|
Światowy chów bydła nastawiony jest na kilka typów użytkowych w zależności od kraju, w którym jest ono hodowane. Jednak charakter dzisiejszego bydła zawdzięczamy historycznemu zapotrzebowaniu na dany typ użytkowy. Bydło utrzymywane jest w każdej szerokości geograficznej na kuli ziemskiej, całą populację szacuje się na około 1,5 miliarda sztuk, z czego około 150 milionów sztuk to zebu. Jednak z roku na rok populacja bydła zmniejsza się. Przykładowym krajem może być Francja, gdzie od pięciu lat obserwuje się spadek liczebności stad, w 2002 roku pogłowie szacowano na około 20,5 mln sztuk, w 2006 roku populacja liczyła około 19,2 mln sztuk. Jak podają autorzy francuscy (tabela 1) praktycznie we wszystkich kategoriach grupowych bydła mlecznego widoczny jest spadek liczebności populacji. Jest to związane z jednej strony z pracami hodowlanymi mającymi zwiększyć wydajność krów, a z drugiej strony limitami, jakie narzucają hodowcom przyznane kwoty mleczne. Roczniki francuskie podają, że cała populacja bydła mlecznego i mięsnego dorosłego liczy około 8 mln sztuk, z czego bydło mleczne stanowi około 3,9 mln sztuk. Szacowana produkcja mleka w skali kraju to 237-239 mln hektolitrów.
Jak podają źródła francuskie jest 39 ras bydła. Z czego tak naprawdę dominują trzy rasy mleczne: holsztyny (2,8 mln sztuk), montbeliardy (700 tys. sztuk) oraz bydło normandzkie (600 tys. sztuk). O ile rasy montbeliard i holsztynów są znanymi w Polsce, to o rasie normandzkiej niewiele wiemy. Rasa ta zaliczana jest do ras rodzimych francuskich występujących najliczniej na terenach Normandii. Francuskie bydło domowe to w większości potomkowie ras prymitywnych udomowionych ponad 2000 lat p.n.e. Znaczna część powstała dzięki izolacji poszczególnych regionów bez dopuszczenia krzyżowań z zebu, czy bawołami. Historyczne pochodzenie rasy normandzkiej zostało udokumentowane, jest to rasa zaliczana do mieszańców stworzonych poprzez liczne krzyżowania w przeszłości. Przyjmuje się, że protoplaści tej rasy pojawili się na terenach Francji trzykrotnie: w wieku IX, pod koniec XVIII wieku i na początku XIX, są to tak zwane dwie gałęzie nordycka i brytyjska. Pierwsza z nich – linia nordycka – pojawiła się po raz pierwszy w wieku IX wraz z najazdami wikingów. Po przybyciu bydła na terytorium północnej Francji rolnicy rozpoczęli udoskonalanie swoich osobników ze względu na zapotrzebowanie na dany typ użytkowy. Przyjmuje się, że rasa normandzka powstała z trzech mieszańców miejscowego bydła: 1. Cotentine (o umaszczeniu częściowo różowym, selekcjonowane na mleko), 2. Augeromne (o umaszczeniu białym, zwierzęta o cechach mięsnych), 3. Cauchoise (o umaszczeniu srokatym z przewagą białego, o białej głowie, utrzymywane w kierunku produkcji mlecznej). Ponownie linia ta pojawiła się pod koniec XVIII wieku wraz z najazdem żołnierzy szwedzkich. Linia brytyjska dotarła do terytorium Francji znacznie później, bo dopiero w wieku XIX. Zwierzęta te były mieszańcami wielu ras z północnego zachodu Wielkiej Brytanii, gdzie utrzymywane były przede wszystkim na mięso. Są to między innymi potomkowie Durhamów (dawna nazwa Shorthorn’ów). Cechy charakterystyczne tej rasy to duże rozmiary ciała. Krowy mierzą około 140 cm, a ich waga może sięgać od 500-900 kg. Samce są nie, co większe (ponad 150 cm) i cięższe (1000-1200 kg). Pysk jest krótki z dużymi oczami. Okrywa włosowa jest trzykolorowa. Podstawą jest kolor jasny, płowy, biały, a na nim znajdują się charakterystyczne drobne łaty brązowe, rude lub czarne. Przeważają osobniki o łatach czerwonych. Francuzi porównują umaszczenie rasy normandzkiej do przepiórek, ze względu na charakterystyczne liczne łaty. Łeb umaszczony jest podobnie jak reszta ciała. Bardzo charakterystyczna jest brązowa obwódka wokół oczu (okulary) oraz obwódka wokół pyska, która również jest brązowa. Ta ostania cecha występuje u wszystkich osobników, lecz bywa często słabo widoczna. Wszystkie łaty są nieregularnie rozmieszczone i różnej wielkości. Krowy te nie mają problemów z wcieleniami, są spokojne, uległe, pojętne. Dzięki stworzeniu wzorca rasy normandzkiej było możliwe stworzenie pierwszej księgi hodowlanej dla tej rasy w 1883 roku. Selekcja rasy normandzkiej we Francji odbywała się zgodnie z zapotrzebowaniem miejscowej ludności, wpływu klimatu oraz warunków żywieniowych. Tak naprawdę chów tego bydła na początku przeważał w kierunku użytkowania mięsnego i dopiero później zaczęto je wykorzystywać i selekcjonować na produkcję mleka. W niektórych regionach południowy zachód, masyw centralny, Alpy bydło normandzkie wykorzystywano do pracy. Obecnie zaliczana jest do dwukierunkowego typu użytkowego mleczno-mięsnego. Już w 1930 roku rozpoczęto pierwsze prace mające na celu polepszenia jakości mleka od tego bydła np. dokonywano kontroli jakości mleka. Podczas II wojny światowej populacja tego bydła była zagrożona. Dopiero działania francuskiego ministra rolnictwa mające na celu odtworzenie populacji, zwiększyły jej liczebność. Stworzono specjalny program, „normandisation”, który ocalił te krowy przed wyginięciem, dzięki czemu krowy normandzkie rozprzestrzeniły się na większe terytorium. Rozpoczęte w wieku XIX starania o jak najwyższą wydajność mleczną od krów wymusiły krzyżowanie krów rasy normandzkiej z buhajami holsztynów. Działania te spowodowały, że bydło normandzkie traciło na wartości, gdyż krowy dawały więcej mleka, ale było on mniej bogate w składniki. Dlatego zwolennicy czystej rasy normandzkiej odstępowali od tych praktyk ze względu na utratę walorów mleka do produkcji camembert’tów. Obecnie są też regiony, gdzie nie dokonywano krzyżowań. Osobniki posiadają bogate zaplecze genetyczne, stanowiące rezerwuar genów oryginalnych tej rasy. Umożliwi to w przyszłości zachowanie tej rasy w czystości oraz odtworzenie rasy, gdyby postęp genetyczny przy chowie intensywnym spowodował powstanie jakiś błędów. Może być również pomocne przy odtwarzaniu ras, które już zniknęły. Badania te prowadzone są od ponad 200 lat. W 1946 roku dokonywano pierwszych inseminacji krów rasy normandzkiej. Potwierdza to fakt, że dla francuzów rasa normandzka była bardzo istotna w tamtym okresie. Wprowadzano w jej chowie wszelkie nowinki techniczne umożliwiające doskonalenie tej rasy, jednak sztuczna inseminacja nie przyjęła się, gdyż zwolennicy rasy preferowali naturalne krycie. W latach 50-tych hodowcy bydła normandzkiego chcieli wprowadzić zakaz stosowania inseminacji bydła normandzkiego nasieniem innych ras. Spowodowane było to przede wszystkim pojawiającymi się chorobami bydła oraz faktem, że czysta rasa normandzka miała mniejsze wydajności i była bardziej odporna na choroby. W 1958 roku rasę wpisano na pierwsze miejsce na liście ras rodzimych. W latach 60-tych całkowicie odstąpiono od utrzymywania bydła normandzkiego głównie w typie mięsnym i rozpoczęto prace nad mlecznością krów. W 1988 roku rasa ta zajęła trzecie miejsce pod względem użytkowania mlecznego bydła i pozostaje na tej pozycji do dnia dzisiejszego. Obecnie liczy ona 2 mln sztuk, z czego 800 tys. to osobniki dorosłe.
Rasa normandzka dostarcza dobre pod względem jakościowym i ilościowym mleko oraz doskonałe mięso. Osobniki charakteryzują się dużą mięsnością, dobrą wydajnością rzeźną (57%), zdolnością opasową, mięso ich jest delikatne. Produkty mięsne pochodzące od bydła normandzkiego są bardzo cenione we francuskiej kuchni. Znaczna większość restauratorów stawia je na pierwszym miejscu. Najlepsze mięso dostarczają młode sztuki oraz byki, z których produkowane są wyśmienite francuskie befsztyki. Dzięki selekcji na wydajność mleczną średnio od krowy uzyskuje się 6200 kg mleka na laktację (2004), mleko charakteryzuje się dobrą zawartością tłuszczów (4,3%) oraz białka (3,3%). W latach 80-tych wydajność była znacznie niższa i wynosiła średnio 4096 kg o zawartości tłuszczu 4,18%, i białka 3,35%. Mleko posiada sporą ilość kappa kazeiny B, która ułatwia wykorzystanie mleka przy produkcji serów np. camembert, masła, śmietan normandzkich najwyższej jakości. Zwierzęta te adaptują się doskonale w klimacie oceanicznym. W klimacie tym bydło hodowane jest bez stosowania budynków inwentarskich. Utrzymuje się je całorocznie na pastwiskach, najczęściej można je spotkać w Normandii, regionach nad Loarą, Bretanii. Pod koniec XIX wieku bydło normandzkie było eksportowane do Ameryki Południowej (Urugwaj, Paragwaj, Wenezuela, Kolumbia etc.), do Madagaskaru, a w Europie do Wielkiej Brytanii, Irlandii i Belgii. W krajach zamorskich do Japonii. Rasa normandzka jest ceniona przez francuskich hodowców świadczy o tym fakt, że zajmuje ona w rankingu liczebności bydła mlecznego we Francji niezmiennie trzecie miejsce od wielu lat. Pomimo znacznie mniejszych wydajności w porównaniu z krowami mlecznymi wysoko wydajnymi rozbudowany we Francuzach patriotyzm oraz sam wygląd tych zwierząt powoduje, ze są to krowy bardzo lubiane. Najwięcej osobników występuje w Normandii, gdzie tamtejsi hodowcy stworzyli odpowiedni wizerunek tego bydła, który stał się ikoną regionu. W Normandii nie ma łąki, na której nie widzielibyśmy charakterystycznej nakrapianej krowy (przepiórczej krowy). We Francji nie ma rolnika, który zajmując się chowem bydła, nie znałby rodzimych ras oraz miejsca ich występowania. Powinniśmy wziąć przykład z hodowców francuskich i zacząć doceniać nasze rodzime rasy i pracować nad ich doskonaleniem, nie niszcząc ich walorów genetycznych.
|