We współczesnym chowie zwierząt gospodarskich współistnieją różne systemy chowu. Funkcjonują w nich grupy osobników, które mają w różny sposób zmodyfikowany behawior, dość często odległy od dziko żyjących przodków. Zmiana ich zachowania może rodzić problemy związane zarówno z krzywdą zwierząt, jak i obniżeniem produkcyjności. Dlatego też specjaliści od dobrostanu, w trakcie badań, starają się znaleźć punkt równoważący interesy zwierząt i hodowców, bowiem na dobrostan zwierząt wpływa szereg czynników takich, jak: obchodzenie się ze zwierzętami, warunki utrzymania oraz zachowanie adaptacyjne zwierząt.

Spośród nich czynnikiem o największej ekspresji są warunki utrzymania. Pod pojęciem tym rozumiemy całokształt warunków zoohigienicznych, które składają się na określony system chowu. To, jak zwierzęta są utrzymywane i traktowane aż do uboju stanowi jeden z elementów dobrostanu. Interesującym z etycznego punktu widzenia jest także to, jak współczesne systemy żywienia respektują wymogi naturalnych zachowań zwierząt czy ich potrzeby. Realizacja tych celów wynika także z powszechnego zainteresowania dobrostanem, co wywiera nacisk na sektor produkcji i wymusza wprowadzanie rozwiązań umożliwiających ich zaspokojenie.
 W chwili obecnej w chowie trzody chlewnej stosuje się wiele rozwiązań i systemów utrzymania zwierząt, w znakomitej większości przyjaznych zwierzętom.

Outdoor – początek
 Spośród nich na szczególna uwagę zasługuje utrzymanie w systemie otwartym (ang. outdoor). Głównym jego celem jest respektowanie dobrostanu i otrzymywanie wysokiej jakości produktów żywieniowych. Nie jest to rozwiązanie nowatorskie. Według danych z piśmiennictwa zootechnicznego już w 1883 roku prowadzono obserwacje świń utrzymywanych systemem otwartym i stwierdzono, że pobranie paszy przez osobniki utrzymywane na pastwisku wzrastało w okresie zimy. Jednak współczesne rozwiązania w wielu przypadkach nie przypominają tamtych sprzed lat zwłaszcza, że opracowana technologia, uzyskiwane wyniki i efektywność produkcji są bez porównania wyższe.
 Liczba świń utrzymywanych w systemie otwartym gwałtowanie wzrosła w ostatnich 20 latach. Na przykład w Wielkiej Brytanii liczba loch utrzymywanych w tym systemie to około 25% liczby wszystkich loch. We Francji w latach 1984-1994 liczba farm utrzymujących świnie w ten sposób wzrosła z około 200 do ponad 1600. Również inne kraje europejskie takie jak: Dania, Szwecja, Węgry, Hiszpania czy Polska z powodzeniem wprowadziły ten sposób utrzymania świń. W Polsce, podobnie jak w Skandynawii produkcja trzody chlewnej w systemie otwartym stanowi pewnego rodzaju wyzwanie. Związane to jest w głównej mierze z klimatem i niskimi temperaturami w okresie zimowym.
 System otwarty występuje w wielu odmianach i wersjach. Generalnie polega on na grupowym lub indywidualnym utrzymaniu całości, bądź wybranych grup technologicznych na ograniczonym terenie z wykorzystaniem otwartych budynków, budek czy szałasów zapewniających świniom ochronę przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi. System ten pozwala zwierzętom dokonywać wyboru miejsca pobytu – zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz pomieszczeń.
 Pomimo niewątpliwego powiązania wymienionego sposobu utrzymania z pierwotnym sposobem chowu świń, wielu badaczy, za współczesną ojczyznę systemu otwartego uznaje Anglię. Niewątpliwie wywarło tu wpływ przywiązanie farmerów brytyjskich do tradycji i walory klimatu wyspiarskiego.

Jakie rasy w systemie Outdoor?
 Rasy nadające się do utrzymania w tym systemie powinny cechować się wysoką użytkowością w surowych warunkach utrzymania, być odporne na choroby i dobrze wykorzystywać pasze, zwłaszcza pasze o dużej zawartości włókna. Kryteria te stwarzają konieczność wyhodowania świń o nowym genotypie, predysponowanych do chowu otwartego, zwłaszcza w obecnej dobie, gdy obowiązuje zakaz stosowania w żywieniu zwierząt antybiotyków i stymulatorów wzrostu.
 Jedną z dróg prowadzących do osiągnięcia tego celu może być krzyżowanie z rasami rodzimymi czy też lokalnymi, które często są odporne na choroby i nie boją się surowych warunków utrzymania. Badania takie przeprowadzono m.in. na Węgrzech wykorzystując do nich świnie mieszańcowe z udziałem 75% krwi rasy wielkiej białej i 25% krwi rodzimej rasy.
 W Chorwacji do badań tego typu użyto świń rasy Black Slavonian skrzyżowanej ze szwedzką Landrace. Rasę tą, przeznaczoną do chowu w systemie otwartym, wyhodowano we wschodnich rejonach Chorwacji z krzyżowania Mangalicy, rasy Berkshire i Polandchina. We Włoszech rasą taką jest Nero Siciliano. W Polsce rolę taką mogłyby spełniać rasy puławska i złotnicka pstra.
 Innym znamienitym przykładem wykorzystania rodzimej rasy do produkcji wieprzowiny na dużą skalę jest Hiszpania i jej rodzima rasa świń Iberyjskich. Rasa ta jest jedyną świnią utrzymywaną w systemie otwartym, o istotnym znaczeniu dla rynku mięsa. Roczny ubój świń tej rasy wynosi około dwóch milionów sztuk. Około 40% populacji świń Iberyjskich utrzymuje się ekstensywnie. Dochodowość ich produkcji opiera się na wyśmienitej jakości i smaku uzyskiwanych produktów mięsnych, co jest wynikiem nie tylko zalet rasy, ale również żywienia opartego w głównej mierze na żołędziach. Lokalne rasy świń w porównaniu do nowoczesnych ras komercyjnych charakteryzują się niższym tempem wzrostu, są bardziej otłuszczone lecz ich tusze charakteryzują się wyższą wartością dietetyczną. Cechy te zwiększają się przy utrzymaniu w systemie otwartym.

W naturalnym środowisku
 Świnie utrzymywane tym sposobem są narażone na działanie wielu czynników środowiskowych. Spośród nich temperatura jest głównym elementem determinującym powodzenie tego systemu utrzymania. Trzoda chlewna jest gatunkiem, który dostosowuje swoje zachowanie do warunków środowiska. W gorące dni świnie chłodzą się pławiąc się w wodzie lub korzystając ze zraszaczy. Już w starszych badaniach z 1960 stwierdzono, że osobniki mające możliwość „kąpieli” lub korzystania ze zraszaczy charakteryzowały się wyższym tempem wzrostu w porównaniu do grupy kontrolnej. W przypadku braku takich możliwości, w czasie wysokich temperatur, świnie kładą się w miejscach, gdzie podłoże jest chłodniejsze, zmieniają pozycję odpoczynku lub odsuwają się od innych leżących osobników. Zaobserwowano ponadto, że w przypadku, gdy temperatura podłoża była wyższa niż powietrza wybierały do leżenia miejsca chłodniejsze, gdzie prędkość ruchu powietrza była większa. Spośród wszystkich zwierząt gospodarskich świnie wykazują najwięcej pomysłowości szukając schronienia przed słońcem. Korzystając z cienia kładą się z reguły głowami w kierunku wiatru. W Chinach opracowano specjalny system schładzania podłogi w części sypialnej kojców połączonych z wybiegami. Przeprowadzone z wykorzystaniem tego typu systemu badania wykazały, że świnie najchętniej korzystały z legowiska, gdy jego temperatura wynosiła około 26°C.

Sprzeczne wyniki
 Czynniki środowiskowe oprócz wpływu na zachowanie zwierząt w bardzo istotnym stopniu determinują ich cechy produkcyjne. Wpływ ten, w znaczenie większym stopniu, uwidacznia się w systemach otwartych. Porównanie wyników produkcyjnych świń utrzymywanych alkierzowo i na wybiegu było tematem wielu prac naukowych, jednak uzyskiwane wyniki są w wielu przypadkach przeciwstawne.
 Wielu konsumentów preferuje mięso pochodzące od świń utrzymywanych tym sposobem zakładając, że otrzymany produkt jest lepszej jakości. Jednak uzyskiwane w badaniach dane, podobnie jak w przypadku wyników produkcyjnych, nie są jednoznaczne. Wyniki wielu z nich wskazują, że mięso świń utrzymywanych w systemie otwartym jest lepszej jakości niż utrzymywanych alkierzowo, podczas gdy w innych eksperymentach takich różnic nie zaobserwowano.
 Obok wyników produkcyjnych, wskaźnikiem oceny różnych systemów chowu jest zachowanie się zwierząt, praktycznie najbardziej miarodajne kryterium dla oceny wartości kształtowanego przez człowieka środowiska, którego jakość powinna być dostosowana do potrzeb i genetycznych możliwości produkcyjnych zwierząt. Ocena taka oparta jest bowiem bezpośrednio na widocznej reakcji zwierzęcego organizmu jako całości, co daje odpowiedź czy dany układ czynników środowiskowych odpowiada zwierzęciu. Sposób zachowania się świń a szczególnie rodzaj przejawianej aktywności może stanowić podstawowy wskaźnik oceny ich warunków bytowania i w tym przypadku system otwarty wypada bardzo dobrze, gdyż jest najbardziej zbliżony do ich pierwotnego trybu życia.

Tags: utrzymanie