Mączki rybne od wielu lat należą do podstawowych surowców paszowych stosowanych przy sporządzaniu dawek pokarmowych dla zwierząt monogastrycznych, w tym drobiu. Są cennymi dodatkami uzupełniającymi pasze roślinne. Szczególnie polecane są koncentraty rybne, które oprócz mączek rybnych w swoim składzie zawierają inne dodatki paszowe.

Skład mączek rybnych
Mączki rybne wytwarzane są z całych ryb (w tym także z jednego gatunku), lub z odpadów powstających w procesie przetwórstwa rybnego, takich jak: głowy, wnętrzności, kręgosłup, łuski i płetwy, skóry oraz surowców i gotowych produktów nie nadających się do spożycia. Z tych względów, w zależności od użytego surowca, ich skład chemiczny może być bardzo zróżnicowany. Mączki rybne są więc produktem niestandaryzowanym – mają dość zmienny skład chemiczny i tym samym różnią się wartością pokarmową. W tabeli 1 przedstawiono zawartość składników pokarmowych w dwu typach mączek rybnych.

Mączki rybne odznaczają się dużą zawartością białka o wysokiej wartości biologicznej. Są produktami o najwyższej zawartości białka ogólnego; jego wartość może się wahać od 45do 70%. Strawność tego składnika też jest wysoka i może wynosić nawet 90%. Wartość biologiczna białka w mączkach rybnych jest wysoka – najwyższa ze wszystkich mączek zwierzęcych – zawiera bowiem zarówno dużo lizyny, jak i metioniny, czy tryptofanu i treoniny. Jednakże wartość białka może się zmieniać w zależności od rodzaju użytego surowca oraz technologii produkcji. Przy produkcji mączek rybnych, surowce są podgrzewane i suszone. Działanie wysokich temperatur powoduje niszczenie drobnoustrojów patogennych m.in. Salmonelli, a także następuje częściowe odtłuszczenie surowca. Jednak przy wytwarzaniu mączek znaczna część witamin ulega rozkładowi pod wpływem temperatury, ale część z nich, łącznie z witaminą B12, pozostaje.
Mączki rybne mogą zawierać znaczne ilości tłuszczu (od 2 do 14%), dzięki czemu charakteryzują się wysoką koncentracją energii metabolicznej strawnej, która dla drobiu może wynosić nawet 15 MJ/kg. Tłuszcze mączek rybnych zawierają w swoim składzie dużo kwasów nienasyconych, stąd dość łatwo ulegają procesowi jełczenia, a powstające w wyniku tych reakcji substancje mogą być toksyczne dla ptaków, zwłaszcza dla młodych. Aby uchronić mączki przed jełczeniem muszą być dodawane do nich przeciwutleniacze.

Mączki rybne są zasobne w witaminy, głównie z grupy B, a także lipofilne (A, D, E). Są one również bogatym źródłem wielu makroelementów, m.in. wapnia, magnezu, fosforu, sodu i chloru oraz takich mikroelementów jak: miedź, selen, kobalt, żelazo, jod, molibden oraz cynk. Niektóre mączki rybne mogą zawierać znaczne ilości soli kuchennej, co wskazuje, że do ich produkcji wykorzystano ryby solone. Zawartość soli w mączkach może dochodzić nawet do 20%. Mączki takie mają ograniczone zastosowanie w żywieniu zwierząt.

Koncentraty rybne
Na rynku surowców paszowych dla drobiu od wielu lat można spotkać również koncentraty rybne, w skład których – oprócz mączek rybnych – wchodzą też inne surowce i dodatki paszowe. Koncentraty roślinno-rybne produkowane są z wykorzystaniem śruty zbożowej lub otrąb pszennych, a nawet śruty rzepakowej, sojowej lub niektórych ziół i premiksów. Koncentraty rybno-mineralne produkowane są na bazie oleju rybnego oraz surowców glinokrzemianowych i humusowych, z domieszką oleju roślinnego. Podstawowym kryterium uzyskiwania koncentratów rybno-mineralnych było otrzymanie produktu o konsystencji sypkiej, z możliwie dużą zawartością oleju rybnego.
W zależności od zawartości, mączki rybne mogą stanowić główne źródło białka i aminokwasów w koncentracie, ale mogą też stanowić doskonałe uzupełnienie zawartości aminokwasów egzogennych jakiegoś innego surowca paszowego podnosząc w ten sposób jego wartość pokarmową. Zawartość białka w koncentratach rybnych może wahać się od 25 do 60%. Strawność białka oraz zawartość w nim aminokwasów egzogennych zależą w dużej mierze od składu surowcowego danego koncentratu.
Koncentraty rybne mogą być uzupełniane tłuszczami, w tym również olejami rybnymi i roślinnymi. Mogą w swoim składzie zawierać od 10 do 15% tłuszczu. Łączenie tłuszczów roślinnych z rybnymi wydaje się być korzystne, gdyż oleje rybne zawierają mało kwasu linolowego (C 18:2) oraz linolenowego (C 18:3). Kwasy te występują w olejach roślinnych. Zawartość popiołu surowego w koncentratach rybnych może wahać się od 5 do 10%.
Niektórzy producenci komponentów paszowych oferują wysoko przetworzone produkty z mączek rybnych, także hydrolizaty białka rybnego, najczęściej pozbawione przykrego zapachu rybnego. W swoim składzie zawierają nawet ponad 70% i więcej białka o wysokiej strawności, przekraczającej nawet 95%. Ponieważ są to najczęściej dość drogie produkty, przemysł paszowy wykorzystuje je przede wszystkim do produkcji specjalistycznych mieszanek dla piskląt. Warto wiedzieć, że wysoko uszlachetnione mączki rybne (np. izolat z ryb) są wykorzystywane w produkcji żywności dla ludzi, podnosząc wartość odżywczą produktów, do których są dodawane.


Mączki rybne w żywieniu drobiu
Chcąc wykorzystać mączkę lub koncentrat rybny jako składnik przygotowywanej w gospodarstwie mieszanki paszowej dla drobiu należy bardzo dokładnie zapoznać się z deklarowaną przez producenta wartością pokarmową danego produktu (zawartość energii metabolicznej, białka oraz jego strawność, aminokwasów, a także mikroelementów i witamin), a następnie uwzględnić te wielkości podczas układania receptury. Producent koncentratu rybnego jest zawsze zobowiązany dokładnie poinformować kupującego, z jakich surowców został dany koncentrat wyprodukowany. Warto także zwrócić uwagę na zawartość włókna surowego w koncentracie; wysoki udział włókna surowego może obniżać strawność białka. Wytwarzane mieszanki koniecznie trzeba zabezpieczać przeciwutleniaczami.
Zaleca się, by udział mączki rybnej w paszy starter dla drobiu nie przekraczał 10%. Musi to być mączka wysokiej jakości, przeznaczona specjalnie do produkcji pasz dla młodych zwierząt. W przypadku ptaków starszych oraz reprodukcyjnych, ze względu na wysoką cenę, mączka rybna stosowana jest rzadko, niemniej można ją podawać do 3-4% dawki pokarmowej. Ze względu na możliwość powstania nieprzyjemnego zapachu mięsa nie zaleca się stosowania w końcowej fazie tuczu ptaków mączek rybnych o wysokiej zawartości tłuszczu; najlepiej gdy mączka rybna przeznaczona na ostatni okres tuczu zawierała 2-5% tłuszczu. Należy również pamiętać, by mączkę rybną z mieszanki finiszer wycofać z żywienia na 1-2 tygodnie przed planowanym ubojem ptaków. W przypadku kur nieśnych, nie zaleca się stosowania w ich żywieniu mączek rybnych.

Tags: gospodarka paszowa , żywienie drobiu