Reklama

giełda online

Zboża paszowe
cena netto zł/t
pszenica500-570
kukurydza330-545
owies420-480
jęczmień540-570
Śruty
rzepakowa830
sojowabrak ofert
żródło:www.rolpetrol.com.pl
Komórki somatyczne w mleku PDF Drukuj Email
Hodowca Bydła
Wpisany przez Adrianna Pawlik, Grażyna Sender Instytut Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN w Jastrzębcu   

Czym są komórki somatyczne mleka?
Prócz głównych składników mleka, takich jak kwasy tłuszczowe, kazeina i białka serwatkowe, czy też laktoza, znajdziemy w nim także mikro- i makroelementy, w tym wapń, sód, chlor i potas oraz komórki somatyczne.


Czym są komórki somatyczne mleka?
Prócz głównych składników mleka, takich jak kwasy tłuszczowe, kazeina i białka serwatkowe, czy też laktoza, znajdziemy w nim także mikro- i makroelementy, w tym wapń, sód, chlor i potas oraz komórki somatyczne.


Komórki somatyczne obecne w mleku zdrowego zwierzęcia to związane z układem odpornościowym – w większości makrofagi, poza nimi limfocyty B i T, neutrofile oraz złuszczone komórki nabłonka
gruczołu mlekowego. W momencie, gdy do wymienia wnika bakteria wywołująca zapalenie wymienia, neutrofile zaczynają napływać do miejsca zakażenia z otaczających tkanek oraz krwiobiegu i to właśnie one dominują w składzie i zwiększają liczbę komórek somatycznych mleka chorej na mastitis krowy. Neutrofile wykrywają i eliminują poprzez specyficzne mechanizmy bakterie odpowiedzialne za rozwój infekcji.
Jaka jest więc rola komórek somatycznych w wymieniu? Nie można jednoznacznie stwierdzić, że jest to rola ważna jedynie w trakcie infekcji, gdyż komórki znajdują się i w zdrowym gruczole, spełniając w nim rolę ochronną. Różne gatunki drobnoustrojów wymagają odpowiedzi immunologicznej różnego typu. Np. E. coli produkuje i wydziela do wymienia swoją toksynę już w kilka godzin po wniknięciu bakterii do gruczołu. Napływ neutrofilów do gruczołu odbywa się zbyt późno, konieczna jest uprzednia obecność komórek odpornościowych w mleku, która umożliwi szybką reakcję organizmu na równie szybko rozwijającą się infekcję.


Czynniki wpływające na liczbę komórek somatycznych mleka
Liczba komórek somatycznych w mleku zależy nie tylko od stanu zdrowotnego wymienia, ale także od szeregu innych czynników fizjologicznych i środowiskowych. Do czynników mających wpływ na zawartość komórek somatycznych w mleku należą: stadium laktacji, wiek zwierzęcia, wydajność mleka, pora roku, stres, żywienie i warunki higieniczne. Fizjologiczne podwyższenie liczby komórek somatycznych obserwowane jest w późnym okresie laktacji oraz w pierwszych i ostatnich strugach mleka. Kolejność laktacji również wpływa na stan zdrowotny wymienia. Liczba komórek somatycznych w każdej kolejnej laktacji zwiększa się o kilka – kilkanaście procent. Jednak należy stwierdzić, że fizjologiczne zmiany liczby komórek somatycznych są marginalne w porównaniu ze zmianami, spowodowanymi przez infekcję.


Zawartość komórek somatycznych w mleku zbiorczym jest niższa zimą, a wyższa latem, jako skutek wzrostu przypadków mastitis w miesiącach letnich. Stres, związany z wysoką temperaturą sprzyja zakażeniom, a ponadto wyższe temperatury i większa wilgotność powietrza stymulują namnażanie się drobnoustrojów, zwłaszcza na niedokładnie oczyszczonym sprzęcie udojowym. Stwierdzono, że w stadach, w których stosuje się wybiegi dla krów w okresie letnim utrzymuje się niższy poziom komórek somatycznych. Taki system utrzymania zwierząt ma potwierdzony, korzystny wpływ na zdrowie zwierząt. Także odstęp pomiędzy dojem porannym i wieczornym wpływa na liczbę komórek somatycznych. Zaobserwowano wyższy poziom komórek w stadach, gdzie odstępy czasowe między dojami były nieregularne. Na stan zdrowotny wymienia i liczbę komórek somatycznych ma wpływ sposób oczyszczania strzyków i wymienia przed dojem. Jeżeli wymię i strzyki po oczyszczeniu pozostają wilgotne (w wyniku mycia „na mokro” a nie wycierania wilgotną szmatką), częstsze są pewne nieprawidłowości w przebiegu doju – wspinanie się kubków udojowych na wymię, pustodoje i odwrotny kierunek przepływu mleka. Może to być przyczyną uszkodzeń i zakażenia wymienia. Do uszkodzeń kanału strzykowego prowadzą pustodoje, trwające 3-5 minut przez okres 2-8 tygodni. Niedostateczna higiena doju, brak dezynfekcji strzyków i błędy w eksploatacji dojarek mechanicznych, stają się przyczyną zwiększenia liczby komórek somatycznych
Typ budynków, w jakich utrzymywane są zwierzęta również ma wpływ na jakość mleka. Krowy, które przebywają w budynkach zaadaptowanych, a nie w oborach, charakteryzują się wyższą liczbą komórek somatycznych. Podobnie jest w przypadku zwierząt utrzymywanych w systemie alkierzowym, w stosunku do tych, utrzymywanych w systemie wolnostanowiskowym. Długość stanowiska wpływa na utrzymanie prawidłowych warunków higienicznych w oborze. Krowy, przebywające na stanowiskach długich (>2m) charakteryzują się wyższym poziomem komórek somatycznych niż krowy ze stanowisk krótszych. System ręczny doju podwyższa liczbę komórek somatycznych w stosunku do doju przy pomocy dojarek bańkowych. Najniższą liczbę komórek somatycznych uzyskuje się przeprowadzając dój w systemie przewodowym. Przeddajanie mleka z użyciem przeddajacza zmniejsza liczbę komórek somatycznych w mleku zbiorczym. Podobny wpływ ma zanurzenie strzyków w płynie dezynfekcyjnym po doju, które ogranicza wnikanie drobnoustrojów do kanału strzykowego otwartego w ciągu dwóch pierwszych godzin po doju. Dostęp do świeżej, czystej wody pitnej, zwłaszcza latem, warunkuje niższy poziom komórek somatycznych w stadzie. Woda pomaga utrzymać prawidłową temperaturę ciała. Niedostateczny dostęp do wody skutkuje zmniejszonym poborem suchej masy przez zwierzęta, obniżeniem produkcji oraz wyższą liczbą komórek somatycznych. Podobnie wpływa na zwierzęta wadliwie działająca wentylacja. Prawidłowo działający system wentylacyjny pozwala na odprowadzenie namiaru wilgoci i obniżenie temperatury ciała poprzez wymuszenie zwiększonego oddawania ciepła do otoczenia.

 


Często lekceważona przez hodowcę kondycja psychiczna zwierząt wpływa nie tylko na ilość produkowanego mleka, ale także na zawartość w nim komórek somatycznych. Niedawne badania, przeprowadzone przez polskich naukowców wykazały, że przemieszczanie krów pierwiastek do kolejnych grup technologicznych stanowi tak znaczący stres dla organizmów zwierząt, że liczba komórek somatycznych w trzecim dniu po ich przemieszczeniu może wzrosnąć nawet o ponad 100% w stosunku do ich liczby przed przemieszczeniem. Można stwierdzić, że ogólnie rozumiany komfort zwierzęcia ma znaczący wpływ na jakość mleka. Krowy czyste, suche, którym zapewnia się wysoki poziom dobrostanu rzadziej zapadają na mastitis, a właściwe utrzymanie, zapewniające zwierzętom komfort psychiczny i fizyczny pomaga obniżyć wysoki poziom komórek somatycznych w stadzie.
Liczba komórek somatycznych w mleku jest również uwarunkowana genetycznie. Na tym założeniu opierają się programy hodowlane funkcjonujące we wszystkich krajach przodujących w hodowli bydła. Programy te zakładają, że szybki postęp hodowlany pod względem odporności na mastitis można osiągnąć usuwając z hodowli buhaje, które przekazują potomstwu predyspozycje do zapadania na zapalenie wymion, objawiające się wysoką liczbą komórek somatycznych w mleku.


Żywienie a liczba komórek somatycznych
Jeżeli jest to możliwe w gospodarstwie, zwierzęta powinny być żywione w systemie TMR. Jest to najwłaściwsza metoda żywienia, pozwalająca na zapewnienie stabilnych warunków w żwaczu. Krowy nadmiernie otłuszczone w wyniku błędów żywieniowych, tracą apetyt i są narażone na ujemny bilans energii w okresie poporodowym. W tym czasie (od wycielenia do końca pierwszego miesiąca laktacji) najczęściej pojawia się u krów mastitis. Taka sytuacja jest wynikiem obniżenia odporności organizmu. Stosowanie dodatków mineralnych i witaminowych, np. tlenku magnezu, witaminy E, cynku, selenu, β-karotenu, niacyny, ma pozytywny wpływ na odporność, usprawnia działanie układu immunologicznego, zwiększa efektywność przeciwdrobnoustrojową komórek somatycznych a w efekcie nie dopuszcza do podniesienia ich liczby. Wg badań na liczbę komórek somatycznych w mleku działa korzystnie podawanie krowom młóta świeżego (prawdopodobnie ze względu na skład tej paszy, który obejmuje Cu, Zn i Se). Na poziomie fizjologicznym na stan zdrowotny gruczołu mlecznego a pośrednio – na liczbę komórek somatycznych wpływ wywiera stymulacja estrogenowa. Skarmianie kiszonek czy zielonek, w których występuje duża koncentracja fitestrogenów sprzyja występowaniu stanów zapalnych gruczołu mlekowego. Stwierdzono, że krowy, którym podawano estradiol – 17b, częściej od innych zapadały na mastitis. Podawanie estrolu niecielnym krowom spowodowało wzrost zawartości komórek somatycznych w mleku i istotny spadek produkcji.


Ile komórek somatycznych?

Od dawna trwają spory dotyczące granicy obniżania liczby komórek somatycznych w mleku. Dziś z całą pewnością można powiedzieć, że nie możemy obniżać jej w nieskończoność, gdyż groziłoby to poważną dysfunkcją odporności krów. Trudno jednak stwierdzić, gdzie leży granica między zdrowym organizmem, a patologicznie podwyższonym poziomem komórek somatycznych. Przedział zdrowia prawdopodobnie znajduje się gdzieś pomiędzy 20 a 200 tysięcy komórek somatycznych w mililitrze mleka. Z badań przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii wynika, że krowy, których mleko zawiera mniej niż 20 000 komórek somatycznych w ml są bardziej narażone na infekcje, zwłaszcza spowodowane przez E. coli i Streptococcus uberis. Spoglądając z nieco innej strony – mleko z wysoką liczbą komórek somatycznych zmienia swój skład i właściwości przetwórcze, więc inne badania brytyjskie dowodzą, że każde mleko użyte do produkcji sera cheddar musi mieć zawartość komórek somatycznych niższą niż 100 tysięcy w ml, gdyż jedynie wówczas jakość sera nie ulegnie pogorszeniu. Rozpatrując liczbę komórek somatycznych w odniesieniu do mleka pozyskanego od wszystkich zwierząt w stadzie, należy stwierdzić, że ich zawartość na poziomie 200-300 tysięcy w 1ml mleka zbiorczego wskazuje na pojedyncze przypadki mastitis, a przekroczenie wartości 300 tysięcy/ml sugeruje wystąpienie potrzeby interwencji lekarza weterynarii. Od ponad 10 lat w Unii Europejskiej norma dla mleka zbiorczego wynosi 400000 komórek somatycznych/ml.


Czy komórki somatyczne są niebezpieczne dla zdrowia ludzi?
Nie ma dowodów na to, że podwyższona liczba komórek somatycznych w mleku powoduje zaburzenia zdrowotne u osób je spożywających. Jednakże należy zaznaczyć, że istnieją zagrożenia pośrednio związane z podwyższoną liczbą komórek somatycznych, takie jak groźba zanieczyszczenia mleka pozostałościami antybiotyków, używanych w leczeniu mastitis lub przeniknięcia do niego bakterii.

Tags: zdrowe krowy , zdrowie bydła