|
Chów zwierząt to jedna z gałęzi produkcji rolnej. Na jej opłacalność wpływają takie czynniki jak wartość genetyczna materiału hodowlanego (30%), warunki zoohigieniczne (10%) i żywienie zwierząt (60%). Wpływ żywienia jest więc najważniejszym czynnikiem warunkującym zysk rolnika.
Racjonalne żywienie zwierząt wymaga stosowania różnego rodzaju dodatków paszowych, które poprawiają stan zdrowotny zwierząt, wspomagają procesy trawienia i wchłaniania poszczególnych składników pokarmowych. W efekcie końcowym wpływają na prawidłowy rozwój i wzrost zwierzęcia, zwiększają wykorzystanie paszy, poprawiają jakość produktu zwierzęcego, przyczyniając się również do poprawy ekonomicznej efektywności produkcji zwierzęcej.
Jednym z wielu dodatków paszowych są składniki mineralne znajdujące zastosowanie w żywieniu wielu gatunków i grup produkcyjnych zwierząt gospodarskich. Spełniają one wiele funkcji i są niezbędne do życia. Ze względu na ilość potrzebną do życia ssaków podzielono je na 2 grupy: makroelementy – których ilość w organizmie wynosi po wyżej 50 mg/kg masy ciała i zaliczamy do nich przede wszystkim: wapń (Ca), fosfor (P), magnez (Mg), potas (K), sód (Na), chlor (Cl) i siarka (S) mikroelementy – których ilość w organizmie wynosi po niżej 50 mg/kg masy ciała i należą do nich: żelazo (Fe), chrom (Cr), cynk (Zn), fluor (F), jod (J), kobalt (Co), mangan (Mn), miedź (Cu), molibden (Mo) i selen (Se).
Pierwiastki te są niezbędne do życia zwierząt, gdyż biorą udział w przemianach materii. Z tego względu warto wiedzieć, jakie jest ich działanie w zależności od tego, w jakich ilościach i proporcjach występują w paszy. W tym artykule opisane są tylko niektóre pierwiastki z grupy makro- i mikroelementów najczęściej wykazywane w folderach reklamowych firm paszowych. Makroelementy
__________________________________
Wapń (Ca) – wchodzi w skład kośćca, bierze udział w procesach krzepnięcia krwi, wpływa na prawidłowe działanie tkanki nerwowej (uwalnianie neuroprzekaźników) i mięśniowej, a także wraz z magnezem współdziała w fizjologicznej indukcji skurczy mięśni, pomaga w przenoszeniu substancji odżywczych przez błony komórkowe. Jednak dla hodowcy najważniejszy jest stosunek wapnia do fosforu, który u trzody powinien wynosić 1,25:1. Niedobór tego pierwiastka będzie powodował uruchomienie jego rezerw z organizmu, co automatycznie odzwierciedli się w pogorszeniu stanu zdrowia zwierzęcia, a przy bardzo dużych niedoborach może doprowadzić do zejścia śmiertelnego. Najwięcej wapnia występuje w paszach pochodzenia zwierzęcego i roślinach motylkowatych, a najmniej w okopowych, ziarnach zbóż, słomie i odpadach przemysłowych.
Objawy niedoboru: zahamowanie wzrostu, zmniejszenie spożycia i wykorzystania paszy, łamikost, krzywica, obniżenie wrażliwości, apatia i osowiałość.
Objawy nadmiaru:
obniżenie przyrostów, zmniejszenie pobrania paszy, uszkodzenie nerek (odkładanie moczanu wapnia w moczowodach), obniżenie dojrzewania płciowego, zwapnienie narządów wewnętrznych.
__________________________________
Fosfor (P) – tak jak wapń wchodzi w skład kośćca, odpowiedni ich stosunek warunkuje prawidłowe wchłanianie tych pierwiastków do organizmu. Jest niezbędny do powstawania wszystkich tkanek, ponadto bierze on udział w uwalnianiu energii z białek, węglowodanów i tłuszczy (ADP, ATP). Jest on szczególnie ważnym elementem budowy kwasów nukleinowych (DNA, RNA), a także enzymów biorących udział w przemianach i wykorzystaniu białka, węglowodanów i tłuszczy. Do pasz bogatych w ten pierwiastek można zaliczyć: pasze pochodzenia zwierzęcego, ziarna zbóż, nasiona roślin oleistych i motylkowatych, a najmniej fosforu jest w paszach objętościowych i w niektórych świeżych odpadach przemysłowych.
Objawy niedoboru:
Objawy nadmiaru: wytrącenie się wapnia w przewodzie pokarmowym, zwiększenie zapotrzebowania na witaminę D, deformacja kośćca.
__________________________________
Magnez (Mg) – bardzo ważny pierwiastek chroniący serce, ponadto bierze udział w przemianach biochemicznych organizmu poprzez aktywację około 300 enzymów w uwalnianiu energii z białek, węglowodanów i tłuszczy. Uczestniczy w pracy mięśni i przesyłaniu impulsów nerwowych. W czasie stresu bierze udział w uwalnianiu adrenaliny i noradrenaliny, a także wpływa na wzrost kości oraz szkliwa zębów. Magnez współdziała z witaminą B1 i B6, przy nadmiarze cukrów następuje zwiększenie wydzielania tego pierwiastka z organizmu wraz z moczem. Najwięcej tego pierwiastka występuje w drożdżach, otrębach pszennych, śrucie lnianej.
Objawy niedoboru: Objawy nadmiaru:
__________________________________
Sód (Na), Potas (K), Chlor (Cl) – są one obecne w wszystkich płynach ustrojowych. Współdziałają one razem w prawidłowej dystrybucji płynów w organizmie. Sód podnosi ciśnienie krwi, a potas zapobiega nadciśnieniu tętniczemu, oba te pierwiastki pełnią bardzo ważną rolę, gdyż biorą one udział w pompie sodowo-potasowej, której zadaniem jest utrzymanie prawidłowego ciśnienia osmotycznego. Chlor natomiast bierze udział w procesach trawiennych wchodząc w skład kwasu solnego i żółciowego. Ponadto chlor i sód wchodzą w skład soli (NaCl), przy jej nadmiarze, a przy braku wody może dojść do zatrucia zwierząt. Z drugiej strony niedobór soli wywołuje brak apetytu i spadek wydajności.
Objawy niedoboru:
zahamowanie wzrostu,
odwodnienie i brak apetytu,
uszkodzenie kości,
spadek aktywności rozpłodowej,
osłabienie napięcia i drganie mięśni. biegunka i wymioty,
kwasica,
osłabienie mięśni kończyn i serca. zasadowica,
obniżenie napięcia mięśniowego,
odwodnienie organizmu, zagęszczenie krwi.
Objawy nadmiaru: zwiększa pobranie wody,
biegunka,
zwiększona pobudliwość. zaburzenia pracy serca, nerek,
ronienie.
Mikroelementy
__________________________________
Żelazo (Fe) – jako mikroelement pełni podstawową funkcje w tworzeniu enzymów biorących udział w łańcuchu oddechowym komórek mięśniowych (mioglobina), oraz jest nośnikiem tlenu w krwi wchodząc w skład hemoglobiny. Należy pamiętać, iż nadmiar w paszy miedzi, wapnia i magnezu ogranicza wchłanianie tego mikroelementu. Zapotrzebowanie zwierząt dorosłych na ten pierwiastek jest niewielkie, natomiast u młodych zwierząt, a w szczególności u prosiąt jest wysokie i dlatego podaje się preparaty żelazowe. Jednak często hodowcy popełniają błąd podając taki preparat zwierzętom cherlawym i wówczas efekt jest odwrotny do oczekiwanego. Następuje przedawkowanie żelaza, gdyż cherlawe zwierzę nie przyrasta tak szybko jak zdrowe, a co za tym idzie nie zużywa żelaza w tak szybkim tempie i następuje zatrucie organizmu, co w większości przypadków kończy się zejściem śmiertelnym. Żelazo w dużych ilościach znajduje się w mączce z krwi.
Objawy niedoboru:
__________________________________
Miedź (Cu) – wpływa na metabolizm żelaza w organizmie zwierzęcym. Jednak do ważniejszych jej ról można zaliczyć udział w podtrzymywaniu i rozwoju czynności układu naczyniowo-sercowego, kostnego i nerwowego poprzez aktywację szeregu enzymów. Razem z żelazem i kobaltem jest niezbędna do produkcji czerwonych krwinek. Pomaga także w tworzeniu tkanki łącznej oraz prawidłowym funkcjonowaniu insuliny. Stwierdzono także, iż dodatek miedzi stymuluje wzrost świń, a także dezaktywuje niektóre wirusy. Nadmiar w organizmie zwierzęcym takich pierwiastków jak wapń, cynk, molibden czy kadm hamuje wchłanianie miedzi. Należy jednak pamiętać, że nadmiar miedzi jest w organizmie toksyczny, szczególnie że jest ona dość łatwo kumulowana w wątrobie i mięśniach.
Objawy niedoboru:
niedokrwistość oraz zahamowanie wzrostu, osłabienie układu kostnego, odbarwienia i wypadanie sierści.
__________________________________
Selen (Se) – wpływa na tworzenie enzymu odpowiedzialnego za ochronę erytrocytów i błony komórkowej przed szkodliwym działaniem wolnych rodników. Ponadto zapobiega działaniu nadtlenków na wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Dla hodowcy najważniejsze jest działanie selenu na prawidłowość przebiegu procesów rozwoju płodu, wzmaga aktywność komórek obronnych (makrofagi), pomaga usuwać z organizmu toksyczne metale ciężkie i chroni skórę przed szkodliwym działaniem promieni ultrafioletowych. Dodatek selenu poprawia także jakość mięsa poprzez eliminowanie np. choroby białych mięśni, czy wysięku surowiczego u kurcząt. Najwięcej tego mikroelementu znajduje się w drożdżach.
Objawy niedoboru: _________________________________
Mangan (Mn) – ten mikroelement odpowiedzialny jest za wiele funkcji jak np.: aktywację biologiczną licznych enzymów (arginaza wątrobowa), bierze udział w tworzeniu tkanki łącznej, tłuszczów, kości i czynników odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi. W wielu pracach wykazano, iż ten pierwiastek potrzebny jest w procesie odżywiania nerwów, a także do wytwarzania barwników skóry i okrywy włosowej. Stopień wchłaniania manganu jest niski i jego niedobór jest najbardziej odczuwalny u młodych zwierząt.
Objawy niedoboru:
zahamowanie wzrostu chrząstek i zniekształcenie kości, opóźnienie wzrostu i rozwoju, zmniejszenie zdolności reprodukcyjnych i zmiany skórne.
_________________________________
Cynk (Zn) – jak większość mikroelementów wchodzi w skład wielu enzymów biorących udział w przemianach białek i węglowodanów. Występuje prawie we wszystkich tkankach i narządach organizmu. Pełni bardzo ważną rolę w zachowaniu równowagi kwasowo-zasadowej organizmu i uwalnianiu dwutlenku węgla w płucach. Jego dodatek jest bardzo ważny w żywieniu mineralnym samic przeznaczonych do rozrodu, gdyż odpowiedni stosunek cynku w organizmie matki wpływa na wytwarzanie się podniebienia, pyska, mózgu, oczu, serca, płuc i układu moczowo-płciowego płodu. Cynk tak jak i mangan wpływa na wytwarzanie się okrywy włosowej, ponadto wywiera korzystny wpływ na system immunologiczny. Przy podawaniu tego mikroelementu trzeba jednak pamiętać, że jest on antagonistą miedzi i żelaza w procesach wchłaniania i odkładania w tkankach.
Objawy niedoboru:
niedorozwój gruczołów płciowych, zaburzenia w rozrodzie, uszkodzenia komórek jąder, zmniejszenie gęstości i łamliwość okrywy włosowej.
__________________________________
Jod (J) – najważniejszą znaną funkcją tego mikroelementu jest jego udział w budowie hormonów tarczycy (tyroksyny i trójjodotyroniny). Pośrednio jod odpowiedzialny jest za prawidłowy przebieg metabolizmu, wzrostu, rozmnażanie i pracę komórek nerwowych. Niedobór jodu powoduje powiększenie tarczycy (wole), a co się z tym wiąże zahamowanie wydzielania hormonów tarczycy. Proces ten mogą powodować substancje wywołujące zaburzenia w gospodarce jodem jak np. substancje antyżywieniowe takich roślin jak: rzepak czy gorczyca.
Objawy niedoboru:
nadmierny wzrost tarczycy (niedoczynność tarczycy), obniżenie wyników produkcyjnych, obniżenie płodności.
________________________________
Kobalt (Co) – jest on także składnikiem wielu enzymów syntetyzujących białko w organizmie. Dodatkowo kobalt wchodzi w skład witaminy B12, która obok żelaza i miedzi bierze udział w tworzeniu hemoglobiny. Niedobór kobaltu w organizmie zwierząt wynika z niskiej zasobności tego pierwiastka w paszach pochodzenia roślinnego, natomiast obecny jest w większych ilościach w paszach pochodzenia zwierzęcego.
Objawy niedoboru:
anemia, zmniejszenie apetytu, chudnięcie, poronienia i biegunki.
_____________________________
Opisane makro- i mikroelementy są bardzo ważne i wpływają na wiele funkcji życiowych organizmu. Ich nadmiar jak i niedobór powoduje zakłócenia w homeostazie organizmu zwierzęcego. Ten typ dodatku paszowego znajduje zastosowanie w żywieniu wszystkich gatunków zwierząt i grup produkcyjnych. Można również stwierdzić, iż nie najważniejszy jest udział poszczególnych składników, ale ich stosunek względem siebie i relacje. Charakterystyka powyższych makro- i mikroelementów wskazuje na duże ich znaczenie w produkcji, a co za tym idzie większa wiedza na temat żywienia mineralnego, może wpłynąć na poprawę opłacalności chowu i hodowli zwierząt. Tags: gospodarka paszowa , minerały , żywienie
|
