Ilość powietrza w m3 na godzinę, którą należy doprowadzić do (i usunąć z) pomieszczenia inwentarskiego w ciągu godziny (wielkość wentylacyjna), kształtuje się w szerokich granicach w zależności od gatunku, rodzaju i wieku zwierząt oraz od pory roku (Tab. 1). Biorąc pod uwagę, że do budynku inwentarskiego należy dostarczać różną ilość świeżego powietrza, każdy system wentylacyjny powinien mieć możliwość ciągłej regulacji wydajności w zakresie od wartości minimalnych do maksymalnych. Aby uzyskać optymalne warunki termiczne w budynku, możemy wyróżnić trzy tryby pracy wentylacji: wentylację minimalną; podstawową oraz maksymalną.

 Wentylacja minimalna powinna funkcjonować w okresie zimy, kiedy od systemu wentylacji oczekuje się tylko takiej wymiany powietrza, która utrzyma wymaganą temperaturę oraz zapewni odpowiedniej jakości powietrze (właściwy poziom tlenu i niskie stężenie szkodliwych gazów, m.in. dwutlenku węgla czy amoniaku). Wentylację na minimalnym poziomie powinniśmy zapewnić również ptakom w pierwszych dniach odchowu.

W trybie pracy wentylacji minimalnej – powietrze dostaje się do budynku przez klapy wlotowe znajdujące się w bocznych ścianach, wyciągane jest natomiast przez wentylatory w dachu lub w szczycie (wentylacja poprzeczna lub kominowa). Przepływ powietrza odbywający się w poprzek budynku (rys. 1), powinien być równomierny w całej hali, nawet przy niskiej jego prędkości. Należy pamiętać o kierowaniu zimnego strumienia powietrza ku górze, gdzie mieszane jest z ciepłym wewnętrznym powietrzem. Skierowanie zimnego strumienia powietrza bezpośrednio na ptaki, szczególnie młode, może doprowadzić do ich wyziębienia. Praca wentylatorów w trybie wentylacji minimalnej powinna być początkowo sterowana regulatorem czasowym. Gdy ptaki rosną lub gdy wzrasta temperatura zewnętrzna, do sterowania pracą wentylatorów należy wykorzystać czujniki temperatury, reagujące na zmianę temperatury wielkości 1°C oraz ustawić wentylację w tryb pracy podstawowej.
 Wentylacja podstawowa – działa przez większą część okresu pracy systemu wentylacyjnego, dostosowując wymianę powietrza do potrzeb rosnących ptaków. Zadaniem tego trybu pracy wentylacji jest dodatkowo (w stosunku do wentylacji minimalnej) usunięcie nadmiaru ciepła i wilgoci z budynku oraz utrzymanie optymalnej temperatury. Działanie trybu wentylacji podstawowej, określanej również jako wentylacja przejściowa, ma za zadanie regulację temperatury w hali w oparciu o temperaturę zewnętrzną oraz potrzeby rosnących ptaków. W tym trybie używamy już większej ilości wentylatorów oraz większej ilości wlotów lub innego rodzaju wlotów niż przy wentylacji minimalnej. Wentylatory mogą być umieszczone w dachu lub ścianach bocznych, dodatkowo również w ścianach szczytowych, wloty umieszczone są natomiast w ścianach bocznych lub pod sufitem. W kurnikach, w których znajdują się wentylatory szczytowe przepływ powietrza następuje w poprzek budynku oraz wzdłuż hali (rys. 2). Jeżeli w kurnikach nie ma wentylatorów szczytowych, wówczas przepływ powietrza wzdłuż hali mogą wywoływać wentylatory tzw. mieszacze, które zawieszane są pod sufitem.
 Wentylacja przejściowa powinna być używana wówczas, gdy temperatura zewnętrzna nie różni się od temperatury wewnętrznej nie więcej niż o 6°C. Jeżeli temperatura zewnętrzna będzie niższa od temperatury wewnętrznej o więcej niż 6°C, wówczas pracujące wentylatory w przejściowym trybie pracy mogą wprowadzić zbyt dużo zimnego powietrza do środka, co z kolei może doprowadzić do wychłodzenia ptaków. Natomiast kiedy temperatura zewnętrzna będzie wyższa od temperatury w hali o więcej niż 6°C, to należy przestawić wentylację w tryb pracy maksymalnej i ochładzać ptaki poprzez zwiększenie ruchu powietrza, co zapobiegnie przegrzaniu ptaków.
 Wentylacja maksymalna potrzebna jest w okresie lata, kiedy występują wysokie temperatury zewnętrzne. Wentylacja w maksymalnym trybie pracy ma za zadanie, oprócz zadań wentylacji podstawowej, jak najszybsze usunięcie nadmiaru ciepła z budynku oraz zwiększenie prędkości przepływu powietrza na poziomie ptaków. Działanie takie, ma na celu przede wszystkim chłodzenie ptaków powietrzem przepływającym z dużą prędkością przez halę. W budynkach wyposażonych w wentylację podciśnieniową poprzeczną czy kominową i z dodatkowymi wentylatorami zawieszonymi pod sufitem, wszystkie wentylatory będą pracowały z maksymalną wydajnością. Przepływ powietrza przez budynek będzie odbywał się podobnie jak w przypadku wentylacji podstawowej, w poprzek budynku oraz wzdłuż hali.
 Najnowsze systemy wentylacyjne wprowadzają w trybie pracy maksymalnej wentylację tunelową, dzięki której uzyskuje się wysoki efekt chłodzenia, a świeże powietrze przepływa z dużą prędkością wzdłuż całego budynku (rys. 3). Klasyczne wloty powietrza są całkowicie zamykane, a świeże powietrze wpada do budynku przez duże otwory przysłaniane ruchomymi kurtynami (tzw. wloty tunelowe), które umieszczone są w pobliżu ściany szczytowej w obydwu ścianach bocznych budynku. Kurtyny przysłaniają automatycznie, w zależności od potrzeb, otwory wlotów, regulując w ten sposób ilość zasysanego do kurnika powietrza. Wloty nie mogą być wyższe niż 0,75 m i powinny być umieszczone, jeśli to możliwe, co najmniej 1 m od podłogi. Strumień powietrza przy wlocie powinien mieć prędkość 4,5 m/s. Powietrze zasysane jest przez duże wentylatory znajdujące się w ścianie szczytowej w drugim końcu budynku. Dzięki temu świeże powietrze wchodzi do kurnika na olbrzymiej powierzchni i przemieszcza się z jednego końca kurnika na drugi, nie mieszając się z powietrzem znajdującym się w kurniku. Tworzy się w ten sposób tak zwany efekt tunelowy, w którym powietrze płynie nad zwierzętami z dużą prędkością.
 Do wyciągania powietrza z budynków używa się wentylatorów o bardzo dużym przepływie powietrza i niskim poborze mocy. Zastosowanie wentylatorów z rurą stożkową preferowane jest w kurnikach pracujących przy bardzo wysokim podciśnieniu, rzędu – 80 Pa lub w kurnikach, gdzie jest mało miejsca do ich instalacji. Ponieważ ich zamontowanie znacząco zwiększa prędkość przebiegu powietrza przez kurnik, znakomicie nadają się one do wentylacji tunelowej w kurnikach z bateriami klatkowymi.
 Przy sterowaniu wymianą powietrza w trybie tunelowym, należy wziąć pod uwagę prędkość ruchu powietrza i związany z tym efekt chłodzenia w zależności od wieku i wagi ptaków. Przy temperaturze zewnętrznej poniżej 30˚C, dzięki równomiernej i dużej prędkości powietrza (1 do 3 m/s) temperatura odczuwalna będzie niższa od 3 do 8°C od temperatury aktualnej. Im młodsze ptaki tym efekt ochładzania organizmu wywołany ruchem powietrza będzie większy. Możemy przyjąć, że przy temperaturze zewnętrznej 32°C i ruchu powietrza na poziomie 1 m/s kurczęta brojlery w pierwszym miesiącu odchowu odczują temperaturę na poziomie około 29°C (różnica około 3°C). Jeśli zwiększymy przepływ powietrza do 2,5 m/s wówczas kurczęta odczują temperaturę na poziomie około 22°C (różnica około 10°C). Natomiast w przypadku ptaków dorosłych różnica między temperaturą aktualną a odczuwalną będzie o połowę mniejsza.
 Gdy temperatura zewnętrzna jest wyższa niż 30˚C, efekt ochładzania ptaków, związany ze zwiększoną prędkością ruchu powietrza może być niewystarczający. Wskazane jest wtedy zastosowanie systemu paneli ewaporacyjnych (Hodowca Drobiu, nr 6-7/2009). Gdy w trybie wentylacji tunelowej stosuje się panele ewaporacyjne, mogą być one instalowane bezpośrednio przed wlotami tunelowymi powietrza lub w oddzielnych pomieszczeniach, zwanych korytarzami. Przy zastosowaniu takich korytarzy otwory wlotów tunelowych są znacznie mniejsze, ale mimo to prędkość ruchu powietrza jest większa, lepsza jest dystrybucja ochłodzonego powietrza w kurniku oraz można łatwiej regulować ilość przepływającego powietrza. Korytarz do wlotów tunelowych stanowi również dodatkową izolację kurnika oraz zabezpiecza kurtynę przed kurzem i innymi czynnikami środowiskowymi np. przed wiatrem, światłem i deszczem.

 W trosce o właściwą wentylację należy stale kontrolować otwory wlotowe i wylotowe oraz wentylatory, aby usuwać wszelkie przeszkody, które mogą zahamować lub zwolnić szybkość przepływu strumienia wymienianego powietrza. Kształt osłon, utrzymanie i czystość wentylatorów, jak również wszelkie inne utrudnienia w wymianie powietrza, mogą być przyczyną strat w przepływie powietrza. W konsekwencji doprowadzić to może do pogorszenia warunków środowiskowych i obniżenia wyników produkcyjnych drobiu.

Tags: zoohigiena