Schorzenia paciorkowe u zwierząt znane były u zwierząt od dawna. Główną uwagę zwracano na występowanie ich u koni i krów. Rzadziej występowały u świń, u których jako zarazki bakteryjne, mogą wikłać inne choroby. Współcześnie uznaje się, że streptokokoza świń wywoływana jest przez drobnoustroje zaliczane do rodziny Streptococcaceae (Lancefield - 1933, 1952, Truszczyński 1972). Zakażenia świń drobnoustrojami z rodzaju streptococcus suis kojarzono do niedawna przede wszystkim z zachorowaniami osesków, rzadziej wiązano ze stratami występującymi wśród prosiąt odsadzanych.

      Uważa się, że w obu grupach wiekowych spowodowane infekcje drobnoustrojami są zaliczane do typu I - grupy D, podgrupy - 5 jako: paciorkowce - Streptococcus suis, one najczęściej prowadzą w sprzyjających okolicznościach do występowania streptokokozy prosiąt - (streptococcus suis), a także są izolowane nawet od ludzi, owiec, kóz, koni, krów i świń. U trzody chlewnej stwierdzono zachorowania oraz liczne upadki świń, występujące w różnych grupach wiekowych, wywoływane przez paciorkowce streptococcus sp. - L-hemolityczne (potwierdzone przez Państwowy Instytut Weterynarii w Puławach) /4/. W dostępnym piśmiennictwie brak jest opisów podobnych przypadków, z których wynikałoby, że streptococcus sp. L-hemolityczny wywoływałby równoległe zmiany zapalne w wielu narządach wewnętrznych, zagrażające życiu świń odchowywanych w systemie wielkostadnym. Mając powyższe na uwadze postanowiono zająć się tymi problemami. Według Bergeya (1978/4) rodzaj streptococcus sp. zaliczony jest w ramach rodziny streptococcaceae do grupy 14 - dodatnich ziarniaków. Stąd obecnie wiadomym jest, że istnieje znacznie szerszy front chorobotwórczych drobnoustrojów dla zwierząt z rodzaju paciorkowców - streptococcus, a szczególnie niebezpiecznych dla świń utrzymywanych na dużych fermach w cyklu zamkniętym w grupach zagęszczonych na stosunkowo małych powierzchniach hal produkcyjnych.
 
Biochemiczne właściwości  i oddziaływanie paciorkowców  na organizmy świń
    Paciorkowce posiadają antygeny białkowe zawarte w komórkach, ale także antygeny zewnątrzkomórkowe o różnych właściwościach biologicznych, w tym niektóre z nich wykazują cechy chorobotwórcze. W patogenności wywoływanych schorzeń przez paciorkowce u zwierząt odgrywa znaczącą rolę wiele substancji będących jego egzotoksynami jak streptolizyna „0” zwana leukocydyną, która może uszkadzać zarówno białe ciałka krwi - leukocyty, jak i czerwone ciałka krwi - erytrocyty. Analogicznie substancją szkodliwą dla organizmów zwierzęcych jest streptolizyna „S”, która również wykazuje właściwości toksyczne. Występująca proteinaza paciorkowcowa jest także aktywna proteolitycznie, przez co może spowodować uszkodzenia tkanek zwierzęcia oraz wywołać zmiany martwicowe w mięśniu sercowym. Na procesy uszkodzenia tkanek świń mają wpływ streptokinaza i streptodornoza A, B, C oraz tialuronidoza powodująca stopniowy rozkład kwasu tialurowego, wchodzącego w skład substancji międzykomórkowej, tym samym może przyczynić się do zwiększenia inwazyjności drobnoustrojów chorobotwórczych, gdyż fibrynolizyna zawarta w streptokinazie rozpuszcza włóknik oraz wzmaga działanie chorobotwórcze bakterii. Według Pejsaka (1999) /6, 7/ współcześnie uważa się, że czynnikiem etiologicznym choroby są Gram - dodatnie paciorkowce - streptococcus suis w rodzaju których obserwuje się bardzo duże zróżnicowanie, gdyż dotychczas na podstawie stwierdzonych antygenów otoczkowych wykryto i opisano około 35 zróżnicowanych serotypów paciorkowców. U świń wykazano, że z tych określonych serotypów najważniejszą rolę chorobotwórczą odgrywają drobnoustroje należące do serotypów 2,1 oraz 8.
 
Charakterystyka programu badania
    Badania prowadzono na dużych fermach świń w cyklu zamkniętym.
    Obserwacje kliniczne, anatomo-patologiczne oraz badania laboratoryjne prowadzono na materiale zakażonym na 400 świniach w różnych grupach wiekowych i technologicznych. W okresie 12 m-cy codziennie dokonywano przeglądu i selekcji zwierząt podejrzanych bądź wykazujących objawy chorobowe. Zwierzęta w grupach obserwowano, zwracając uwagę na zachowanie, ruch, apetyt na ogólny stan pogłowia, zmiany na skórze. Temperaturę wewnętrzną ciała określano za pomocą termometru termistorowego. Do badań biochemicznych pobierano krew z żyły czczej przedniej w celu określenia parametrów: glukozy, wapnia, fosforu, magnezu oraz białka całkowitego.
 
Objawy kliniczne występujące u świń  w grupach wiekowych
    Zachorowania występowały w różnych okresach czasu w poszczególnych grupach wiekowych świń.
    Pierwsze zachorowania miały przebieg łagodny w swoim przebiegu, znamienne dla wieku i grupy technologicznej, które przez właściciela farmy były najczęściej nie zauważane, a liczba zakażonych świń stopniowo wzrastała, co po kilku dniach sprawiło domniemanie nagłego wybuchu epizootii.
    Źródłem zakażenia prosiąt paciorkowcem - streptococcus sp. L-hemolityczny były przede wszystkim świnie starsze - nosiciele, jakkolwiek nie można było wykluczyć zakażenia przez kontakt loch z prosiętami bądź z innymi zwierzętami chorymi, szczególnie w okresie, gdy organizm młodych prosiąt bądź warchlaków był osłabiony i podatny na zakażenia.
    Czynnikiem sprzyjającym, w tym przypadku mógł być stres żywieniowy, w warunkach którego drobnoustroje mogły podlegać pewnej aktywności chorobotwórczej w organizmie świń, temu również sprzyjały, niedobory białka, glukozy, witamin oraz selenu w podawanej paszy, które przyczyniały się do obniżenia odporności humoralnej i komórkowej, osłabiając procesy fagocytarne.
    Zaliczyć także należy niewłaściwe parametry środowiska jak: wahania temperatury, wilgotność, małe naświetlenie, słaba wentylacja pomieszczeń inwentarskich, brak zachowania odpowiedniej higieny środowiska, żywienia i pojenia, zbyt duże zagęszczenia pomieszczeń przez utrzymywane świnie, prosięta, warchlaki, tuczniki oraz lochy.
    Streptokokoza najczęściej występowała w dużych skupiskach świń, a zwłaszcza u noworodków, u kilkutygodniowych prosiąt oraz u warchlaków zarówno w pojedynczych przypadkach jak i masowo. Z punktu widzenia klinicznego oraz samego przebiegu procesu chorobowego, streptokokoza może przybierać różne formy przebiegu, postać ostrą - posocznicową, postać podostrą oraz postać przewlekłą - chroniczną. Przy postaci ostrej - posocznicowej u prosiąt przybywających w środowisku zakażonym po kilku dniach od urodzenia stwierdzono: posmutnienie, obniżoną żywotność, senność, obniżenie apetytu, ograniczoną ruchliwość, stopniowe chudnięcie, które doprowadziło do wycieńczenia, prosięta padały. Przy procesie chorobotwórczym o przebiegu podostrym dodatkowo stwierdzono na skórze w okolicy głowy występowanie licznych plamek barwy czerwonej oraz rozległe, plachowate zasinienia powierzchni uszu. Ciepłota wewnętrzna ciała wahała się od 40,5-42,5°C w zależności od formy przebiegu procesu chorobowego. Często obserwowano występowanie biegunki uporczywej, która była powodem zbyt nadmiernego odwodnienia organizmu prosiąt, w niektórych przypadkach u chorych prosiąt występował krwawy mocz. W przypadkach szybko postępującej choroby - posocznicowej nie stwierdzono klinicznie objawów chorobotwórczych poza nagłymi upadkami i szczególnie w okresie pory nocnej.
    Rozwój postępujący procesu chorobowego streptokokozy u prosiąt i warchlaków wskazywał na to, że wiele czynników, wpływa na zachodzące zmiany w przebiegu poszczególnych enzootii.
    U prosiąt kilkutygodniowych, zwłaszcza w okresie odsadzania od lochy (stres żywieniowy) - streptokokoza najczęściej przebiegała w formie ostrej, która charakteryzowała się utratą apetytu, posmutnieniem, porażeniem tylnych kończyn oraz wystąpieniem na skórze w okolicy brzucha, pachwin osutki pęcherzykowatej i strupowatej. W postaci podostrej w przebiegu procesu chorobowego zauważa się: posmutnienie, utratę apetytu, podwyższenie temperatury ciała do 41°C, bladość skóry grzbietu, zaś skóra w okolicy nasady uszu, podbrzusza najczęściej jest barwy różowej. W okolicy tarczy ryja, oczodołów, brzucha, klatki piersiowej, po wewnętrznej stronie ud obserwowano, plamkowate zaczerwienienia oraz pęcherzyki zmieniające się w strupowatość. U niektórych prosiąt w okresie tworzenia się pęcherzyków zapalnych wskutek surowiczego naciemia warstwy skóry w okolicy głowy i szyi może wystąpić obrzęk głowo - szyjny. Przy wymienionych zmianach chorobowych prosięta padają w ciągu 6-7 dni nieleczonego procesu chorobowego, śmiertelność może dochodzić do 40% w danej grupie prosiąt.
    Przy występującej postaci o przebiegu przewlekłym, u prosiąt stwierdzono: procesy zapalne stawów kończyn, zapalenie płuc i osierdzia, oraz u niektórych zwierząt występowanie podskórnych ropni. U starszych prosiąt na skutek obniżonego apetytu, zmniejszonego łaknienia i ograniczonego ruchu bardzo często dochodzi do charłactwa - wychudzenia.
 
Zmiany anatomo-patologiczne
    Zwierzęta padłe, po dłuższym okresie trwania choroby są wychudzone, ze zmianami odwodnienia (dehydratatio). Skóra i tkanki podskórne w okolicy głowy, szyi, podbrzusza i po wewnętrznej stronie ud silnie przekrwione. Powstałe w następstwie zakażenia paciorkowcem streptococcus zmiany w tkance płucnej ograniczają się do nieżytowego zapalenia płatów szczytowych płuc, obrzęków i przekrwienia węzłów chłonnych śródpiersiowych, zaś w klatce piersiowej i w worku osierdziowym zalega płyn wysiękowy. Mięśnie pośladkowe blade i lekko zażółcone.
    W przewodzie pokarmowym występują zmiany nieżytowo-krwotoczne błony śluzowej jelit cienkich (dwunastnicy, jelita czczego i biodrowego) oraz błony śluzowej dna żołądka, martwica błony śluzowej jelita ślepego, zwyrodnienie mięśni wątroby, liczne wybroczyny pod torebką śledziony, nerek i pod błoną śluzową pęcherza moczowego. Za cechę charakterystyczną uważa się obecność płynu wysiękowego i złogów włóknika między pętami jelit. Badania biochemiczne surowicy krwi u loch i prosiąt wykazały zaniżone wartości glukozy (3,22 mol/dm3), wapnia, fosforu i magnezu oraz białka całkowitego (957g/ dm3).
    Badania mikrobiologiczne potwierdziły w wycinkach narządów miąższowych świń padłych liczny wzrost drobnoustrojów z rodzaju streptococcus sp. L - hemolityczny, a próba biologiczna przy zakażeniu rozcierem z narządów miąższowych (miąższ: nerki, śledziony i wątroby) spowodowała, że w ciągu 72h nastąpiło zejście śmiertelne zakażonych doświadczalnie myszek.
    W toku dalszych mikrobiologicznych badań z posiewu pobranego z mięśnia serca myszek padłych wyizolowano paciorkowce - Streptococcus-L - hemolityczne.
    Przeprowadzone badania w kierunku antybiotyko-oporności wykazały, że wyizolowane drobnoustroje są wrażliwe: na linkomycynę, penicylinę, erytomecynę i nitrafurantoinę oraz tetracyklinę.
    Słabo wrażliwe: na neomycynę, trimetoprim, biseptol, sulfatiazol i sulfametoksanol.
 
Zapobieganie i leczenie
1)    W celu niedopuszczenia do zakażenia świń na dużych fermach w pierwszej kolejności należy właściwie zaplanować odpowiednią lokalizację przyszłej fermy. Do przeznaczonego obiektu inwentarskiego zasiedlając należy wprowadzać wyłącznie zwierzęta uznane przez lekarza weterynarii za zdrowe i nadające się do dalszego chowu.
2)    Utrzymywać na bieżąco higienę środowiska, żywienia, pojenia, wentylacji. Przeprowadzać regularnie odkażanie pomieszczeń, środków transportu, sprzętu, kontrolować na bieżąco jakość paszy.
3)    Zabiegi prewencyjne, mające na celu obniżanie potencjału epizootycznego winny polegać na wprowadzaniu świadomego rygoru w obrocie zwierzętami, poprzez stosowanie ostrej selekcji, ograniczeniu zagęszczania zwierząt w kojcach.
4)    Na porodówkach systematycznie prowadzić dezynfekcję pomieszczeń, dbać o odpowiednią higienę pakietów gruczołowych oraz sutek. Racjonalne żywienie loch i prosiąt.
5)    W zabiegach terapeutycznych, gdy zajdzie taka potrzeba należy opierać się przede wszystkim na badaniach laboratoryjnych próbach krwi i wycinkach narządów wewnętrznych. Stosowanie antybiotyko profilaktyki i chemio profilaktyki bez określenia lekooporności szczepów bakteryjnych grozi zawsze rozwojem lekoopornych szczepów, a wybór wtedy właściwego kierunku leczenia oraz wysokość dawki leku staje się prawdziwym dylematem.
6)    Podczas procesu leczenia należy mieć na uwadze synergistyczny wpływ na rozwój streptokokozy różnej mikroflory, pozostającej w asocjacji z paciorkowcami oraz występowania częstych reinfekcji schorzenia, wskutek wzrastania liczby szczepów opornych.
7)    Stąd bezwzględnie należy przestrzegać zasady stosowania preparatów terapeutycznych określonych przez laboratorium odnośnie lekooporności. Zastosowanie preparatów farmakologicznych u chorych świń w dawkach likwidujących objawy chorobowe, ale za niskich dla całkowitej dewastacji zarazków w organizmie chorego zwierzęcia, może ponownie po pewnym czasie doprowadzić do nawrotu choroby o jeszcze ostrzejszej formie klinicznej.
 
Wnioski
1)    Nie należy wprowadzać do stada podstawowego świń, ze środowiska zakażonego. Zwierzęta podejrzane o zakażenie bądź o chorobę pilnie odizolować oraz poddać leczeniu przez lekarza weterynarii.
2)    Rozpoznanie choroby opierać o badanie kliniczne, anatomo-patologiczne oraz mikrobiologiczne.
3)    Na podstawie przeprowadzonych badań lekooporności wykazano, że w leczeniu mogą mieć zastosowanie różne antybiotyki.
 
 
Piśmiennictwo:
1.    Bandurski A. : Med. Wet. nr 11, 686, 1983r.
2.    Janowski H. : Szwejkowski H. : Praca zbiorowa 1992r., Choroby świń, PWRiL, Warszawa 1964r.
3.    Kotowski K. : Owczarczyk B., Zwierzchowski T. : Med. Wet. 36, 1980r.
4.    Larski Z. : Truszczyński M. : Zarys mikrobiologii weterynaryjnej, Wydawnictwo ART. Olsztyn
5.    Maciołek H. : Streptokokoza świń wywołana przez paciorkowce - L - hemolityczne, Trzoda chlewna, Poznań 1990r.
6.    Pejsak Z. : Ochrona zdrowia i terapia chorób świń, P. W. R. Sp. z o o, Poznań 1999r.
7.    Pejsak Z. : Tarasiuk K., Sadoch L. : Nagłe zachorowania i padnięcia warchlaków i tuczników zakażonych Streptococcus suis typ II, Med. Wet. 45, 5, 25, 1989r.
8.    Tarasiuk K., Pejsak Z. : Med. Wet. nr 6, 323, 1986r.

Tags: choroby świń , chów trzody , profilaktyka , trzoda chlewna , zdrowie świń