Reklama

giełda online

Zboża paszowe
cena netto zł/t
pszenica610-660
kukurydza780
owiesbrak ofert
jęczmień520-570
Śruty
rzepakowabrak ofert
sojowa1610
żródło:www.rolpetrol.com.pl
przejdź
Choroby w stadach chowu drobiu wodnego w Polsce (Część I) PDF Drukuj Email
Hodowca Drobiu
Wpisany przez Elżbieta Biedrzycka   

Spośród poszczególnych gatunków drobiu wodnego, gęsi w mniejszym stopniu kaczki, najczęściej związane są z naturalnym środowiskiem przyrodniczym poprzez korzystanie z trwałych użytków zielonych oraz z pasz okopowych i z naturalnych zbiorników wodnych. Z danych fizjologiczno-anatomicznych wynika, że gęsi, jako ptaki trawożerne mogą w znacznie większym stopniu odżywiać się paszami zielonymi. Jednak biorąc pod uwagę zbyt powolne przyrosty dobowe tuszy mięsnej, wychów pastwiskowy gęsi należy uznać za formę ekstensywną.

 

 

Stwierdzono, że przyrosty masy ciała gęsi wypasanych na trwałych użytkach zielonych są znacznie niższe niż żywionych rozdrobnionymi zielonkami z dodatkiem pasz treściwych. Podobnie wydajność poubojowa zarówno ilościowa, jak i jakościowa jest znacznie obniżona, której powodem jest znaczny rozwój przewodu pokarmowego oraz pojemność zalegającej, strawionej treści, ograniczającej wydajność poubojową tuszki. Dla przykładu, dorosła gęś może w ciągu doby spożyć od 2-3 kg zielonki. Tak stosunkowo wysokie spożycie paszy zielonej jest spowodowane wynikiem anatomiczno-fizjologicznej budowy przewodu pokarmowego, który u gęsi żywionych zielonką jest prawie 2-krotnie dłuższy niż u ptaków grzebiących, odżywianych paszami treściwymi. Gęś pobiera również w znacznej ilości pasze soczyste liczące około 20% swojej masy ciała, co stanowi w przybliżeniu około 1000 gramów dziennie. Niemniej jednak, cechy anatomiczno-fizjologiczne występujące u ptaków wodnych w tym szczególnie u gęsi predysponują do stosowania pasz gospodarskich (rozdrobnionej zielonki i pasz treściwych oraz okopowych). Opłacalność prowadzonej produkcji gęsi jest ekonomicznie uzasadniona, gdy zawartość białka ogólnego w stosowanych mieszankach będzie stanowić od 5-17%, a wartość energetyczna około 11 MJ/kg. Należy również podkreślić, że w Polsce istnieje wielowiekowa tradycja chowu gęsi i kaczek, w tym najczęściej w systemie przyzagrodowym, a obecnie stosunkowo często w wielkostadnym. Polska jest także jednym z największych producentów a zarazem eksporterów pierza i puchu do krajów Europy Zachodniej oraz do Japonii.
Warto podkreślić, że wraz z następującą intensyfikacją chowu gęsi i kaczek w różnych krajach a stopniowo również w Polsce wprowadzono nowe fermowe technologie chowu, które przede wszystkim polegały na zmianie struktury stada, tworząc hodowle wielkostadne, skupiające wiele tysięcy ptaków na określonym, ogrodzonym obszarze. Pierwsze współczesne systemy chowu ptaków wodnych spowodowały także występowanie nowych problemów zdrowotnych, a w tym również zmianę struktury chorób, przynoszących niekiedy znaczne straty i obniżenie rachunku ekonomicznego dla producenta – hodowcy oraz dla kraju.
Pojawiły się dodatkowo nowe choroby, których w poprzednim systemie chowu przydomowego – ekstensywnego ptaków wodnych nie obserwowano jak:
Choroba Derzsyego
Do najważniejszych z chorób wirusowych zaliczyć należy występowanie „Choroby Derzsyego”, która powoduje zachorowania u gęsi oraz u kacząt Barbarie i Muland. W celach profilaktycznych już w 1982 roku po raz pierwszy wprowadzono w Polsce powszechne szczepienia ochronne stad reprodukcyjnych gęsi. Należy, zatem podkreślić, że zastosowane szczepienie oraz inicjatywy Instytutu Weterynarii w Puławach wprowadzone w Polsce, znacznie ograniczyło zachorowalność stad reprodukcyjnych gęsi, jednakże choroba ta nadal może stanowić chorobotwórczy czynnik epizootyczny dla gęsi i kaczek Barbarie. W ostatnich latach również obserwowano stopniowy wzrost liczby przypadków choroby Derzsyego u gęsi, ale o przebiegu chronicznym.
Wirusowe wtrętowe zapalenie wątroby u kaczek – Hepatitis infectiosa anatum
Choroba wywołana jest przez zarazek przesączalny zaliczony do grupy Picornowirus. Odznacza się małą wrażliwością na temperaturę. Przy 37°C utrzymuje się przy życiu 7-21 dni. Chorują głównie ptaki dorosłe, o wiele rzadziej kaczęta.
Źródłem zakażania najczęściej są chore ptaki i nosiciele. Często występuje nosicielstwo u dorosłych kaczek, które w przeszłości nie wykazywały objawów chorobowych. Na podstawie badań wirusologicznych stwierdzono, że najwięcej zarazków bytuje w kale. Zakażanie następuje przez przewód pokarmowy a przede wszystkim poprzez paszę lub wodę.
Z objawów chorobowych występujących u kaczek najczęściej zauważa się senność, brak równowagi ruchu, bądź ruchy mimowolne, niebieskie zabarwienie dzioba, podpieranie się dziobem i żuchwą o ściółkę, całkowity brak apetytu i pragnienia.

Zmiany anatomo-patologiczne
Wątroba jest kilkakrotnie powiększona, miąższ wątroby na przekroju barwy gliniasto-żółtej z licznymi równej wielkości oraz kształtu, wylewami i wybroczynami. Objawy te występują u 70% gąsiąt wyłącznie w pierwszych dniach trwania choroby.
Przy pojawieniu się choroby po raz pierwszy w danym terenie, śmiertelność może wynosić nawet do 95% stada, przeważnie średnio dochodzi do 30%. Ze względu na nosicielstwo zarazka zachodzi konieczność likwidacji całego stada. Jedynym i podstawowym sposobem uniknięcia licznych wypadków w stadzie są kompleksowe, profilaktyczne działania. w tym także szczepienie ochronne, których przeprowadzenie jest uwarunkowane sytuacją epizootyczną stada.

Grypa kaczek (influensa anatum)
Chorobę wywołują wirusy grypy serotypu A, należące do myksowirusów ptasich. W układzie taksonomicznym należą łącznie z wirusami grypy ludzi i influenzy innych zwierząt do grupy Myxovirus, od których izolowano znaczną liczbę szczepów o różnym stopniu patogenności. Wśród rejestrowanych (w WHO) szczepów kaczych znajdują się A/duek/Eng/56, A/duck/Czech/56, A/duck/Ukraine/63, A/Luck/Germany/68 oraz wirusy nisko patogenne H7N7 lub wirusy wysoce patogenne H5N1. W pomieszczeniach dla ptaków mogą utrzymywać się około 3 miesiące. Największą wrażliwością odznaczają się: kaczki, gęsi, indyki, kury, perlice, bażanty i inne.
Kaczki chorują najczęściej w wieku 3-10 tygodniowym. U kacząt 3-5 dniowych choroba może przebiegać gwałtownie, u starszych bardziej przewlekle. Grypa kaczek najczęściej występuje w formie epizootii, głównie, jako sporadyczne ogniska występujące w różnych krajach. W stadzie najszybciej rozprzestrzenia się w tuczarniach kaczek i przy wybiegowym systemie chowu, zaś u gęsi na placach dotuczania gęsi w okresie jesiennym. Śmiertelność jest znacznie niższa od liczby zachorowań. Rezerwuarem najczęściej mogą być inne zakażone ptaki zarówno domowe jak i wolno żyjące (łabędzie, gęsi). Kaczki zakażają się przez kontakt bezpośredni przez układ oddechowy. Nie można jednak wykluczyć również przenoszenia pionowego – transwarialnego i chociażby ze względu na fakt udowodnienia rozprzestrzeniania się grypy w taki sposób u indyków. Istnieją określone sugestie, że stałym źródłem zakażenia są utajone infekcje u ptaków pływających a choroba ujawnia się dopiero pod wpływem stresu i obniżonej odporności. W profilaktyce zapobiegania obowiązuje ochrona zachowania prawidłowych, higienicznych warunków środowiskowych, pielęgnacji oraz żywienia. Poza tym ścisła izolacja od potencjalnych rezerwuarowych żywicieli, szczególnie od ptaków wolno żyjących. Profilaktycznie, należy również unikać stresów, nagłej zmiany karmy i wszelkich czynników biochemicznych, uszkadzających nabłonek oddechowy ptaków. Na bieżąco należy prowadzić dezynfekcję pomieszczeń oraz placów tuczu, na których przebywają ptaki podejrzane bądź chore.

Choroby bakteryjne
Spośród chorób bakteryjnych występujących u drobiu wodnego najczęściej stwierdzanych u kaczek mogą być: salmonellozy, pasteurelloza, kolibakterioza oraz zakaźne zapalenie prącia u gąsiorów i steku u gęsi (niosek).

Salmonelloza kaczek – Salmonnellosis anatum
Chorobę wywołują drobnoustroje z rodzaju Salmonella. U ptaków wodnych najczęściej występuje serotyp Salmonella typhimurium należąca według układu Kauffmana-Whitea do grupy serologicznej B oraz Salmonella anatum zaliczana do grupy E1. Ponadto epizootie u kaczek mogą również wywoływać Salmonella enteritidis (z Grupy B1) i Salmonella Thompson. Również ten sam serotyp może również spowodować zachorowania u wszystkich lub licznych gatunków ptaków. Salmonelle są najczęstszą przyczyną zachorowań i padnięć, które może stanowić 25% strat spowodowanych u gęsi i około 29% u kaczek. Liczba stwierdzonych ognisk zachorowań na przestrzeni od kilku lat utrzymuje się na podobnym poziomie a nawet w latach ostatnich wykazuje tendencję wzrostową. Czas trwania choroby wynosi około 2-8 dni, a w stadzie ponad 3-4 tygodnie. Epizootie najczęściej i najłatwiej rozprzestrzeniają się przez zakażone jaja lub zbiorniki wodne. Choroba może mieć przebieg gwałtowny lub utajony w formie długotrwałego nosicielstwa. Biorąc pod uwagę jakość pasz wydaje się, że oprócz badań serologicznych i makrobiologicznych drobiu wodnego, należy bezwzględnie w produkcji pasz drobiowych w większym stopniu przestrzegać kontroli mikrobiologicznej zgodnie z polską normą PN-R-64791 „Wymagania mikrobiologiczne pasz”. Wyprodukowana pasza powinna być wolna od pałeczek Salmonella. Wydaje się koniecznym bezwzględne przestrzeganie zasad epizootycznych zarówno w zakładach wylęgowych jak i na farmach drobiu wodnego. Wieloletnie obserwacje kliniczne poparte badaniami mikrobiologicznymi również wskazują, że chemioterapia stada ptaków wodnych wpływa korzystnie na ustąpienie objawów chorobowych, ale nie eliminuje nosicielstwa, które może stanowić ponownie główne źródło zachorowania ptaków wodnych zarówno domowych jak i wolno – żyjących.

Salmonelloza gęsi – Salmonellosis anserum
Chorobę wywołują u gęsi drobnoustroje z rodzaju Salmonella. Najczęściej występuje Salmonella typhimurium, S. enteritidis, rzadziej S. anatum. Zdarzają się także zakażenia mieszane i powikłania z S. gallinarum.
Gęsi są wrażliwe w każdym wieku, najczęściej chorują gąsięta od 1 do 10 tygodnia życia. Okres trwania choroby wynosi od 2-8 dni, a u starszych gęsi choroba może trwać nawet od 1-2 miesięcy.
Epizootie bardzo często rozprzestrzeniają się poprzez jaja, zbiorniki wodne oraz przez gęsi – nosicieli. Ponadto głównym źródłem zakażenia mogą być gęsi chore i nosiciele oraz zakażone jaja wylęgowe, pastwiska dla gęsi, kał, popłuczyny z ubojni, ściółka, zanieczyszczone kałem kojce, transport, zbiorniki wodne oraz inne gatunki drobiu chore na salmonellozę.
Do czynników usposabiających do zachorowania zaliczyć należy duże zgrupowania ptaków, długotrwały transport, nagłą zmianę karmy, brak higieny pomieszczeń, wybiegów, pastwisk, mieszany chów kilku gatunków ptaków równocześnie, niedobory witaminy A, zarobaczenia szczególnie endopasożytami oraz niewłaściwe warunki dobrostanu.
Objawy kliniczne najczęściej występują po okresie inkubacji, który trwa od 4-6 dni. U gąsiąt obserwuje się śluzowy wypływ z worków spojówkowych a niekiedy występuje zapalenie spojówek lub kataralny wypływ z otworów nosowych. Ponadto stwierdzić można chwiejny chód i ruchy nieskoordynowane kończyn. Gąsięta mogą być senne, występuje obniżony apetyt, wzrasta pragnienie i dołącza się biegunka. Kał przybiera barwę zielonawoszarą z domieszką znaczną śluzu zmieszanego ze skrzepami krwi.
U starszych gęsi oprócz biegunki można zauważyć ogólne osłabienie oraz duszność, która się znacznie zwiększa szczególnie po krótkim przepędzeniu ptaków na wybiegu. Śmierć ptaków najczęściej następuje nagle.
Zmiany anatomo-patologiczne ogólnie stwierdza się wychudzenie, odwodnienie, zwłoki zasinione, narządy wewnętrzne jak: wątroba i śledziona silnie obrzękłe, przekrwione o barwie sinoczerwonej. Pod torebką wątroby i śledziony widoczne szare, różnej wielkości ogniska martwicowe. W jelitach cienkich występuje nieżytowe, a często krwotoczne zapalenie błony śluzowej. Może także wystąpić zapalenie worka osierdziowego. Pod nasierdziem obserwuje się liczne wybroczyny oraz rozszerzone i wypełnione naczynia wieńcowe serca krwią. Śmiertelność i straty gospodarcze są stosunkowo wysokie. W dużych tuczarniach gęsi oraz u gąsiąt śmiertelność dochodzi do 25%. U niosek występuje obniżona nieśność i wylęgowość jaj.
Leczenie: Małe stada profilaktycznie częściej likwiduje się. Stosowanie terapeutyków powinno być poprzedzone badaniem lekooporności występujących drobnoustrojów. W leczeniu najczęściej stosuje się leczenie skojarzone (antybiotyki z sulfonamidami o przedłużonym działaniu). Wybiegi i pomieszczenia należy dokładnie dezynfekować środkami o skutecznym działaniu mikrobiologicznym oraz wybielić wapnem gaszonym a nawóz organiczny poddać odkażaniu biotermicznemu lub spalić.

Puloroza (Pullorum, Disease) u kaczek i gęsi

Wywoływana jest przez Salmonella pullorum natomiast tyfus przez bardzo zbliżoną morfologicznie, lecz nie identyczną pałeczkę Salmonella gallinarum. Źródłem zakażenia najczęściej mogą być pisklęta wyklute z zakażonych jaj, natomiast chore ptaki zakażają inne osobniki w stadzie, co może prowadzić do rozprzestrzenienia się choroby. Tyfus jest w zasadzie chorobą dorosłych ptaków i przebiega z dużą zachorowalnością oraz stosunkowo wysoką śmiertelnością, sięgającą do 15%.
Objawy chorobowe: ogólne osłabienie ptaków, zaburzenie równowagi, przewracanie się na grzbiet, a przed śmiercią dochodzi do porażenia kończyn. Puloroza jest przede wszystkim chorobą piskląt, która przebiega z typową biegunką, białym kałem zanieczyszczającym mechanicznie, zaklejający otwór stekowy u piskląt. Chorobie towarzyszy wysoka śmiertelność.
Tyfus u ptaków dorosłych przebiega z objawami osowiałości, utraty apetytu, osłabienia, biegunki koloru żółtego z odcieniem zielonkawym. Śmiertelność przy tyfusie może być bardzo wysoka i sięgać do 60%, a średnio wynosi od 20-25%. U niosek najczęściej występują, obniżona nieśność i wylęgowość jaj.
Selekcyjnie u kaczek często stwierdza się serowato-ropne zapalenie worka spojówkowego, zapalenie jelit, drobne ogniska martwicze w miąższu wątroby i obrzęk śledziony. Mogą również wystąpić stany zapalne jajnika. W praktyce najbardziej skuteczną metodą zwalczania tej choroby jest eliminacja z rozrodu zakażonych niosek wykazanych jako dodatnie na podstawie okresowego badania serologicznego. Zgodnie z przepisami, do wylęgu mogą być użyte wyłącznie jaja wolne od S. pullorum. Podobnie przy tyfusie, najlepszą metodą walki z tyfusem jest eliminacja sztuk reagujących dodatnio. Stosowanie antybiotyków lub chemioterapeutyków (np. fluorochinolonów tetracyklin lub sulfonamidów nie likwiduje stanu nosicielstwa u kaczek lub gęsi).

Piśmiennictwo dostępne u autorów.

Henryk Maciołek, Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Kochanowskiego w Kielcach Filia w Piotrkowie Tryb.

Anetta Zielińska, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw, Warszawa

Tadeusz Domerecki, Powia

Tags: drób wodny