Bart Matton
CJ Bio Europe
Zmniejszenie zawartości białka ogólnego w paszy dla brojlerów to skuteczny sposób na poprawę zrównoważonego wykorzystania zasobów środowiskowych oraz zdrowia ptaków. Należy jednak pamiętać, że suplementacja aminokwasami jest kluczowa, aby utrzymać wysoką wydajność produkcyjną. W niniejszym artykule przedstawiono praktyczne wskazówki dotyczące aminokwasów, które pozwolą skutecznie obniżyć zawartość białka ogólnego w paszy.
Wpływ na zrównoważony rozwój
Pasze o obniżonej zawartości białka ogólnego (CP) od dłuższego czasu z powodzeniem stosowane są w hodowli brojlerów (i świń), szczególnie w regionach, gdzie kwestie środowiskowe związane z hodowlą zwierząt gospodarskich są priorytetem politycznym. Ponieważ pasza jest głównym źródłem emisji gazów cieplarnianych w produkcji zwierzęcej (Andretta i in., 2021), obniżenie poziomu CP w mieszankach paszowych skutkuje mniejszym wydalaniem azotu (N), co redukuje negatywny wpływ produkcji na środowisko (Belloir i in., 2017; Alfonso-Avila i in., 2022).
Oprócz wpływu na redukcję azotu i eutrofizację, zmniejszenie zawartości białka w paszy ma również wpływ na zmiany klimatyczne. Potwierdza to najnowsze badanie (van Eerden i in., 2025) przeprowadzone przez CJ Europe we współpracy z Schothorst Feed Research w Holandii. W doświadczeniu porównywano poziom CP w paszy reprezentującej lokalny rynek (Holandia), z paszą z niskim poziomem CP. Do badania wykorzystano samce i samice ptaków rasy Ross308. W paszy starter (0-10 dni), grower (10-28 dni) i finiszer (28-38 dni) obniżono poziom białka o 2% odpowiednio z 22 do 20%; z 20,5 do 18,5% i z 19 do 17,5% dla każdej z faz. Zaobserwowano jedynie różnice liczbowe w parametrach produkcyjnych (np. masa ciała: 2338 g w porównaniu z 2257 g oraz współczynnik konwersji paszy: 1,549 w porównaniu z 1,561). Za pomocą programu Opteinics™ przeprowadzono analizę cyklu życia (LCA) w celu oszacowania wpływu zmniejszenia zawartości białka w paszy na zmiany klimatyczne, wyrażonego w kg CO2 eq/tonę tuszy. Pasze o obniżonej zawartości białka miały znacznie mniejszy wpływ (3308 w porównaniu z 3483 kg CO2 eq/tonę tuszy). Ponadto inne parametry środowiskowe, takie jak eutrofizacja, użytkowanie gruntów, zużycie zasobów kopalnych i zużycie wody, były znacznie niższe w grupie o niskiej zawartości CP w paszy.
Wpływ na zdrowie i dobrostan
Chociaż korzyści dla środowiska wynikające z formułowania pasz o niższej zawartości białka ogólnego są oczywiste, podejście to ma również pozytywny wpływ na zdrowie i dobrostan ptaków. Ponieważ do jelita tylnego dociera mniej niestrawionego białka, mniej substratu jest dostępne do fermentacji przez mikroflorę wytwarzającą toksyny, co pozwala uniknąć problemów żołądkowo-jelitowych (Qaisrani i in., 2015). Lepsze wykorzystanie azotu przekłada się na mniejszą ilość wytwarzanego kwasu moczowego, co zwykle wiąże się z mniejszym poborem wody i wydalaniem, a to poprawia jakość ściółki (suchsza struktura) oraz zmniejsza ryzyko zapalenia skóry podeszwowej i odparzeń stawów skokowych. Metaanaliza (Alfonso-Avila i in., 2022) pokazuje, że zmniejszenie zawartości białka surowego w paszy o 2% powoduje spadek dziennego spożycia wody o 8% i zmniejszenie wilgotności ściółki o 2,2%.
Niska zawartość CP wymaga precyzyjnej kontroli kolejnych aminokwasów ograniczających
Jak niska może być zawartość białka w paszy? To pytanie, które często pojawia się w głowach specjalistów od żywienia podczas formułowania diet. Odpowiedź jest jak zawsze bardziej skomplikowana niż tylko liczba. Wiele zależy od zdolności trawiennych (wieku) zwierząt, oraz jak dobrze są oszacowane poziomy składników odżywczych w matrycach użytych do formułowania paszy. W praktyce nie stosuje się oddzielnej matrycy opartej o wiek zwierzęcia, ponieważ nie wszystkie surowce można właściwie ocenić pod kątem strawności. Czynniki wpływające na strawność, takie jak stopień prażenia, rozpuszczalność białka, poziom czynników antyodżywczych i inne pozostają w dużej mierze nieznane. Chociaż istnieje już klucz do sukcesu, badanie przeprowadzone w Belgii przez CJ Europe we współpracy z Poulpharm BV, wykazało, że obniżony udział śruty sojowej (SBM) (maks. 15%) lub całkowite wyłączenie jej z paszy (0%) i zastąpienie alternatywnymi źródłami białka takimi jak gluten kukurydziany, śruta rzepakowa, groch i bobik; we wszystkich fazach życia ptaków, przy zachowaniu tej samej zawartości białka w paszy, nie spowodowało spadku wydajności. Co więcej, masa ciała i współczynnik konwersji paszy (FCR) u ptaków karmionych paszą o niskiej lub zerowej zawartości SBM, uległy znacznej poprawie (P < 0,05) Możliwe, że strawność aminokwasów (AA) w SBM została przeszacowana, a większy udział krystalicznych AA (w 100% strawnych) miał pozytywny wpływ na wzrost wydajności. Aminokwasy krystaliczne są uważane za w 100% strawne, dzięki czemu ich stosowanie pozwala zniwelować różnice wynikające ze zmienności składu materiałów paszowych oraz lepiej zaspokajać zapotrzebowanie zwierząt na niezbędne aminokwasy (EAA) (Selle i in., 2020). Rzeczywiście, dostarczanie EAA zgodnie z zapotrzebowaniem ptaków jest koniecznością przy obniżaniu zawartości CP w paszy. Chociaż brzmi to łatwo, często zapomina się o drugorzędnych/kolejnych aminokwasach ograniczających, mimo, że są one komercyjnie dostępne. Zapotrzebowanie na takie aminokwasy, jak izoleucyna (Ile), zostało dokładnie zbadane (Brown i in., 2022a, b, c; Oliveira i in., 2022). Ponadto w kilku ostatnich artykułach przeanalizowano zapotrzebowanie na Ile w paszach o wysokiej zawartości leucyny (Leu) (Ospina-Rojas i in., 2020; Kriseldi i in., 2022). Wyniki tego ostatniego badania pokazują, że zapotrzebowanie na walinę (Wal) i Ile wzrasta wraz ze wzrostem poziomu Leu w paszy. Z drugiej strony, w paszach dla brojlerów o niskiej zawartości białka surowego opartych na pszenicy, może wystąpić niedobór Leu, dlatego w takich sytuacjach należy zwrócić szczególną uwagę na aminokwasy rozgałęzione (Wal, Ile, Leu). Obecne zalecenia dotyczące stosunku Leu: Lys w SID dla brojlerów wynoszą 110% (Aviagen, 2022; Cobb, 2022). Zapotrzebowanie na inne EAA, takie jak fenyloalanina (Phe) i histydyna (His), nie jest uwzględnione w rekomendacjach dla hodowców brojlerów opublikowanych przez (Aviagen, 2022; Cobb, 2022) i dlatego często są ignorowane w praktyce. Sugerowane zapotrzebowanie na SID Phe+tyrozyna (Tyr): Lys w literaturze wynosi 105% i 112% według Wu i in. (2014) i Franco i in. (2017). Niedawno Nelson i in. (2024) zasugerowali, że optymalny zakres stosunku SID His: Lys dla brojlerów Cobb 500 między 22 a 42 dniem życia wynosi od 35 do 38%. W najnowszym badaniu przeprowadzonym przez CJ Europe we współpracy z Poulpharm BV zapotrzebowanie na His wzrosło, gdy ptaki były narażone na działanie mikroorganizmów (Matton i in., 2025). Badanie polegało na podaniu paszy powodującej kokcydiozę w 7. i 14. dniu, w połączeniu z doustnym podaniem bakterii wywołujących zapalenie jelit w 21. i 23. dniu. W większym stopniu niż histydyna, z odpornością powiązane są inne aminokwasy, tzw. aminokwasy funkcjonalne. Ten sposób działania aminokwasów powinien odgrywać większą rolę w ogólnej strategii żywienia zwierząt w celu zwiększenia ich odporności niż ma to miejsce obecnie. Aminokwasem dobrze wpisującym się w tę strategię jest arginina (Arg). Literatura naukowa wykazała, że proporcje SID Arg : Lys proponowane przez firmy hodowlane mogą nie być wystarczające do wykorzystania maksymalnego potencjału obecnej genetyki (Zampiga i in., 2019; Corzo i in., 2021; Brugaletta i in., 2023; Verhelle i Saremi, 2025; Westreicher-Kristen i in., 2025). Niedawne badania przeprowadzone przez Oliveira i in. (2022) wykazały, że zwiększenie stosunku SID Arg : Lys z 109 do 124% w paszy o obniżonej zawartości białka powoduje nie tylko wyższe przyrosty, ale także poprawę jakości skóry oraz poziomu kreatyny w mięśniach i surowicy. Ponadto, tryptofan (Trp) jest dostępny na rynku od ponad 15 lat i jest wysoko ceniony oraz uznawany za funkcjonalny aminokwas w diecie świń ze względu na jego wpływ na zachowanie, regulację apetytu i odporność, ale nie jest uważany za brakujący składnik pasz dla brojlerów. Jednak wraz ze spadkiem poziomu białka ogólnego w paszy oraz wytycznymi dla hodowców sugerującymi stosunek SID Trp : Lys na poziomie 16% (Aviagen, 2022) lub 16-18% (Cobb, 2022), możliwe będzie osiągnięcie dolnej granicy zawartości Trp w paszy, dlatego jest ważne, aby obserwować poziom Trp w paszach o niskiej zawartości białka. Najnowsza aktualizacja brazylijskich tabel (2024) sugeruje utrzymanie stosunku 18% SID Trp : Lys we wszystkich fazach. Podobnie jak w przypadku Arg, literatura sugeruje wyższe poziomy niż obecnie zalecane w wytycznych dla hodowców, zwłaszcza w warunkach stresu (cieplnego). Na przykład brojlery w środowisku tropikalnym osiągały optymalną wydajność, gdy w diecie zawierało się 0,24% i 0,21% Trp odpowiednio w fazie starter (0-28 dni) i finiszer (33-56 dni). Wreszcie, chociaż glicyna (Gly) nie jest aminokwasem egzogennym, należy zwrócić uwagę na Gly podczas zmniejszania zawartości CP w paszy. Praktycznym poziomem proponowanym w branży jest ustalenie minimalnej wartości 130% SID (Gly+Serina) : Lys.
Wnioski
Obniżenie zawartości białka w paszy przynosi wymierne korzyści środowisku, zdrowiu ptaków i efektywności produkcji. Dostępne dziś technologie i aminokwasy krystaliczne pozwalają bezpiecznie formułować mieszanki o niskiej zawartości CP, pod warunkiem precyzyjnego zbilansowania wszystkich aminokwasów – w tym tych mniej oczywistych. To podejście wspiera zarówno wydajność hodowli, jak i globalną strategię zrównoważonego żywienia.
