Rosnące temperatury i coraz częstsze fale upałów stanowią poważne wyzwanie dla współczesnej produkcji drobiarskiej. Kurczęta są szczególnie wrażliwe na przegrzanie, co wynika z ich ograniczonych zdolności do termoregulacji. W warunkach stresu cieplnego ich organizm nie potrafi skutecznie oddawać nadmiaru ciepła, co prowadzi do zaburzeń fizjologicznych, osłabienia odporności, a w konsekwencji do strat produkcyjnych.
Wraz ze wzrostem globalnej temperatury średniej, problem stresu cieplnego w hodowli drobiu nabiera coraz większego znaczenia. Dla hodowców oznacza to konieczność zrozumienia, jakie mechanizmy wpływają na zdrowie ptaków w okresach upałów i jak można im przeciwdziałać.
Skutki stresu cieplnego dla organizmu ptaka
Stres cieplny u kurcząt wpływa nie tylko na ich zachowanie czy apetyt, ale prowadzi do głębokich zmian fizjologicznych. Gdy temperatura otoczenia przekracza tzw. strefę termoneutralną, ptaki ograniczają spożycie paszy i zwiększają częstość oddechów. W rezultacie dochodzi do zaburzenia równowagi metabolicznej i kwasowo-zasadowej, co przekłada się na gorsze wykorzystanie składników odżywczych oraz osłabienie ogólnej kondycji ptaka.
Długotrwałe przegrzanie organizmu uruchamia mechanizmy obronne, które jednak w dłuższej perspektywie mają negatywne skutki. Dochodzi do aktywacji osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, wzrostu poziomu kortykosteroidów, rozwoju stresu oksydacyjnego i reakcji zapalnych. Wszystkie te procesy prowadzą do spadku masy ciała, osłabienia odporności i pogorszenia wyników produkcyjnych.
Zaburzenia integralności jelit
Szczególnie istotnym skutkiem stresu cieplnego jest naruszenie struktury i funkcji jelit. Przewód pokarmowy pełni nie tylko funkcję trawienną, ale również barierową, chroniąc organizm przed toksynami i patogenami. W warunkach stresu dochodzi do uszkodzenia ścisłych połączeń między komórkami nabłonka jelitowego, co skutkuje wzrostem przepuszczalności jelitowej.
Zjawisko to, często określane jako "nieszczelne jelita", umożliwia przenikanie do krwiobiegu substancji szkodliwych, takich jak lipopolisacharydy obecne w ścianach komórkowych bakterii Gram-ujemnych. Ich obecność we krwi wywołuje silną odpowiedź zapalną, która może prowadzić do dalszego osłabienia organizmu, degradacji białek mięśniowych oraz obniżenia efektywności produkcyjnej.
Mikroflora jelitowa a stres cieplny
Mikrobiota jelitowa, czyli zespół mikroorganizmów zasiedlających przewód pokarmowy kurcząt, odgrywa istotną rolę w trawieniu, odporności i utrzymaniu homeostazy organizmu. Wysoka temperatura zaburza równowagę mikrobiologiczną, prowadząc do tzw. dysbiozy. W jej wyniku maleje liczba korzystnych bakterii (takich jak Lactobacillus czy Bifidobacterium), a wzrasta udział bakterii patogennych, np. Clostridium czy Escherichia coli.
Dysbioza prowadzi do dalszego uszkodzenia bariery jelitowej, nasilenia stanów zapalnych i zaburzeń wchłaniania składników odżywczych. Obserwuje się również zmiany w proporcji między dominującymi grupami bakterii – Firmicutes i Bacteroidetes – co może wskazywać na zaburzenia metaboliczne i pogorszenie stanu zdrowia ptaka.
Wpływ diety i jakości paszy
Pasza odgrywa istotną rolę w łagodzeniu skutków stresu cieplnego. Niestety, wysokie temperatury przyspieszają proces utleniania tłuszczów, co prowadzi do obecności utleniaczy w karmie. Spożycie takich pasz może pogłębiać stres oksydacyjny i stan zapalny jelit. Dlatego ważne jest, aby pasze były świeże, przechowywane w odpowiednich warunkach i wzbogacone w przeciwutleniacze.
W badaniach wykazano również, że diety bogatsze w tłuszcz mogą pomagać ptakom przetrwać stres cieplny, zmniejszając termogenezę pokarmową. Dodatkowo coraz większą uwagę zwraca się na substancje o działaniu przeciwzapalnym i immunomodulującym, takie jak β-hydroksymaślan (BHB), który może wspierać organizm w warunkach przeciążenia cieplnego.
Ochrona ptaków przed skutkami stresu cieplnego
Aby zminimalizować negatywny wpływ wysokich temperatur na zdrowie kurcząt, konieczne jest wdrożenie odpowiednich działań zarówno w zakresie środowiskowym, jak i żywieniowym. Obejmuje to między innymi utrzymywanie odpowiedniego mikroklimatu w kurnikach, zapewnienie stałego dostępu do chłodnej wody oraz ograniczenie zagęszczenia ptaków. Równie ważne jest monitorowanie jakości pasz, uzupełnianie ich o niezbędne składniki antyoksydacyjne i wspierające mikroflorę jelitową oraz dbałość o regularność żywienia.
Podsumowanie
Stres cieplny stanowi jedno z największych wyzwań dla współczesnej produkcji drobiarskiej. Jego skutki są złożone i obejmują cały organizm ptaka – od układu pokarmowego, przez odporność, aż po mikrobiotę jelitową. Skuteczna profilaktyka wymaga kompleksowego podejścia, które łączy działania środowiskowe, żywieniowe oraz zdrowotne. Zrozumienie mechanizmów działania stresu cieplnego i wdrożenie odpowiednich strategii może znacząco poprawić dobrostan ptaków oraz efektywność produkcji.
