Przebieg warunków atmosferycznych w obecnym roku 2010 sprzyjał rozwojowi grzybów rodzaju Fusarium na plantacjach zbóż, co wiąże się z możliwością skażenia ich mikotoksynami. Wiele wyników badań wykonanych na terenie UE wskazuje na cykliczność tych procesów. Udowodniono też, że przebieg pogody w okresie wegetacji podczas poprzednich wybranych lat, był ściśle związany z koncentracją mikotoksyn w zbożach.

Najczęściej wykrywaną toksyną w paszach na terenie Europy jest deoksyniwalenon (DON) wytwarzany przez grzyby rodzaju Fusarium. Ten rodzaj grzyba odpowiedzialny jest także za obecność w paszach zearalenonu (ZEA) oraz fumonizyn (F B1). Problem obecności mikotoksyn w zbożach narasta również ze względów czysto agrotechnicznych. Zboża zaczęto uprawiać w monokulturach wielohektarowych i zaniechano przy tym tradycyjnego zmianowania. Dochodzi wówczas do skażenia plantacji grzybami z resztek pożniwnych roślin z ubiegłego roku. Grzyby są bowiem zmagazynowane w warstwie korzeniowej zbóż i łatwo dochodzi do skażenia plantacji zbóż w następnym roku. Efektem tego jest fuzarioza kłosów notowana u wszystkich gatunków zbóż, zarówno form jarych i ozimych (Rataj-Gronowska, 2003). Szacuje się, że w Europie 25% zbóż jest zainfekowanych grzybami. Koncentracja DON w porażonych uprawach pszenicy i pszenżyta wynosi około 30 mg/kg. W zdrowym ziarnie ilość tej mikotoksyny kształtuje się poniżej 0,05 mg/kg. Udowodniono, że wzrost porażenia kłosów przez Fusarium o 1% zwiększa poziom DON w zbożu o 0,3 mg/kg (Chełkowski, 1995). Drugą toksyną występującą w porażonych zbożach i kukurydzy przez ten rodzaj grzyba w okresie wegetacji jest ZEA. Późno zbierana kukurydza zawiera nawet do 200 ppb tej mikotoksyny. Porażone zboża zawierają najczęściej jeszcze kilka mikotoksyn wytwarzanych przez ten rodzaj grzybów. Przerywając procesy metabolizmu mikotoksyn nie eliminujemy ich obecności w paszach. Zatem problem nie został do końca rozwiązany. Działanie mikotoksyn na organizm świń zależy od klasy wiekowej zwierząt. Zatrucie stosunkowo szybko przebiega u prosiąt i warchlaków, które wykazują przy wyższym skażeniu objawy kliniczne. Sztuki starsze – lochy i tuczniki regulują wolniej. Negatywny wpływ na zdrowotność świń przebiega najczęściej kumulująco. Początkowe objawy są często niezauważalne. Komplikacje zdrowotne i związane z nimi słabsze wskaźniki gospodarcze przebiegają później, gdy często już nic nie da się uratować. Postawienie diagnozy przez lekarza weterynarii jest często zbyt późne z uwagi także na złożoność całego procesu stopniowego zatruwania organizmu (często nie wiadomo jakimi toksynami jest wywołane). Objawami zewnętrznymi obecności mikotoksyn w paszach u tuczników jest niskie tempo wzrostu zwierząt. Przeciętnego hodowcy świń w okresie tuczu nie zadawala przyrost dzienny na poziomie 500-600 g przy zużyciu paszy około 3,5 kg/kg. Świnia w okresie tuczu powinna przyrastać ponad 700 g dziennie przy zużyciu paszy poniżej 3,0 kg/kg. Mimo dobrze zbilansowanej dawki pokarmowej czy mieszanki wytworzonej w oparciu o własne zboża i koncentrat z zakupu wyższe tempo wzrostu przy skarmianiu skażonej paszy jest trudno uzyskać. Charakterystycznym objawem, obok tego, może być nadmierne i częste pobieranie wody. Zwierzę zatrute toksynami obecnymi w paszy tą drogą usuwa z organizmu nadmiar tych związków. Tego rodzaju objawy przez praktyków były znane od dawna i nazywano to chorobą bladych nerek świń.



Objawami obecności mikotoksyn w paszach dla loch prośnych i karmiących oraz ich potomstwa mogą być:
• zróżnicowane liczebnościowo i pod względem masy ciała mioty,
• zaczerwienienie sromów u loszek, warchlaków w 1-3 dniach po oproszeniu,
• wada rozkroczności u części urodzonych prosiąt,
• słabsze przyrosty u prosiąt ssących, zdarzają się sztuki, które nagle stają się charłakami,
• spadek odporności immunologicznej świń, co otwiera drogę do zakażeń szczepami patogennymi obecnymi w hodowlanym środowisku,
• słabe tempo wzrostu i wysokie zużycie paszy.




Rozwiązanie problemu obecności mikotoksyn w paszach osiągane jest najczęściej przez detoksykację pasz i zbóż
Poziom obciążenia zwierzęcia mikotoksynami ilustruje rycina 1.
Ze względów praktycznych obniżanie obciążania zwierzęcia mikotoksynami najłatwiej i najskuteczniej osiąga się przez dodatek preparatów do pasz treściwych. Na rynku UE w większości oferowane są preparaty z dwóch grup:

I. Adsorbenty mineralne

Głównym składnikiem tych związków są różne grupy glinokrzemianów (bentonity, klinoptilolity, illity, wermikulity i formy syntetyczne). Ich zastosowanie jest najbardziej powszechne. Posiadają jednak jedną poważną wadę. W zależności od rodzaju wiążą w paszy obok mikotoksyn niektóre związki mineralne i witaminy. W skrajnych przypadkach mogą wywołać u świń komplikacje w gospodarce fosforem. Wiązanie mikotoksyn trwa około 72 godzin (Gedek, 2001)

II. Adsorbenty oparte na drożdżach i wyizolowanych z nich składników

Przy ich zastosowaniu jako dodatku do paszy nie notuje się ubocznych efektów jakie obserwowane są przy stosowaniu preparatów mineralnych. Wiązanie mikotoksyn trwa 10 minut od zmieszania z produktem. Siła wiązania 0,5 kg drożdży odpowiada 4 kg preparatów mineralnych opartych na glinokrzemianach (Gedek, 2001).
Firma Inter Yeast proponuje jako preparat wiążący mikotoksyny drożdże piwne pod nazwą Inter Yeast D oraz S.
Wiele przeprowadzonych badań wskazuje, że drożdże z rodzaju Saccharomyces cerevisiae redukują skutecznie obecne mikotoksyny w paszach (Bata, 1998; Grajewski, 1999; Richter, 2003). Badania Gedek (2001) wskazują, że wiązane przez drożdże DON i ZEA w paszy wynosiło około 60%. Ważna jest dawka drożdży w paszy wynosząca około 2%, czyli dodatek tego składnika wynoszący 20 kg na 1 tonę paszy. Wiązanie mikotoksyn przez drożdże piwne Inter Yeast wynika przede wszystkim z technologii produkcji oferowanych preparatów. Komórki drożdżowe posiadają pęknięte membrany jednocześnie nie uszkodzone struktury składników czynnych. Zalicza się do nich glukomannany, β-glukany i nukleotydy. Ściany komórkowe drożdży tworzą sieć przestrzenną – 0,5 kg drożdży posiada powierzchnię kilku hektarów (Gedek, 2001). Mikotoksyny obecne w paszy są wyłapywane w świetle przewodu pokarmowego przez ten układ przestrzenny, co nie dopuszcza do ich wchłonięcia. Następnie są wydalane wraz z kałem. Szacowana przez różnych autorów redukcja mikotoksyn przez preparaty drożdżowe na poziomie od 50% do 60% zależna jest od dawki substancji czynnych oraz od wielu innych czynników. Należą do nich przede wszystkim rodzaj i stężenia mikotoksyn, pH, stopień uwodnienia i rozdrobnienia paszy.
Obok funkcji ochronnych preparatów Inter Yeast przed toksycznym wpływem mikotoksyn, na które bardzo wyraźnie reagują świnie dochodzą korzyści natury fizjologicznej, przekładające się na osiągane wskaźniki produkcji. Należą do nich procesy regulacyjne flory przewodu pokarmowego osiągane przez działanie prebiotyczne. Następuje redukcja bakterii
E. coli hemolizujących, Clostridium perigenes, wzrost populacji bakterii kwasu mlekowego oraz fermentacji masłowej w jelicie grubym. Efektem tego jest korzystny stan jelita cienkiego, czego owocem jest lepsze wykorzystanie składników pokarmowych z paszy. Ilustrują to zdjęcia skaningowe wykonane za pomocą mikroskopu elektronicznego (zdjęcia 1 i 2).
β-glukany 1,4/1,6 zawarte w preparatach drożdżowych Inter Yeast podnoszą odporność nieswoistą zwierząt. Jest to proces bardzo korzystny dla stanu zdrowotnego zwierząt, gdyż w przypadku obecności miktotoksyn w paszy następuje immunodepresja. Grupa tych związków pozwala na utrzymanie właściwych procesów homeostazy zachodzących w organizmie zwierzęcia.



Zawarte w drożdżach nukleotydy spełniają funkcje ochronne dla wątroby zwierzęcia. Wskazują na to badania Jehle’a (2005). Jednocześnie nukleotydy są źródłem gotowych nukleotydów do syntezy aminokwasów egzogennych, co tłumaczy lepszą gospodarkę azotem i w efekcie wyższe odłożenie białka.
Regularne podawanie do paszy drożdży zabezpiecza skutecznie zwierzęta przed negatywnymi skutkami obecnych w niej mikotoksyn. Daje także inne wymierne korzyści w postaci wyższych wskaźników produkcyjnych podnoszących rentowność chowu zwierząt.
Obecnie Firma Inter Yeast prowadzi badania, których celem jest doskonalenie preparatów drożdżowych w kierunku jeszcze wyższego wiązania mikotoksyn obecnych w paszy.

Tags: prezentacje