W hodowli trzody chlewnej dąży się do uzyskania jak najlepszych wyników produkcyjnych optymalnym kosztem. Efektywna produkcja tuczników powinna być oparta na wysokowartościowym materiale genetycznym. Wykorzystanie potencjału genetycznego zwierząt wymaga dostarczenia im składników pokarmowych zgodnie z normami żywienia.

 Racjonalne żywienie ma korzystnie wpływać na wyniki produkcyjne trzody chlewnej w postaci przyrostów masy ciała, wysokiej jakości produktów poubojowych, przy jak najmniejszych nakładach, jakie są związane z żywieniem oraz utrzymaniem zwierząt.
 Współczesne żywienie trzody chlewnej jest silnie związane z produkcją roślinną, a w szczególności z łańcuchem zbożowo-paszowym. Głównym źródłem energii, która jest czerpana przez zwierzę z paszy są węglowodany (w głównej mierze skrobia). Ziarno zbóż zawiera od 45% (owies) do 70% i więcej (kukurydza, sorgo) skrobi w suchej masie. Oprócz skrobi do węglowodanów są zaliczane cukry proste oraz włókno pokarmowe składające się z polisacharydów (wielocukrów) nieskrobiowych. Skrobia u świń trawiona jest w jelicie cienkim w 97-99%, polisacharydy nieskrobiowe (NSP) od 0 do 21%, w tym glukany w 17-31%. Arabinoksylany w porównaniu do tych związków trawione są w jelicie grubym. W procesie tym uczestniczą mikroorganizmy w wyniku czego tworzą się w tej części przewodu pokarmowego duże ilości krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. W przewodzie pokarmowym trzody chlewnej kwasy te są szybko wchłaniane, a zawarta w nich energia może pokryć zapotrzebowanie świń na energię metaboliczną zaledwie w 10-24%.
 Niektórzy autorzy podają, że 1% włókna surowego w skarmianej paszy obniża dostępność energii o 1,3% oraz powoduje zwiększenie zużycia paszy na 1 kg przyrostu o 3%, a także obniżanie przyrostów masy ciała o 2%. Wchodzące w skład włókna polisacharydy nieskrobiowe (NSP) w znacznym stopniu obniżają wartość pokarmową zbóż. Zawartość tych związków wynosi od 14 do 30% s.m. W skład NSP wchodzą celuloza, lignina, b-glukany, arabinoksylany i pektyny. W jelicie grubym ulegają one fermentacji bakteryjnej oraz zmianom fizyko-chemicznym pod wpływem enzymów paszowych pochodzenia bakteryjnego lub grzybowego. Rozpuszczalne polisacharydy nieskrobiowe tworzą rodzaj siatkowatego szkieletu w przewodzie pokarmowym, który przyczynia się do zwiększenia lepkości treści pokarmowej w jelicie. Oprócz tych niekorzystnych zjawisk, NSP zmniejszają wyraźnie aktywność enzymów pankreatyny, amylazy, lipazy, trypsyny i chymotrypsyny, wpływają negatywnie na procesy rozkładu i wchłaniania skrobi, białek oraz tłuszczów w jelicie, przyczyniają się do wzrostu sekrecji azotu endogennego do światła jelit (straty azotu), posiadają także właściwości pęczniejące i żelujące, które sprzyjają nadmiernemu rozwojowi bakterii patogennych w końcowym odcinku przewodu pokarmowego. Duża zawartość związków NSP w paszy powoduje nadmierną fermentację treści pokarmowej, co prowadzi do pogorszenia wchłaniania wody w jelicie grubym, a tym samym przyczynia się do występowania biegunek u młodych zwierząt. W celu przeciwdziałania wyżej wymienionym schorzeniom wprowadza się do paszy dodatek odpowiednich enzymów w preparatach enzymatycznych.
 Innym związkiem o charakterze antyżywieniowym są fityniany. W paszach zbożowych większość fosforu występuje w postaci organicznych połączeń (estrów) kwasu fosforowego z inozytolem. Inozyto-sześciofosforan (kwas fitynowy) zawiera w jednej cząsteczce 6 atomów fosforu. Jest on odpowiedzialny za wiązanie (blokowanie) wielu makro – (Ca, P, Mg) i mikroelementów (Zn, Cu, Co, Mn, Fe). Tworzy połączenia również z białkiem paszy i enzymami oraz skrobią, pogarszając ich strawność i aktywność enzymów. W zbożach fosfor fitynowy stanowi 50-85% fosforu ogólnego. Połączenie fosforu z kwasem fitynowym jest dla świń w dużym stopniu dostępne w postaci fitynianów, co znacznie ogranicza wykorzystanie fosforu z pasz. Z tego powodu do mieszanek dla świń dodaje się fosforany pastewne, co stanowi przyczynę dużej emisji P w odchodach.
 Enzymy paszowe są białkami o specyficznej i skomplikowanej strukturze, które poprzez katalizowanie reakcji biochemicznych odgrywają ważną rolę w procesie przemiany materii. W przemyśle paszowym, a co za tym idzie w żywieniu zwierząt zaczęto stosować enzymy od połowy lat 80-tych, a na szerszą skalę od lat 90-tych. Enzymy paszowe, które są dodawane do mieszanek paszowych powinny spełniać określone warunki: posiadać wysoką aktywność enzymatyczną, czystość mikrobiologiczną, wykazywać zdolność do dostosowania się do zmniejszającego się pH w przewodzie pokarmowym, odznaczać się dużą aktywnością w górnym odcinku przewodu pokarmowego i odpornością na działanie endogennych proteaz. Enzymy nie powinny wpływać negatywnie na zdrowie zwierząt. Wprowadzone wraz z paszą do przewodu pokarmowego świń przyczyniają się do uzyskania następujących korzyści: rozłożenia błon komórkowych i frakcji włókna pokarmowego (βb-glukany, celuloza, pentozany) w paszy, lepszego wykorzystania paszy (2-9%), poprawy przyrostów masy ciała (2-8%), ograniczenia biegunek, możliwości zastąpienia droższych pasz tańszymi, zwiększenia wartości pokarmowej paszy, a szczególnie poziomu energii metabolicznej, lepszego wchłaniania m.in. fosforu i innych składników mineralnych, redukcji substancji antyodżywczych.
 Enzymy paszowe stosowane są zazwyczaj jako mieszaniny kilku enzymów w postaci preparatów enzymatycznych. Każdy preparat zawiera oprócz enzymu głównego także inne enzymy towarzyszące, które w pewien sposób zwiększają zakres działania zasadniczego enzymu. W paszach dla świń stosuje się najczęściej: b-glukanazę, ksylanzę, fitazę, i celulazę.
 Enzym b-glukanaza przeznaczony jest przede wszystkim do mieszanek z dużym udziałem jęczmienia i owsa. Wprowadzony do mieszanki pełnoporcjowej dla świń, zawierającej wysoki poziom β-glukanów wywiera korzystny wpływ na strawność energii, białka surowego i aminokwasów.
 Do mieszanek paszowych ze znacznym udziałem żyta, pszenicy lub pszenżyta dodawany jest enzym ksylanaza. Wytwarzany jest przez szczep Thermomyces lanuginosus. Działanie tego enzymu polega na rozszczepianiu wiązań a-glikozydowych w węglowodanie ksylanie. Dodatek ksylanazy do mieszanki paszowej przyczynia się do zmniejszenia ujemnego wpływu polisacharydów nieskrobiowych (NSP) znajdujących się w ziarnach zbóż na procesy trawienia i wchłaniania. Skutkuje to zmniejszeniem lepkość treści jelitowej, a w konsekwencji zwiększa się wykorzystanie energii, jaką uzyskuje zwierzę z pobranej paszy.
 W celu poprawy strawności włókna pokarmowego w paszy stosuje się dodatek celulazy. Jest to enzym z grupy hydrolaz rozkładający wiązania a-glikozydowe w celulozie. Końcowym produktem rozkładu celulozy jest glukoza, która łatwo ulega trawieniu w układzie pokarmowym świń.
 Wszystkie mieszanki zawierające pasze pochodzenia roślinnego zazwyczaj są uzupełniane dodatkiem fitazy. Enzym ten jest przeznaczony dla zwierząt monogastrycznych, ma na celu zwiększenie dostępności fosforu oraz składników mineralnych. Wprowadzenie fitazy pochodzenia mikrobiologicznego do mieszanki paszowej zwiększa dostępność fosforu z pasz roślinnych o około 35-55%.
 Stosowanie enzymów w żywieniu zwierząt jest uzasadnione ze względu na pozytywne oddziaływanie na organizm, przy jednoczesnym braku negatywnych skutków. Enzymy paszowe inaktywują substancje antyodżywcze wprowadzane wraz ze zbożami do dawki pokarmowej, co przyczynia się do poprawy strawności składników pokarmowych paszy i lepszego ich wykorzystania. W ten sposób można wykorzystać tańsze pasze w żywieniu, co obniża koszty tuczu przy zachowaniu zadowalających wyników produkcyjnych. Pojedyncze enzymy jak i preparaty enzymatyczne mogą być stosowane we wszystkich grupach wiekowych, z tym że u najmłodszych zwierząt przynoszą największe korzyści. Dotychczas nie stwierdzono niekorzystnego wpływu dodatku tych preparatów na zdrowie zwierząt, a także człowieka.

Tags: gospogarka paszowa , żywienie