opiekuna wykonującego takie czynności nie może być tego samego koloru, co dojarza, czy opiekuna dbającego o prawidłowy przebieg porodu.

Tags: zdrowie bydła